Παρασκευή, 21 Ιανουαρίου 2011

Επιλεκτική ποιοτική μετανάστευση



Του Ιωάννη Κωτούλα

Η αρχή της επιλεκτικής ποιοτικής μετανάστευσης αφορά στην καθιέρωση συγκεκριμένων κριτηρίων, όσον αφορά στα άτομα που ανήκουν σε μεταναστευτικές ομάδες, για την εξέταση του αιτήματος εισδοχής των τελευταίων στην επικράτεια ενός κράτους. Τα κριτήρια αυτά είναι δυνατόν να αφορούν στους εξής παράγοντες:

α. ποσόστωση με βάση τον αριθμό

β. ποσόστωση με βάση την αρχή της πολιτισμικής συνάφειας

γ. ποσόστωση με βάση τα ποιοτικά προσόντα των μεταναστών

Η ποσόστωση με βάση τον αριθμό αφορά στην καθιέρωση ενός ανώτατου κλειστού αριθμού, ενός μέγιστου ορίου εισδοχής μεταναστών.[1] Θεμελιώδης έννοια μίας συγκροτημένης μεταναστευτικής πολιτικής είναι η θέσπιση και επιμελημένη τήρηση ενός επαρκώς προσδιορισμένου ορίου όσον αφορά στο μέγεθος του μεταναστευτικού αποθέματος, ενός, δηλαδή, αρίστου αριθμού μεταναστών.[2]

Η έννοια αυτή, ο άριστος αριθμός μεταναστών, αναφέρεται σε έναν αριθμητικό δείκτη, ο οποίος προσδιορίζεται ως λειτουργικός για ένα κοινωνικό σύνολο, ώστε να αποκομίζεται το μέγιστο δυνατό οικονομικό όφελος τόσο για τους γηγενείς όσο και για τους επήλυδες μετανάστες. Ο αριθμός αυτός είναι εξ ορισμού μικρός, καθώς υφίσταται αρνητικός συσχετισμός ανάμεσα στην αύξηση του αριθμού των μεταναστών και στο οικονομικό όφελος τόσο για τους γηγενείς όσο και για τους αλλοδαπούς μετανάστες. Η ποσόστωση με βάση τον αριθμό είναι δυνατόν να συνδέεται με τις δύο άλλες κατηγορίες ποσοστώσεων.

Η ποσόστωση με βάση την αρχή της πολιτισμικής συνάφειας αποτελεί βασική παράμετρο της επιλεκτικής ποιοτικής μετανάστευσης. Ο όρος αφορά στην θεσμοθετημένη προτίμηση σε μετανάστες από κράτη με συγγενές προς την χώρα υποδοχής πολιτιστικό πλαίσιο (host culture), κατάσταση, η οποία θα διευκολύνει την ενσωμάτωση των μεταναστών στην κοινωνία υποδοχής.[3] Η συγκεκριμένη ποσόστωση ίσχυε κατ’ εξοχήν στις Ηνωμένες Πολιτείες τα έτη 1924-1965 και θεωρείται ότι συνέβαλε σε σημαντικό βαθμό στην πολιτική σταθερότητα του κράτους αυτού,[4] καθώς την περίοδο αυτή δεν είχαν παρατηρηθεί εθνοτικές ταραχές και αμφισβήτηση της εθνικής ταυτότητας, όπως συνέβη μετά το 1965.[5]

Η ποσόστωση πολιτισμικής συνάφειας ισχύει με άμεσο ή έμμεσο τρόπο στα εξής κράτη:

1. στην Γερμανία, όπου ισχύει προνομιακό καθεστώς για τους μετανάστες γερμανικής καταγωγής από την πρώην ΕΣΣΔ

2. στην Δανία, όπου προτιμώνται οι πολίτες των λεγομένων νορδικών χωρών (Νορβηγία, Σουηδία, Φιλανδία, χώρες της Βαλτικής),

3. στην Ιταλία, όπου προτιμώνται οι πολίτες της Αλβανίας και των κρατών της πρώην Γιουγκοσλαυίας,

4. στην Ισπανία, όπου προτιμώνται οι ισπανόφωνοι πολίτες κρατών της Λατινικής Αμερικής. Η Ισπανία έχει υιοθετήσει σε επίσημο νομοθετικό επίπεδο την αρχή της ποσόστωσης βάσει της πολιτισμικής συνάφειας, καθώς το 38% του μεταναστευτικού της πληθυσμού προέρχεται από την Λατινική Αμερική, ενώ μόλις το 20% από την βόρεια και την υποσαχάρια Αφρική, περιοχές, με τις οποίες, μάλιστα, παρουσιάζει γεωγραφική εγγύτητα.[6] Οι αλλοδαποί, οι οποίοι προέρχονται από χώρες με ιδιαίτερους ιστορικούς και πολιτιστικούς δεσμούς με την Ισπανία,[7] αντιμετωπίζονται κατά τρόπο ευνοϊκό, καθώς είναι δυνατόν να αποκτήσουν την ισπανική υπηκοότητα, έπειτα από μόνιμη και νόμιμη διαμονή στην χώρα για χρονικό διάστημα μόλις δύο (2) ετών σε σύγκριση με τα δέκα (10) έτη που απαιτούνται για τους μετανάστες των λοιπών κατηγοριών.

5. στην Πορτογαλία, όπου προτιμώνται οι πολίτες κρατών με επίσημη γλώσσα την πορτογαλική, όπως η Βραζιλία,

6. στην Γαλλία, όπου προτιμώνται οι γαλλόφωνοι του εξωτερικού (λ.χ. οι γαλλόφωνοι του Καναδά) και οι πρώην υπήκοοι των υπερπόντιων και αποικιακών εδαφών,

7. στην Ολλανδία, όπου προτιμώνται οι πρώην υπήκοοι των ολλανδικών υπερπόντιων περιοχών και οι πολίτες κρατών δυτικού προσανατολισμού, τα οποία δεν ανήκουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση,[8]

8. στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου προτιμώνται οι πρώην υπήκοοι της Βρετανικής Αυτοκρατορίας.

Η ποσόστωση με βάση τα ποιοτικά προσόντα των μεταναστών αφορά στην προτίμηση μεταναστών, οι οποίοι διαθέτουν μία σειρά ποιοτικών ατομικών χαρακτηριστικών, τα οποία σχετίζονται με το ποσό του κοινωνικού κεφαλαίου εκάστου μετανάστη. Στοιχεία αυτού του είδους κατά φθίνουσα σειρά αξιολογικής σημασίας είναι δυνατόν να είναι τα εξής:

α. το μορφωτικό επίπεδο
β. η δυνατότητα κοινωνικής προσαρμογής στο κυρίαρχο εθνικό κοινωνικό και πολιτιστικό πρότυπο
γ. η εργασιακή εμπειρία και επαγγελματική κατάρτιση
δ. η γλωσσομάθεια, η γνώση της γλώσσας της χώρας υποδοχής
ε. η ηλικία
στ. οι επαφές με παράγοντες της αγοράς εργασίας

Η ποσόστωση αυτού του τύπου εφαρμόστηκε εκτεταμένα ως θεσμοθετημένη διοικητική πρακτική και ως αρχή στον Καναδά. Στον Καναδά, συγκεκριμένα, οι αλλοδαποί μετανάστες, οι οποίοι υποβάλλουν αίτηση μόνιμης διαμονής αξιολογούνται επί τη βάσει μίας ποσοτικής εκατοστιαίας κλίμακας. Οι επιμέρους παράγοντες, οι οποίοι αξιολογούνται με διαφορετικό ποσοστό, είναι οι εξής: η μόρφωση (25 βαθμοί), η γλωσσομάθεια (24 βαθμοί), η εργασιακή εμπειρία (21 βαθμοί), η ηλικία (10 βαθμοί), οι επαφές με παράγοντες της αγοράς εργασίας προς εύρεση εργασίας (10 βαθμοί) και η δυνατότητα κοινωνικής προσαρμογής (10 βαθμοί).[9]

Σήμερα η αρχή της επιλεκτικής ποιοτικής μετανάστευσης εφαρμόζεται με τον έναν ή τον άλλον τρόπο σε πολυάριθμα κράτη της Ευρώπης. Στην Γαλλία, όπου αντίστοιχες νομοθετικές τροποποιήσεις εισήχθησαν το 2006 και το 2007, η ανωτέρω αρχή αποκαλείται επιλεγμένη μετανάστευση (immigration choisie).[10]

Η επικράτηση της επιλεκτικής ποιοτικής μετανάστευσης ως πολιτικής και διοικητικής πρακτικής τα τελευταία έτη στις ευρωπαϊκές χώρες κατ’ ουσίαν αναιρεί την σταθερά προβαλλόμενη θέση, σύμφωνα με την οποία η μετανάστευση ως γενικό φαινόμενο συνδέεται με την παροχή προσφοράς εργασίας για τομείς, όπου υπήρχε ζήτηση εργατικών χειρών και κενό προσφοράς εκ μέρους των πολιτών που ανήκουν στον αυτόχθονα πληθυσμό.

Η καθιέρωση της κρατικά ελεγχόμενης πρακτικής της επιλεκτικής ποιοτικής μετανάστευσης αντανακλούσε την δυσπιστία των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων προς την αρχή της οικονομίας της αγοράς και της διαμόρφωσης της διακίνησης του εργατικού δυναμικού αποκλειστικά με στενά οικονομικούς όρους.[11] Αντιθέτως μία συγκροτημένη μεταναστευτική πολιτική οφείλει να λαμβάνει υπ’ όψιν της πολλαπλούς παράγοντες και ποικίλα επίπεδα, όπως τις οικονομικές ανάγκες ενός κράτους, την κοινωνική συνοχή και την διατήρηση των ιδεολογικών και πολιτιστικών αξιών ενός κράτους και ενός λαού.

*Το κείμενο προέρχεται από το υπό έκδοση βιβλίο μου Μετανάστευση και Κυρίαρχη Εθνική Κουλτούρα, εκδ. Παπαζήσης


Yποσημειώσεις

[1] Βλ. O. Flores, ‘The Political Economy of Immigration Quotas’, Atlantic Economic Journal 25:1 (3/1997), 50-59∙ C.G. Schulze, ‘Capital Controls in Direct Democracies’, στο H.J. Vosgerau (ed.), European Integration in the World Economy, New York: Springer Verlag, 1992,.
[2] Βλ. Θ. Λιανός & Π. Παπακωνσταντίνου, Σύγχρονη μετανάστευση στην Ελλάδα: Οικονομική διερεύνηση, Αθήνα: ΚΕΠΕ, 2003, 45-6.
[3] Για μία οξυδερκή επισκόπηση της τακτικής αυτής βλ. Ch. Joppke, Selecting by Origin: Ethnic Migration in the Liberal State, Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 2005. Ένα κράτος είναι δυνατόν να ασκεί ευμενέστερη πολιτική έναντι ορισμένων κατηγοριών αλλοδαπών, με τους οποίους διατηρεί ιδιαίτερους ιστορικούς και πολιτιστικούς δεσμούς, σε σχέση με τους υπόλοιπους αλλοδαπούς. Βλ. λ.χ. Γ. Κατρούγκαλος, ‘Τα κοινωνικά δικαιώματα των παράνομων αλλοδαπών’, στο Γ. Αμίτσης & Γ. Λαζαρίδη (επιμ.), Νομικές και κοινωνικοπολιτικές διαστάσεις της μετανάστευσης στην Ελλάδα, Αθήνα: Παπαζήσης, 2001, 79.
[4] Η τακτική αναλύεται στο έργο της αμερικανικής κοινωνιολογικής Σχολής του Σικάγο, όπου υποστηρίζεται ότι μεγαλύτερη πολιτισμική συνάφεια παρουσιάζει μία εθνοτική ομάδα μεταναστών με τον πολιτισμό της χώρας υποδοχής, τόσο συντομότερη είναι η περίοδος ενσωμάτωσής της στην κοινωνία. Βλ. W.L. Warner & L. Srole, The Social Systems of American Ethnic Groups, New Haven: Yale University Press, 1945, 288-292. Πβ. επίσης τις συναφείς θέσεις του Robert Park, Race and Culture, Glencoe, IL: The Free Press, 1950, 353.
[5] Βλ. Λ.Μ. Μουσούρου, Μετανάστευση και μεταναστευτική πολιτική στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, Αθήνα: Gutenberg, 1991, 131-2∙ G. Borjas, ‘The Economics of Immigration’, Journal of Economic Literature XXXII (12/1994), 1669.
[6] Βλ. B. López-García, ‘El Islam y la integración de la immigración social’, Cuadernos de Trabajo Social 15 (2002), 129-43.
[7] Ως χώρες τέτοιου τύπου νοούνται στην ισπανική νομοθεσία τα κράτη της Λατινικής Αμερικής, οι Φιλιππίνες, η Γουινέα-Μπισάου, η Ανδόρρα και η Πορτογαλία.
[8] Ως κράτη με δυτικό προσανατολισμό, τα οποία δεν ανήκουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, νοούνται κατά την ολλανδική νομοθεσία η Ελβετία, οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο Καναδάς, η Αυστραλία, η Νέα Ζηλανδία και η Ιαπωνία.
[9] Ο ενδιαφερόμενος να αποκτήσει άδεια μόνιμης διαμονής αλλοδαπός οφείλει επίσης να πληροί μία σειρά συγκεκριμένων προϋποθέσεων, οι οποίες αφορούν στο ποινικό μητρώο, την οικονομική του κατάσταση, την κοινωνική ασφάλιση και την υγεία. Για το καναδικό αυτό σύστημα αξιολόγησης (point-system) βλ. την Αίτηση για Μόνιμη Διαμονή (Application for Permanent Residence) στην ιστοσελίδα http://www.cic.gc.ca/english/immigrate/skilled/application-regular.asp.
[10] Βλ. M. Schain, The Politics of Immigration in France, Britain, and the United States: A Comparative Study, New York: Palgrave Macmillan, 2008.
[11] Βλ. C. Caldwell, , Reflections on the Revolution in Europe, ό.π., 46.


9 σχόλια:

Νίκος Χαραλάμπους είπε...

Πολύ ενδιαφέρον που το Μπλέ Μήλο προβάλει πολιτικές κεντρικά σχεδιαζόμενης οικονομίας σοσιαλιστικού τύπου.

Ανώνυμος είπε...

To Μπλε Μήλο ΔΕΝ είναι φιλελεύθερο μπλογκ! Ή κάνω λάθος?

Κωνσταντίνος Κουκόπουλος είπε...

Το Μπλέ Μήλο είναι οτιδήποτε θέλει να είναι. Και επιπλέον η δημοσίευση ενός άρθρου συμβάλλει στον διάλογο χωρίς να χαρακτηρίζει κατ'ανάγκη αυτόν που το δημοσιεύει. Ας επικεντρωθούμε στο άρθρο όμως: οι προτεινόμενες πολιτικές πρέπει να αξιολογηθούν με βάση το πρόβλημα που καλούνται να επιλύσουν. Εάν για παράδειγμα το πρόβλημα που καλούνται να λύσουν είναι η ικανοποίηση των αναγκών της εγχώριας οικονομίας σε υψηλής ποιότητας εργατικό δυναμικό τότε μπορούν να δίνονται εργατικές βίζες όπως παλιά στη Γερμανία και τώρα στις ΗΠΑ με μόνο κριτήριο το αν έχεις εξασφαλισμένη εργασία (ο εργοδότης ξέρει καλύτερα αν σε χρειάζεται ή όχι). Εάν το πρόβλημα είναι να μειώσει την μόνιμη εγκατάσταση ανεπιθύμητων ατόμων τότε οι συγκεκριμένες πολιτικές θα εμποδίσουν μόνο όσα άτομα ήδη γίνονται δεκτά από το υπάρχων σύστημα παρ'ότι θεωρούνται ανεπιθύμητοι: στην περίπτωση της Ελλάδας δηλαδή σχεδόν κανέναν. Εάν από την άλλη το πρόβλημα που έρχεται να λύσει το συγκεκριμένο πρόβλημα είναι πώς να αξιολογήσεις τους αιτούντες πολιτικό άσυλο τότε προφανώς τα κριτήρια που βάζουν οι συγκεκριμένες πολιτικές είναι εντελώς άσχετα ή δευτερεύοντα όσον αφορά τον σκοπό του πολιτικού άσυλου. Κανείς δικαιούται ή δεν δικαιούται πολιτικό άσυλο, αλλά η γλωσσομάθεια του δεν έχει σε τίποτα να κάνει με αυτό. Σε κάθε περίπτωση η υλοποίηση αυτών των προτάσεων θα οδηγήσει σχεδόν βέβαια σε ένα τεράστιο γραφειοκρατικό σύστημα (όπως στις ΗΠΑ) το οποίο θα προκαλεί ένα πολύ μεγαλύτερο κόστος από όφελος (εάν δεν προκαλεί απλά ζημιές).

Ανώνυμος είπε...

Nίκο θα σου συνιστούσα να μελετήσεις το debate που διαδραματίζεται στον αμερικανικό ελευθεριακό χώρο για να αντιληφθείς τη διάσταση απόψεων που υπάρχει , αντί να κακίζεις το Μπλε μήλο και τους συντάκτες του για την δήθεν υποστήριξη του "κεντρικού σχεδιασμού"
Επί παραδείγματι:

Αντιμεταναστευτικό σποτάκι του Ron Paul :

http://www.youtube.com/watch?v=2T-iJKwskH4&feature=player_embedded

Χάρης Πεϊτσίνης

byron είπε...

Το κράτος ως εκπρόσωπος των ιδιοκτητών της χώρας πρέπει να έχει λόγο στο ποιοί και πόσοι μεταναστεύουν σε αυτήν. Ωστόσο λόγω των εγγενών αδυναμιών του δημοκρατικού πολιτεύματος θα πρέπει και η κάθε γειτονιά ή κοινότητα να αποφασίζει αν, πόσους και ποιούς μετανάστες θέλει να ζήσουν στους κόλπους της. Για πρακτικούς λόγους αυτό σημαίνει ότι οι μετανάστες θα πρέπει να γίνονται δεκτοί μόνο ως guest workers.

ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ είπε...

Νίκο,
Από ότι ξέρω, χώρες που έχουν σαρία δεν τις χαρακτηρίζουμε φιλελεύθερες.

Στέφανος Αθανασιάδης είπε...

Νίκο, μέχρι να πέσουνε τα σύνορα και να καταργηθούν οι υπηκοότητες, όλα τα κράτη θα χορηγούν βίζες. Το να προσπαθήσουμε να βελτιώσουμε αυτή την διαδικασία δεν μας κάνει σοσιαλιστές.

Προσωπικά θα κοίταζα και πως μπορούμε να φτιάξουμε μια αγορά για βίζες, με πλειστηριασμό, δάνεια από εταιρίες κλπ.
http://www.economist.com/node/16424085

Νίκος Χαραλάμπους είπε...

Ναπολέοντα
Και επειδή οι χώρες που έχουν σαρία δεν είναι φιλελεύθερες, θα πρέπει να κλείσουμε τα συνορά μας σε όσους θέλουν να φύγουν από αυτές;

Στέφανε
Κανείς δε λέει να ανοίξουν τα συνορά μας αύριο. Ποιός θα ορίσει το ανώτατο αριθμό μεταναστών που μπορεί να δεχτεί η χώρα και η οικονομία; Είναι ή όχι μέτρο κεντρικά σχεδιαζόμενης οικονομίας;

Συμφωνώ με τους πλειστηριασμούς, και με την μερική αποκρατικοποίηση της μετανάστευση, όπου εταιρείες και άτομα θα εγγυόνται την είσοδο των μεταναστών με τους οποίους θέλουν να δουλέψουν. Τα περι πολιτισμικής συνάφειας του άρθρου που κολάνε;

Και ας μην ξεχνάμε ότι υπάρχουν πάρα πολλές χώρες σήμερα στις οποίες μπορείς να πάς χωρίς βίζα.

Ο ελευθεριακός χώρος των ΗΠΑ βρίσκεται πολύ κοντά στον συντηριτικό για τις προτιμήσεις μου. Μιλάς για ελευθερία έτσι αφηρημένα αλλά κάποιος δε μπορεί να μετακινηθεί από τη μια χώρα στην άλλη ή η μετακίνηση θα πρέπει να γίνεται δύσκολη επειδή ο μετανάστης πιστεύει στη τάδε θρησκεία ή έχει το δείνα διαφορετικό χρώμα δέρματος;

Το πρόβλημα με την Ελλάδα αλλά και με τη συζήτηση με τη μετανάστευση είναι ότι έχουμε ένα κρατικιστικό μοντέλο (κρατικά πανεπιστήμια, 'κράτος πρόνοιας', 'κρατική εκπαίδευση',) και προσπαθούμε να προσαρμόσουμε τη μεταναστευτική πολιτική πάνω σε αυτα τα δεδομένα. Εγώ λέω να αλλάξουμε τα δεδομένα.

Αν είχαμε ιδιωτικά και ελεύθερα πανεπιστήμια, τότε μήπως ένα σεβαστό ποσοστό των μεταναστών θα έρχονταν για να σπουδάσουν ή θα έρχονταν ήδη καταρτισμένοι, άρα δε θα είχαμε 100% ανειδίκευτους μετανάστες;

Ο Φρήντμαν δεν είχε πει 'you cannot have open immigration and a welfare state', εγώ λέω 'abolish welfare state'.

Αν νομίζει κανείς ότι με τους νόμους θα σταματήσεις τον κάθε φτωχό και εξαθλιωμένο να θέλει να πάει στις πλούσιες χώρες της Δύσης, νομίζω ότι θα απογοητευτεί.

http://www.economist.com/node/17722932?story_id=17722932

Ανώνυμος είπε...

Αυτός ο Κωτούλας δεν είναι που με ψευδώνυμο μετέφρασε πολιτικά κείμενα του Έβολα;

Δημοσίευση σχολίου