Σάββατο, 15 Ιανουαρίου 2011

Ίων Δραγούμης : Ο ξεχασμένος φιλελεύθερος


Του Νίκου Γεωργιόπουλου

Αφού οι Ρωμιοί της Καλαμάτας, ας πούμε, από αιώνες τώρα συνήθισαν να κυβερνούν τις τοπικές δουλείες τους μοναχοί τους. Τι έρχεται και ανακατεύεται το κράτος;

Ξέρουν να συμβιβάσουν οι ίδιοι τις μικροδιαφορές τους, ξέρουν να κάνουν τοπικούς δρόμους, μικρά γεφύρια, νεκροταφεία, νοσοκομεία…. Γιατί ανακατεύεται σε αυτά το κράτος; Ποιος το προσκάλεσε;

Αν το κράτος πρέπει να χώνει κι αυτού τη μύτη του, ας επιβλέπει μοναχά.
Ο ελληνικός λαός υποφέρει τρομερά οσάκις λαμβάνει ανάγκην να πλησίαση εις δημόσια γραφεία.

Θα παύσει η στρεβλή αντίληψις ότι όσον αυξάνεις τον αριθμόν των (δημοσίων υπάλληλων) και τον αριθμό των υπηρεσιών τόσον καλυτερεύει και η διοίκησις.

Και όσον μεν αφορά τα δημόσια έργα ιδίως τους δρόμους θα βελτιωθεί η εκτέλεσις και συντήρησις αυτών δια της τοπικής διοικητικής αποκεντρώσεως.

Οι σιδηρόδρομοι να μην ανήκουν κατ’ανάγκην εις το κράτος.

Η κατανομή του φόρου επί του εισοδήματος να είναι αναλογική και ελαφρώς προοδευτική ίνα μην φυγαδεύεται το κεφάλαιον.


Όχι δεν είναι το παραλήρημα ενός ακραίου νεοφιλελευθέρου, ότι και αν σημαίνει η λέξη νεοφιλελεύθερος. Αυτά τα λέει ο κατηγορηθείς ως αντιδραστικός εθνικιστής Ιών Δραγούμης στα έργα του «Στρατός και άλλα» καθώς και στους Πολιτικούς και Προγραμματικούς στοχασμούς του. Ο Δραγούμης μια τραγική φυσιογνωμία, θύμα των Βενιζελικών τραμπούκων αποτελεί μια παραγνωρισμένη πολιτική προσωπικότητα του αιώνα. Οπαδός της δημοτικής γλώσσας και του κοινοτικού συστήματος διοίκησης είναι ίσως ο μοναδικός ξεκάθαρος εκπρόσωπος του οικονομικού φιλελευθερισμού στην Ελλάδα τον όποιο σνομπάρουν οι υποτίθεται έλληνες φιλελεύθεροι. Ο Μακρής για παράδειγμα στο έργο του περί φιλελευθερισμού αφιερώνει σελίδες στον Βενιζέλο χωρίς να γνωρίζει τίποτα από τις πραγματικά φιλελεύθερες ιδέες του Δραγούμη.

Ο Δραγούμης κινητοποιεί την σκέψη του από το ελληνικό κοινοτικό σύστημα. Οι κοινότητες με την αποκέντρωση τους και τις κοινωνικές σχέσεις μεταξύ των μελών τους μπόρεσαν για αιώνες να υποκαταστήσουν το κοινωνικό κράτος των δυτικών κοινωνιών μέσω των ιδιωτικών συμβάσεων των μελών τους. Η αλληλασφάλιση της εσοδείας, τα δημοτικά έργα, η φύλαξη των παιδιών ήταν αποτελέσματα των μικροσχέσεων των κατοίκων κοινοτήτων και όχι εκ των άνω επιβαλλόμενες. Σε αντίθεση με το ευρωπαϊκό κοινωνικό κράτος που απαιτεί φορολογία για να υποκαταστήσει τις λειτουργιές της οικογενείας και της γειτονιάς, το κοινοτικό σύστημα απαιτούσε δυνατούς οικογενειακούς και κοινοτικούς δεσμούς για να εφαρμόζονται οι ιδιωτικές συμβάσεις. Ο Δραγούμης πέραν της εργαλειακής λειτουργιάς της κοινότητας έβλεπε πως οι δεσμοί αυτοί δημιουργούσαν Πολιτισμό. Αντίπαλος του μεγάλου κράτους, ο Δραγούμης επιθυμούσε την απόδοση ολοένα και περισσότερων ευθυνών στις κοινότητες ώστε να μειωθεί η γραφειοκρατία και το ρουσφέτι αφού τα σφάλματα και τα οφέλη των πολιτικών αποφάσεων θα τα υφίσταντο αποκλειστικά οι κάτοικοι των κοινοτήτων

Ο εθνικισμός του Δραγούμη ποτέ δεν βασίστηκε σε αιματολογικά κριτήρια. Ο σκοπός του έθνους κράτους ήταν η δημιουργία Πολιτισμού για εκείνον. Επιπρόσθετα πέραν του πολιτισμικού περιεχομένου του εθνικού κράτους, η επέκταση του, έχει καθαρά οικονομικούς λογούς.

Όσοι περισσότεροι από τους έξω Έλληνες γίνουν μέσα Έλληνες τόσο καλυτέρα θα μπορέσουν να σιαχτούν τα οικονομικά του κράτους.

Έτσι ο Δραγούμης δικαιολογεί τον εθνικισμό του πάνω σε οικονομικά κριτήρια αλλά και σε ευρύτερα πολιτιστικά. Διατηρεί τον ρεαλισμό του οικονομολόγου με τον ιδεαλισμό του καλλιτέχνη. Ο ρεαλισμός του Δραγούμη περά από γεωοικονομικός είναι και γεωστρατηγικος. Αντιλαμβανόμενος την αδυναμία της εκπλήρωσης της Μεγάλης Ιδέας, δήλωνε πως ο Μαρμαρωμένος Βασιλιάς θα μείνει Μαρμαρωμένος για πάντα, ενώ προωθούσε την ιδέα της εξάπλωσης του κράτους στα νησιά και στην Θράκη εκεί δηλαδή που πίστευε πως ήταν εντός των δυνατοτήτων του Ελληνικού κράτους. Κάτι για το όποιο επιβεβαιώθηκε μετά θάνατον

Κοινωνικά ο Δραγούμης υπήρξε συντηρητικός, ειδικά με τις γυναίκες τις οποίες στηλίτευε για τα πλούσια φουστάνια και κύπελλα που φορούσαν, ενώ ο ίδιος δεν θεωρούσε ιδανικό την επέκταση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε ολόκληρο τον πληθυσμό. Για τον Δραγούμη η παραμονή του κόσμου στις κοινότητες ήταν το πιο σημαντικό πράγμα γιατί εκεί η λαϊκή ψυχή παράγει τον λαϊκό πολιτισμό μαζί με την δημοτική γλωσσά. Ο κοινωνικός συντηρητισμός του Δραγούμη σε συνδυασμό με τον οικονομικό του φιλελευθερισμό, θέτει τον Δραγούμη ως έναν ιδιότυπο Έλληνα προπομπό του Ρηγκανισμού και του Θατσερισμού.

Σίγουρα αν η Ελληνική συντηρητική παράταξη δεν ασχολιόταν με ντιντήδες θα είχε ανακαλύψει τον ιδεολογικό της πατερά στα έργα του Δραγούμη. Οι Έλληνες φιλελεύθεροι από την άλλη αντί να βαυκαλίζονται με τον ψευδό φιλελευθερισμό του Βενιζέλου, ναι αυτού με τις πολιτικές εξορίες, τους μεγαλοϊδεατισμούς, τις εκτελέσεις των πολιτικών αντιπάλων, τα κινήματα (πολικά ορθή λέξη αντί της Χούντας), θα ανακάλυπταν έναν διανοητή ο όποιος συνδυάζει την λαϊκότητα με τον φιλελεύθερο εκσυγχρονισμό της χώρας.

Συνδεδεμένος με τις μεγάλες αστικές οικογένειες της εποχής όπως τους Μελάδες, σεμνός και ερωτιάρης κατά τον Οδυσσέα Ελύτη, θα εμπλακεί σε ερωτικό σκάνδαλο με την Πηνελόπη Δέλτα για το όποιο λέγεται πως ο πατέρας της Εμμανουήλ Μπενάκης διέταξε την δολοφονία του. Αντίπαλος του Βενιζέλου, δολοφονείται από τους Βιενέζικους τραμπούκους του Γρυπάρη πηγαίνοντας να εκδώσει άρθρο που καταδίκαζε την απόπειρα δολοφονίας του ιδίου του Βενιζέλου.


5 σχόλια:

Χάρης Πεϊτσίνης είπε...

Καταρχάς η προσπάθεια διερεύνησης των "παλαιών" φιλελεύθερων είναι αξιέπαινη και πρέπει να συνεχιστεί.

Όμως με εξαιρετική προσοχή! Αλλιώς πέφτουμε σε σφάλματα ανάλογα με αυτά του συγγραφέως.

Ο Ίωνας Δραγούμης υπήρξε ένας μορφωμένος αστός γραφειοκράτης και εθνικός επαναστάτης. Τη σκέψη του τη διαμόρφωσε η κολλεκτιβιστική φιλοσοφική προσέγγιση, θεωρούσε τον εαυτό του "κύτταρο" του εθνικού σώματος, και κατέληγε πως το άτομο απλά δε μπορεί να ξεχωρίσει απ το έθνος, πως το έθνος είναι ο ζωντανός οργανισμός χωρίς τον οποίο τα άτομα πεθαίνουν.


Προώθησε ανοιχτά τις κρατικές παρεμβάσεις στην οικονομία με εθνικό προσανατολισμό: την ίδρυση κρατικών τραπεζών που θα δανειοδοτούν με κριτήρια εθνικά, την "βουλγαροκτονία" (sic), την ενεργή συμμετοχή της κυβέρνησης στις διεργασίες της αγοράς με στόχο να πολεμηθούν οι "Εβραίοι" και οι "Βούλγαροι". Προώθησε την ιδέα της "απαγόρευσης προσλήψεων" βουλγαρόφωνων γεωργών σε Ελληνικές γαίες, και των δωρεάν σπουδών των βουλγαρόφωνων στην Ελλάδα ώστε να μετατραπούν σε καλούς Έλληνες με τη συνδρομή της κρατικά επιδοτούμενης προπαγάνδας.

Θεωρούσε τους Σλάβους της Μακεδονίας υπανθρώπους "ζώα" που τους άξιζε η επιβολή με το μαστίγιο.

Υιοθέτησε τα σοσιαλιστικά δόγματα και το συνεταιριστικό σοσιαλισμό, έγραφε χαρακτηριστικά πως

"Είμαι σοσιαλιστής όσο ενεργεί ο σοσιαλισμός για το λυτρωμό των ανθρώπων από τα τωρινά κράτη, τους κεφαλαιοκράτες και τους λοιπούς κυρίους τους (...)"

Σε σελίδες του ημερολογίου του κατέληγε επί του ρωσικού εμφυλίου ως εξής:

"Συμφωνεί η διάθεση μου μέ τους μπολσεβίκους α) γιατί αποκρούουν την ξενική επέμβαση στον τόπο τους, β) γιατί πολεμούν τις ιμπεριαλιστικές κυβερνήσεις Γαλλίας και Αγγλίας, γ) γιατί προσπαθούν να καλυτερέψουν τή θέση των Ρώσων γεωργών και των εργατών»

Ωραίος ο ενθουσιασμός για την ανακάλυψη φιλελεύθερων προπατόρων. Αλλά θεωρώ πως ο φιλελευθερισμός δεν έχει να κερδίσει τίποτα από τη σκέψη του Ίωνα.

νγεωργιοπουλος είπε...

Σορρυ αλλα οταν καποιος λεει

1)Flat tax
2)ΣΔΙΤ εναν αιωνα πριν τα ανακαλυψει το ελληνικο κρατος.
3)Αποκεντρωμενη δημοσια διοικηση
4)Ιδιωτικοι σιδηροδρομοι
5)Μικρο κρατος και πολλα αλλα

ε δεν τον λες κομμουνιστη, σοσιαλιστη, η οτιδηποτε αλλο περαν απο οικονομικα φιλελευθερο.

Επιπροσθετα ο Δραγουμης θα πρεπει να ιδωθει υπο το πρισμα της εποχης που κινηθηκε. Δηλαδη εποχη εθνικισμων και καταρρευσης της Οθωμανικης αυτοκρατοριας οπου οι χωρες που θα κληρονομουσαν τα εδαφη πολεμουσαν μεταξυ τους. Ειναι σαφες πως οι σλαβοι και οι τουρκοι δεν ηταν και οι αγαπημενοι του δεδομενου πως εργαζοταν ως προξενος σε περιοχη οπου υπηρξε μεγαλος ανταγωνισμος μεταξυ ελληνικου και σλαβικου στοιχειου για τα εδαφη που θα ολοκληρωναν τα αντιστοιχα εθνικα κρατη.

Το σιγουρο ειναι πως στο εργο του δεν υπαρχει αιματολογικο κριτηριο, υπαρχει ξεκαθαρα η εννοια του εθνους κρατους ως facilitator πολιτισμου καθως και η πληρης απουσια θρησκευτικου μυστικισμου. Ο Δραγουμης ειναι στην καλυτερη αγνωστικιστης και εχει ειπωθει ακομα πως επροκειτο και για κρυφι αθεο. Στην εισαγωγη της εκδοσης του βιβλιου του ο ιδιος ο Παπαθεμελης που την προλογιζει θεωρει αρνητικη την απουσια της ορθοδοξιας στο εργο του.

Ηδη ο Δραγουμης απο το 1914 εχει μεταστραφει απο τον μεγαλοιδεατισμο στην ρεαλιστικη επεκταση του κρατους σε νησους και Θρακη σε αντιθεση με τους Βενιζελικους που ονειρευονταν ανασυσταση της Βυζαντινης αυτοκρατοριας. Οσο για τον εθνομπολσεβικισμο του που οντως υπηρξε, αφορα την δευτερη περιοδο του εργου του μετα τον 1ο παγκοσμιο πολεμο.

Ισως θα επρεπε να αναφερω πως ασχολουμαι με την 1η περιοδο του εργου του μεχρι περιπου το 1914 στην οποια σε οικονομικο επιπεδο ειναι φιλελευθερος/ Και νομιζω οτι οταν καποιος μιλαει για flat tax, ιδιωτικους σιδηροδρομους και ΣΔΙΤ και πολλα αλλα δεν μπορει να χαρακτηριστει διαφορετικα.

Θεωρω στην περιπτωση του Δραγουμη πως πρεπει να εχουμε ενα ανοιχτοτερο μυαλο. Πρωτον να αναγνωρισουμε τον υπερπροφανη οικονομικο του φιλελευθερισμο και δευτερον να αντιληφθουμε το κλιμα της εποχης που εζησε. Τουλαχιστον σε σχεση με τον Βενιζελο που θυμιζει μαλλον εναν progressive αλα Γουντρω Γουιλσον, ο Δραγουμης στην πρωτη περιοδο του ειναι ξεκαθαρα πιο φιλελευθερος.

Ανώνυμος είπε...

Και κλεινω με κατι τελευταιο. Ουδεις αμφιβαλλει πως ο Δραγουμης ειναι εθνικιστης. Ειναι για την εποχη 1820-1914 το πιο προοδευτικο κινημα που στεκεται εναντια στις φεουδαρχικες αυτοκρατοριες της Ευρωπης. Για τον Δραγουμη η υπερδομη του Εθνους ειναι ο Πολιτισμος δεν ειναι το κρατος και εκει διαφερει απο τα κολλεκτιβιστικα οραματα των Ναζι, των Μπολσεβικων κλπ. Το κρατος για τον Δραγουμη ειναι εργαλειο του εθνους προς δημιουργια Πολιτισμου.

Ο απο πανω.

Ανώνυμος είπε...

Ολόκληρο το έργο του Δραγούμη είναι προσανατολισμένο στην κολλεκτιβιστική εθνικοσοσιαλιστική σκέψη. Αν το ζήτημα είναι να βρούμε ένα τσιτάτο του για να τον καρφώσουμε στον πίνακα των φιλελεύθερων μορφών μπορώ να αντιτείνω άλλα 100 τσιτάτα του που στηρίζουν τη θέση μου (που μεταξύ μας είναι η πανθομολογούμενη ιστορική θέση περί Δραγούμη). γνωστή είναι η φράση του "να διοικηθή στρατιωτικά η χώρα" με το διορισμό Ταγματαρχαίων ως νομαρχών.

Αλλά αν παρόλη την ομολογία του ίδιου ότι είναι σοσιαλιστής, εσύ επιμένεις να τον θεωρείς φιλελεύθερο, τότε τι να πω? Προφανώς το δικαίωμα στον...αυτοπροσδιορισμό πήγε περίπατο. Έτσι είναι αν έτσι νομίζετε :)

Χάρης

Ανώνυμος είπε...

Την επομενη φορα θα πουμε οτι ο ενιαιος φορος ειναι σοσιαλισμος. Δεκτον.

Δημοσίευση σχολίου