Παρασκευή, 23 Σεπτεμβρίου 2011

Ο άγνωστος ρόλος της τράπεζας Διεθνών διακανονισμών (BIS)



Υπάρχει μια σοβούσα διαφωνία, εδώ και πάρα πολλές δεκαετίες, μεταξύ φιλελεύθερων και κεϋνσιανών οικονομολόγων, αλλά και ανάμεσα σε φιλελεύθερους οικονομολόγους διαφορετικών τάσεων και αποχρώσεων, για το ρόλο και τα περιθώρια άσκησης νομισματικής πολιτικής από τις κεντρικές τράπεζες, ακόμα και για την ίδια την ύπαρξη κεντρικών τραπεζών με δυνατότητα επιβολής μεγάλης έκτασης ρυθμίσεων.Εκτός όμως από τις κεντρικές τράπεζες λίγοι εκτός των ειδικών γνωρίζουν ότι υπάρχει μια de facto,(τονίζω το de facto προς αποφυγή παρεξηγήσεων), κεντρική τράπεζα των κεντρικών τραπεζών.Η τράπεζα αυτή ονομάζεται "Τράπεζα διεθνών Διακανονισμών" (Bank for International Settlements)και εδρεύει στη Βασιλεία.

Ας δούμε μερικά ιστορικά στοιχεία .Η τράπεζα ( για συντομία BIS)ιδρύθηκε το 1930, και είχε το ρόλο του οχήματος μεταφοράς των πολεμικών αποζημιώσεων στους νικητές του πρώτου παγκοσμίου πολέμου, που συμφωνήθηκαν με την συνθήκη των Βερσαλλιών και των συνακόλουθων διακανονισμών μεταξύ νικητών και ηττημένων.(εξ ου και η ονομασία της τράπεζας) Κατά την διάρκεια του δεύτερου παγκοσμίου πολέμου, οι Ναζί την χρησιμοποίησαν σαν σκιώδη τράπεζα για να κρύψουν πολλές από τις παράνομες συναλλαγές του καθεστώτος, στην ουσία ξέπλυμα χρήματος.Κατά τις διαπραγματεύσεις του Bretton Woods ,ο Κέϋνς παρενέβη, την έσωσε από την καταστροφή της όλης αρχιτεκτονικής του προπολεμικού οικονομικού συστήματος, και της δόθηκε ο χαρακτήρας ενός ακόμα ρυθμιστικού παράγοντα.

Έπαψε να παίζει τον κεντρικό ρόλο στην επίβλεψη της μεταφοράς κεφαλαίων, και άρχισε να βοηθά τις κεντρικές τράπεζες, υπό την έννοια της συγκέντρωσης και συντονισμού των νομισματικών πολιτικών.Δεν μπορεί να παρέμβει στη χάραξη της νομισματικής πολιτικής, αλλά μπορεί να συγκεντρώσει τις αναφορές για την νομισματική πολιτική των διαφόρων τραπεζών και να μεσολαβήσει.Ως de facto κεντρική τράπεζα των κεντρικών τραπεζών, επιτρέπει στα μέλη της να διατηρούν λογαριασμούς σ' αυτήν, μέσω των οποίων μπορούν να κάνουν διάφορες πράξεις και συναλλαγές.

Υποτίθεται ότι παίζει ζωτικό ρόλο στη σταθερότητα του παγκόσμιου νομισματικού συστήματος, ως θεσμός όμως καλύπτεται από αδιαφάνεια.Σε πόσους είναι γνωστές οι αποφάσεις της;
Πέρα όμως από τις διαφωνίες για τους ρυθμιστικούς κανόνες, υπάρχει και ένας άγνωστος ρόλος της BIS ο οποίος έρχεται ευθέως αντιμέτωπος με τους νόμους και το αίσθημα δικαιοσύνης της διεθνούς κοινότητας, προσφέροντας παραθυράκι για νομιμοφανείς πράξεις.Εξηγούμαι:Τον Δεκέμβριο του 2001 η Αργεντινή χρεωκόπησε, κάτω από το βάρος των 81 δισ δολλαρίων, που χρωστούσε.Θεωρήθηκε τότε η μεγαλύτερη χρεωκοπία στην διεθνή οικονομική ιστορία.Δεν είχαμε δει ακόμα την Ελλάδα.Τώρα δέκα χρόνια μετά, οι επενδυτές που έχασαν τα κεφάλαια τους μεγάλοι και μικροί ,τράπεζες και ιδιώτες, δεν γνωρίζουν, αν θα πάρουν μέρος των χρημάτων τους, παρά την σωρεία δικαστικών αποφάσεων, από αμερικανικά,γερμανικά ιαπωνικά κλπ δικαστήρια ,και αυτό χάρις στη διέξοδο που πρόσφερε η BIS στην κεντρική τράπεζα της Αργεντινής.

Το 2001, αμέσως μετά την χρεωκοπία, η κεντρική τράπεζα της Αργεντινής άρχισε να μεταφέρει μεγάλο μέρος των κεφαλαιακών αποθεμάτων της στο λογαριασμό της στην BIS, μια διαδικασία που εντάθηκε μετά την αναδιάρθρωση χρέους του 2005.Αυτό δεν έγινε στα κρυφά, αλλά στα φανερά οι αρχές της Αργεντινής ανακοίνωσαν ότι θα μεταφέρουν κεφάλαια σε άλλους οργανισμούς όπως η BIS, όπου δεν θα μπορούν να τα ανακαλύψουν οι δανειστές.Σήμερα η κεντρική τράπεζα της Αργεντινής έχει στον λογαριασμό της στην BIS 45 δισ. δολλαρίων, ή το 86% των κεφαλαιακών της αποθεμάτων.Συγκριτικά αναφέρεται ότι το μέγεθος των κεφαλαιακών αποθεμάτων των άλλων κεντρικών τραπεζών που βρίσκονται στους λογαριασμούς των στην BIS, είναι κατά μέσο όρο το 4% του συνόλου των κεφαλαίων της κάθε μιας.

Με την άρνησή της να πληρώσει, η Αργεντινή πηγαίνει ενάντια στις αποφάσεις των αμερικανικών, γερμανικών ιαπωνικών κλπ, δικαστηρίων που διατάσσουν την πληρωμή των χρεών.Κρύβοντας τα κεφαλαιακά της αποθέματα στην BIS, στερεί την δυνατότητα από τους επενδυτές να διεκδικήσουν μέρος του χαμένου τους κεφαλαίου.Αυτό είναι ενάντια στην βασική αρχή του δικαίου, που απαγορεύει σε περίπτωση χρεωκοπίας κάθε μεταφορά περιουσιακού στοιχείου, θέτοντας το εκτός αντίληψης του δανειστή.Απλοελληνιστί,αν χρεωκοπήσεις, δεν μπορείς να μεταβιβάσεις τα περιουσιακά σου στοιχεία, πριν πάρουν την αναλογία τους οι δανειστές.Αυτό ισχύει παντού και σε όλες τις χώρες.
Πολλοί επενδυτές κάτοχοι ομολόγων της Αργεντινής προσέφυγαν σε ελβετικά δικαστήρια, κατηγορώντας την BIS για την απόκρυψη των κεφαλαίων.Δεν υπάρχει απόφαση ακόμη αλλά μάλλον την φανταζόμαστε.

Ένα άλλο σκανδαλώδες γεγονός αποκαλύφθηκε από τα Wikileaks πέρυσι.Πρόκειται για την μεταφορά των κεφαλαιακών διαθεσίμων της κεντρικής τράπεζας της Νιγηρίας στην BIS, από τον πρώην δικτάτορα της χώρας Sani Abacha το 1995, πριν χάσει την εξουσία.Στην περίπτωση αυτή η BIS απλά βοήθησε τον δικτάτορα να κλέψει τα χρήματα του λαού του.

Βλέπουμε συνεπώς από τα ανωτέρω την εξέλιξη ενός ρυθμιστικού οργανισμού.Έφθασε να διαπράττει παρανομίες. Η άποψή μου είναι ότι δεν θα έπρεπε να υπάρχει, διότι η ίδια η ρύθμιση βλάπτει, πόσο μάλλον όταν διαπράττονται πράξεις εναντίον κάθε αρχής δικαίου.Επειδή όμως δεν τρέφω αυταπάτες, ας επανιδρυθεί τουλάχιστον στη βάση του σεβασμού των βασικών αρχών του δικαίου που ζητάμε να σέβεται ο κάθε πολίτης.

Συνέχεια

Πέμπτη, 22 Σεπτεμβρίου 2011

Γιατί ο Στέφανος Μάνος έχει δίκιο όταν υποστηρίζει τον χωρισμό της Κύπρου σε δύο ανεξάρτητα κράτη


Με αφορμή την κρίση στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο , η "Δράση" έβγαλε μια ανακοίνωση όπου προτείνει "τον de jure χωρισμό της Κύπρου σε δύο ανεξάρτητα κράτη", επαναλαμβάνοντας στην ουσία την τολμηρή θέση που είχε πρωτοδιατυπώσει το 2002 ο πρόεδρος της Στέφανος Μάνος. Όμως, ένα τέτοιο σχέδιο προκαλεί αλλεργία τόσο στους εγχώριους εθνικιστές και τουρκοφάγους όσο και στους φιλελεύθερους και κεντροαριστερούς "αντιεθνικιστές". Οι πρώτοι ονειρεύονται μια ενιαία Κύπρο , όπου οι Ελληνοκύπριοι θα έχουν το πάνω χέρι στη διοίκηση του νέου κράτους και θα υποβιβάσουν την τουρκοκυπριακή μειονότητα σε ρόλο κομπάρσου, αν βέβαια αποφασίσουν να δείξουν μεγαλοψυχία και δεν πετάξουν τους Τουρκοκύπριους στη θάλασσα. Οι "αντιεθνικιστές" πάλι ζουν προφανώς στον ροζ κόσμο της Πολυάννας και φαντασιώνονται μια "πολυπολιτισμική" ομοσπονδιακή Κύπρο, όπου οι δυο κοινότητες θα ζουν αρμονικά και αγαπημένα, μεταφέροντας έτσι τις ελβετικές Άλπεις στο καμίνι της Μέσης Ανατολής . Όμως, μακριά από τις ανεδαφικές φαντασιώσεις και των δύο πλευρών, η μοναδική λύση που είναι ταυτόχρονα και ρεαλιστική και σέβεται τα δικαιώματα των δύο κοινοτήτων του νησιού, είναι ο επίσημος χωρισμός της Κύπρου σε δύο ανεξάρτητα κράτη, ένα ελληνοκυπριακό και ένα τουρκοκυπριακό.

Λύσεις τύπου Αναν που προωθούν μια διζωνική και δικοινοτική ομοσπονδία δεν θα καταφέρουν τίποτε άλλο παρά να δημιουργήσουν νέες εντάσεις . Για να καθησυχαστούν οι βάσιμοι φόβοι της τουρκοκυπριακής μειονότητας πως η ελληνοκυπριακή πλειοψηφία θα επιδιώξει την απόλυτη πολιτική κυριαρχία στο νησί , το Σχέδιο Ανάν προέβλεπε περίπλοκα συνταγματικά σχήματα, που ακολουθούσαν λογικές "θετικής δράσης". Έτσι, οι Τουρκοκύπριοι θα υπερεκπροσωπούνταν στη διοίκηση σε σχέση με τον πληθυσμό τους , δημιουργώντας εύλογη δυσαρέσκεια στην ελληνοκυπριακή πλευρά . Επίσης, τέτοιου είδους διεθνείς συμφωνίες προβλέπουν για τη διακυβέρνηση του νησιού πολυμελή όργανα που για να πάρουν αποφάσεις χρειάζονται αυξημένη πλειοψηφία ή και ομοφωνία από τα μέλη και των δύο κοινοτήτων. Έτσι, η μια πλευρά θα μπλέκεται στα πόδια της άλλης, η λήψη των αποφάσεων θα είναι δύσκολη και θα δημιουργούνται συνεχείς συγκρούσεις.

Και τα προβλήματα δεν σταματούν εδώ. Η πλουσιότερη ελληνοκυπριακή πλευρά θα αναγκαστεί να είναι συνέχεια με το χέρι στην τσέπη και να δίνει τεράστια ποσά για να ανέβει το βιοτικό επιπέδο του καθυστερημένου Βορρά. Αν σκεφτούμε πως οι Φλαμανδοί και οι Ιταλοί του Βορρά συζητούν ακόμη και τη διάσπαση των χωρών τους επειδή βαρέθηκαν να χρηματοδοτούν τους Βαλώνους και τους Ιταλούς του Νότου (παρότι δεν έχουν μεταξύ τους το ιστορικό συγκρούσεων των δύο κυπριακών κοινοτήτων) μπορούμε να φανταστούμε τί αισθήματα θα προκαλούσε στους Ελληνοκύπριους η εφαρμογή μιας τέτοιας πολιτικής "διακοινοτικής αλληλεγγύης" με το ζόρι(ή πιο απλά, κεϋνσιανισμού) . Η επιτυχία ενός τέτοιου σχεδίου δυσκολεύει ακόμη περισσότερο από το γεγονός πως η δυσπιστία μεταξύ των δύο πλευρών είναι διάχυτη και μάλιστα πιο έντονη στη νεότερη γενιά.

Τελικά, παρά τις καλές προθέσεις, παρόμοιες προσπάθειες καλοπληρωμένων διεθνών γραφειοκρατών να ενωθεί τεχνητά το νησί από τα πάνω, με όργανα τον "κεϋνσιανισμό" και τη "θετική δράση" , δεν μπορούν παρά να καταλήξουν σε αποτυχία . Χαμένη θα είναι η πλουσιότερη ελληνοκυπριακή πλευρά που θα δει και τον πλούτο της να εξανεμίζεται και την επιρροή της στη διακυβέρνηση του νησιού να μειώνεται. Χαμένοι όμως θα είναι και οι απλοί Τουρκοκύπριοι που θα καταντήσουν να σέρνονται, χωρίς ελπίδα για οικονομική ανάπτυξη, απόλυτα εξαρτημένοι από τη οικονομική βοήθεια της κεντρικής κυβέρνησης. Τελικά, μια τέτοια συμφωνία θα κάνει ακόμη πιο εχθρικό το κλίμα μεταξύ των δύο κοινοτήτων και θα καταρρεύσει σύντομα , αφήνοντας και άλλα βαθιά σημάδια στην πολύπαθη ιστορία του νησιού .

Από την άλλη, λύσεις τύπου ενιαίο κράτος, χωρίς ειδικές προβλέψεις για την τουρκοκυπριακή πλευρά που ζητούν οι εθνικιστές Ελληνοκύπριοι, σημαίνουν απόλυτη οικονομική και πολιτική κυριαρχία της ελληνοκυπριακής πλειοψηφίας πάνω στην τουρκοκυπριακή μειονότητα. Με ζωντανές τις μνήμες από τη μεταχείριση τους τα χρόνια της δεκαετίας του '60, είναι φυσικό πως οι Τουρκοκύπριοι δεν θα δεχτούν ποτέ κάτι τέτοιο και πολύ καλά θα κάνουν. Αλλά μια τέτοια λύση μπορεί να αποδειχτεί μπούμερανγκ και για τους ίδιους τους Ελληνοκύπριους. Αν λάβουμε υπόψη τον υψηλό αριθμό γεννήσεων των Τουρκοκυπρίων, μπορεί σε λίγα χρόνια να αποτελούν την πλειοψηφία στο νησί και να είναι εκείνοι που θα παίρνουν πια τις αποφάσεις.

Τελικά, η μόνη ρεαλιστική λύση που απομένει είναι ο χωρισμός της Κύπρου σε δύο ανεξάρτητα κράτη με ταυτόχρονη επιστροφή κάποιων εδαφών στην ελληνοκυπριακή πλευρά μιας και οι Τουρκοκύπριοι κατέχουν περισσότερα εδάφη απ'όσα αναλογούν στον πληθυσμό τους. Παράλληλα, ολόκληρο το νησί θα είναι μια ζώνη ελεύθερου εμπορίου . Η κάθε πλευρά θα αποφασίζει η ίδια για τα του οίκου της και το ελεύθερο εμπόριο θα βοηθήσει την οικονομική ανάπτυξη και των δύο κρατών. Οι εμπορικές ανταλλαγές θα αυξήσουν την αλληλεξάρτηση μεταξύ των δύο κοινοτήτων , οι Τουρκοκύπριοι και οι Ελληνοκύπριοι θα γνωριστούν καλύτερα και οι σχέσεις τους θα βελτιωθούν.

Ας το πάρουμε λοιπόν απόφαση και ας ξεπεράσουμε τα ταμπού τόσων δεκαετιών. Ο δρόμος για μια ειρηνική και ευημερούσα Κύπρο περνάει μέσα από τη δημιουργία δύο ανεξάρτητων κρατών στο νησί.
Συνέχεια

Τετάρτη, 21 Σεπτεμβρίου 2011

Ο Νίκος Δήμου, ο Βασίλης Λογοθετίδης και η αιώνια αξία του χρυσού


Όταν το κυβερνητικό χάρτινο χρήμα (είτε λέγεται δραχμή είτε ευρώ είτε δολάριο) καταρρέει, μόνο ασφαλές καταφύγιο μένει -τί άλλο;- ο χρυσός. Οι παλιοί το ήξεραν καλά αυτό και απ'ότι φαίνεται θα το μάθει και η δικιά μας γενιά. Νίκος Δήμου στη "Lifo" αυτής της εβδομάδας :

"• Ένα βότσαλο στη λίμνη. Η τηλεόραση μεταδίδει για εκατοστή φορά την κωμωδία του Αλέκου Σακελάριου με τον Βασίλη Λογοθετίδη. Εγώ τη βλέπω για δεύτερη φορά. Η πρώτη ήταν πριν από πενήντα εννέα χρόνια. Μαθητής.

• Βυθίζομαι στην Ελλάδα του 1952. Το βασικό νόμισμα ήταν η χρυσή λίρα. Παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στην ταινία. Κάπου αναφέρεται και η ισοτιμία της: 225.000 δραχμές.

• Βέβαια η ισοτιμία αυτή μπορεί να είχε αλλάξει από την ώρα που γράφτηκε το σενάριο ως την ημέρα της προβολής. Η δραχμή κυμαινόταν από υποτίμηση σε υποτίμηση. Γι’ αυτό και η αξία όλων των σημαντικών αγαθών αναφερόταν σε λίρες.

• Ήταν ένας άλλος κόσμος. Οι άνθρωποι, φοβισμένοι ακόμα από την Κατοχή και τον Εμφύλιο, ζούσαν με τα μέτρα του χρυσού. Ακόμα και μια «κάλπικη λίρα», σαν του Τζαβέλα, μπορούσε να κινητοποιήσει και να πλέξει ιστορίες. (Ποιος θα σκοτιζόταν για ένα κάλπικο ευρώ;).

• Αναρωτιέμαι πώς θα βλέπουν εμάς μετά από εξήντα χρόνια. Τι θα είναι τότε το ευρώ για τους απογόνους μας; Ανάμνηση, νοσταλγία ή πραγματικότητα;

• Βλέπω τις σκιές στην οθόνη. Όλοι σήμερα νεκροί, μα όχι λησμονημένοι. Η τηλεόραση τους έδωσε μια τεράστια παράταση ζωής - κάτι σαν αιωνιότητα. Πού να το φανταστούν!

• Τα σημερινά έργα θα παίζονται το 2071; Ίσως, μερικά, για σινεφίλ – αλλά τα «εμπορικά»; Γιατί από τα παλιά, αυτά επέζησαν. Τι ειρωνεία για τους σοβαρούς δημιουργούς…

• Πώς θα βλέπουν τότε τη σημερινή κρίση; Οι αγωνίες που περνάμε, η αβεβαιότητα που μας κατατρέχει, το άγχος που μας πνίγει, θα έχουν καταγραφεί, έστω στα ιστορικά βιβλία; Θα ξέρουν, βέβαια, πώς έληξε το θρίλερ. (Τι δεν θα έδινα για μια μηχανή του χρόνου…).

• Πάντως, ορισμένα πράγματα είναι αιώνια. Όχι, δεν αναφέρομαι στην τέχνη. Μιλάω για τον χρυσό. Οι παλιοί, που μας θύμιζαν ότι στην Κατοχή επέζησαν μόνον όσοι είχαν λίρες, κάτι ήξεραν. Τα μυαλά μας και μία λίρα, που δεν τους ακούγαμε.

• Βλέποντας τον Λογοθετίδη να σκορπάει τις λίρες στο καμπαρέ, μ’ έπιανε άγχος. Ήθελα να του φωνάξω: «Κράτα τις, φίλε! Μόνο με αυτές θα είσαι σίγουρος. Ούτε το ευρώ δεν σε σώζει»."

[Διαβάστε επίσης "Μήπως η Ελλάδα πρέπει να υιοθετήσει τον "Κανόνα του Χρυσού";]
Συνέχεια

Τρίτη, 20 Σεπτεμβρίου 2011

Οι μεσαιωνικές ρίζες της Δυτικής ελευθερίας


Σήμερα που η ευρωπαϊκή πολιτικο-οικονομική ελίτ προπαγανδίζει με κάθε μέσο την ενοποίηση της Γηραίας Ηπείρου σαν λύση για όλα μας τα προβλήματα, καλό είναι να θυμηθούμε πως η άνοδος της ελευθερίας και του καπιταλισμού στην Ευρώπη δεν οφείλονται στην ύπαρξη μιας ισχυρής κεντρικής εξουσίας αλλά στην έλλειψή της . Ένα εξαιρετικό απόσπασμα από παλαιότερο άρθρο του ιστορικού Thomas E. Woods:

"Η άνοδος της ελευθερίας δεν συνέβη σαν αποτέλεσμα της θετικής δράσης των κυβερνήσεων, αλλά ακριβώς λόγω της απουσίας μιας ισχυρής κεντρικής εξουσίας στην Ευρώπη. Μετά τη διάλυση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, καμιά πανευρωπαϊκή αυτοκρατορία δεν πήρε τη θέση της. (η εξουσία της σχετικά βραχύβιας αυτοκρατορία του Καρλομάγνου ήταν πολύ λιγότερο εκτεταμένη σε σχέση με αυτή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας) . «Αντί να βιώσει την ηγεμονία μιας παγκόσμιας αυτοκρατορίας» , γράφει ο ιστορικός Ralph Raico , «η Ευρώπη εξελίχθηκε σε ένα μωσαϊκό από βασίλεια, ηγεμονίες , πόλεις-κράτη, εκκλησιαστικά εδάφη και άλλες οντότητες.»

Ο Jean Baechler ισχυρίστηκε ότι ήταν η αποκεντρωμένη φύση της ευρωπαϊκού πολιτικής ζωής , αρχής γενομένης από το Μεσαίωνα, που συνέβαλε στην ανάπτυξη της ελευθερίας. Η πολλαπλότητα των δικαιοδοσιών σήμαινε ότι ο πρίγκιπας κινδύνευε να χάσει πληθυσμό (και τη φορολογική του βάσης ), αν έβαζε υπερβολική φορολογία ή παρενέβαινε στην οικονομική ζωή του λαού του. "Η συνεχής διεύρυνση της αγοράς," γράφει ο Baechler, "τόσο σε έκταση όσο και σε ένταση, ήταν το αποτέλεσμα της απουσίας μιας πολιτικής τάξης που να εκτεινόταν στο σύνολο της Δυτικής Ευρώπης." Η επέκταση του καπιταλισμού "οφείλει την καταγωγή της και το λόγο ύπαρξής της στην πολιτική αναρχία."

Επιπλέον, η ίδια η ιδέα της κρατικής κυριαρχίας, σύμφωνα με την οποία πρέπει να υπάρχει μια ενιαία, κυρίαρχη φωνή, ικανή και αρκετά ισχυρή για να κάνει τη θέλησή της αισθητή σε ολόκληρη την κοινωνία, ήταν ουσιαστικά ξένη για τη μεσαιωνική πολιτική σκέψη και πρακτική. Στην κλασική μελέτη του για τον Καρδινάλιο Wolsey, ο Alfred Pollard περιέγραψε την αποκέντρωση της εξουσίας που χαρακτήριζε τη μεσαιωνική Αγγλία - και, κατ 'επέκταση, της Δυτική Ευρώπη στο σύνολό της:

« Υπήρχαν οι ελευθερίες της εκκλησίας, που βασίζονταν σε δίκαιο ανώτερο από αυτό του Βασιλιά. Υπήρχε το φυσικό δίκαιο, το οποίο ήταν χαραγμένο στις καρδιές των ανθρώπων και δεν διαγραφόταν με βασιλικά διατάγματα. Και υπήρχαν τα αναρίθμητα τοπικά και φεουδαρχικά έθιμα που τυποποιούσαν μια ποικιλία από δικαιοδοσίες και εμπόδιζαν τη λειτουργία μιας ενιαίας βούλησης. Δεν υπήρχε εξουσία ικανή να εξαλείψει τη δουλεία με ένα βασιλικό διάταγμα ή μια πράξη του κοινοβουλίου, να ρυθμίσει τα προνόμια των κοινοτήτων , να ομογενοποιήσει τις διάφορες χρήσεις της εκκλησίας, ή να εγκρίνει την αρχή της διαδοχής στο θρόνο. Οι νόμοι που έκριναν τη ζωή των ανθρώπων ήταν τα έθιμα του επαγγέλματός τους , της περιοχής τους ή του φέουδου και όχι το θετικό δίκαιο του νομοθέτη. Και το σύνολο της αγγλικής κοινοβουλευτικής νομοθεσίας για όλο το Μεσαίωνα είναι μικρότερο σε όγκο από αυτό της βασιλείας του Ερρίκου του Όγδοου»

Ο μεγάλος κοινωνιολόγος Robert Nisbet περιέγραψε τη μεσαιωνική κοινωνία ως «μια από τις πιο χαλαρά οργανωμένες κοινωνίες στην ιστορία." Οι πολιτικοί ηγέτες που επιθυμούσαν την ενίσχυση της κεντρικής εξουσίας βρέθηκαν αντιμέτωποι με τις ιστορικές ελευθερίες των πόλεων, των συντεχνιών , των πανεπιστημίων , της Εκκλησίας και παρόμοιων οντοτήτων , που φρουρούσαν τις (συχνά με κόπο αποκτημένες ) ελευθερίες τους με μεγάλη επαγρύπνηση, και που θα έδειχναν αμηχανία μπροστά στη σύγχρονη αντίληψη ότι μια ενιαία κυρίαρχη φωνή, είτε ενός βασιλιά ή του «λαού», θα μπορούσε από μόνη της να επαναπροσδιορίσει ή να ανακαλέσει αυτά τα δικαιώματα.

Σε μια τέτοια κοινωνία, όπου ανταγωνιζόμενες νομικές δικαιοδοσίες αφθονούσαν και καμιά κυρίαρχη φωνή δεν μπορούσε να βρεθεί, ο βασιλιάς δεν έκανε το νόμο, αλλά ο ίδιος δεσμευόταν από αυτόν. Νόμος ήταν κάτι που έπρεπε να ανακαλυφθεί και όχι να κατασκευαστεί όπως γίνεται με τους απόλυτους μονάρχες και τα κοινοβούλια της σύγχρονης εποχής.

Σήμερα, όμως, έχουμε φτάσει στο σημείο στο οποίο ένα θεσμικό όργανο που ονομάζεται «κράτος» ουσιαστικά καθορίζει το ίδιο τις δικές του αρμοδιότητες . Αυτό απέχει πολύ από το μεσαιωνικό πρότυπο, στο οποίο ο βασιλιάς κατείχε ορισμένα παραδοσιακά δικαιώματα, αλλά δεν μπορούσε να προσδιορίσει τις εξουσίες του κατά βούληση, ή να ανατρέψει τα εθιμικά δικαιώματα των ανθρώπων ή των διαφόρων επικουρικών οργάνων της κοινωνίας. "Σχεδόν παντού στην Λατινική Χριστιανοσύνη», γράφει ο A.R. Myers, "η αρχή αυτή, σε κάποια στιγμή, έγινε αποδεκτή από τους κυβερνήτες πως , εκτός από τα κανονικά έσοδα του πρίγκιπα, κανένας φόρος δεν θα μπορούσε να επιβληθεί χωρίς τη συγκατάθεση του Κοινοβουλίου." Αυτό το σημείο αντανακλά την ευρύτερη αρχή πως ο βασιλιάς δεν μπορούσε αυθαίρετα να πάει πέρα από τα όρια των εθιμικών δικαιωμάτων του.

Πόσο διαφορετική είναι η κατάσταση σήμερα. Όπως παρατηρεί ο Bertrand de Jouvenel :

"Ένας ιδιοκτήτης δεν νιώθει πλέον έκπληξη όταν υποχρεώνεται να κρατήσει τον ενοικιαστή του. Ένας εργοδότης δεν είναι λιγότερο συνηθισμένος να πρέπει να αυξήσει τους μισθούς των εργαζομένων του, βάσει των διαταγμάτων της Εξουσίας. Σήμερα είναι κατανοητό ότι τα δικαιώματα μας είναι επισφαλή και βρίσκονται στην καλή διάθεση των Αρχών . Αλλά αυτή ήταν μια ιδέα που ήταν ακόμα νέα και θα προκαλούσε έκπληξη στους ανθρώπους του δέκατου έβδομου αιώνα. Αυτοί έγιναν μάρτυρες των πρώτων αποφασιστικών βημάτων προς μια επαναστατική αντίληψη της εξουσίας. Είδαν μπροστά στα μάτια τους την επιτυχή ανάληψη του δικαιώματος της κυριαρχίας, που κομμάτιασε τα άλλα δικαιώματα και σύντομα θα θεωρούνταν ως το θεμέλιο όλων των άλλων δικαιωμάτων."

Η ανάπτυξη της Δυτικής ελευθερίας, ως εκ τούτου, οφείλει ένα μεγάλο μέρος της στον αποκεντρωμένο χαρακτήρα της πολιτικής ζωής της μεσαιωνικής Ευρώπης και στην πολλαπλότητα των δικαιοδοσιών στις οποίες οι άνθρωποι ζούσαν και εργάζονταν. Πράγματι, η ανάπτυξη της Δυτικής ελευθερίας συνέβη μέσα σε ένα πλαίσιο στο οποίο η ίδια η ιδέα της κρατικής κυριαρχίας δεν είχε ακόμη αναπτυχθεί πλήρως. Εξαιτίας της απουσίας μιας ενιαίας κυρίαρχης φωνής, ένας σπουδαίος πολιτισμός μπόρεσε να αναπτυχθεί."
Συνέχεια

Δευτέρα, 19 Σεπτεμβρίου 2011

Το "ελληνοκεντρικό" εκπαιδευτικό σύστημα του Αντώνη Σαμαρά και η υποκρισία των επικριτών του


Ένα απόσπασμα από την ομιλία του Αντώνη Σαμαρά στη Θεσσαλονίκη προκάλεσε την οργή της "προοδευτικής" και "εκσυγχρονιστικής" ιντελιγκέντσιας. Είπε ο πρόεδρος της ΝΔ : "Η Ιστορία διδάσκεται στα παιδιά μας, χωρίς να καλλιεργεί ούτε την υπερηφάνεια για την Πατρίδα τους, ούτε την κριτική σκέψη. Σαν να διδάσκεται, όχι σε Ελληνόπουλα, αλλά σε... «μαθητευόμενους διεθνιστές» άλλων καιρών...Σαν να μη θέλουμε τα παιδιά μας να νιώσουν την Ελληνικότητα και να γίνουν μέτοχοι της Πολιτιστικής μας παράδοσης...Αυτό θα το τελειώσω! Και το περιεχόμενο των διδακτικών βιβλίων – όλων των βιβλίων –θα αναθεωρηθεί από επιτροπές που θα λειτουργήσουν υπό την εποπτεία Ακαδημίας Αθηνών."

Για "Μεσαίωνα" έκαναν λόγο κάποια "εκσυγχρονιστικά" μπλογκς ενώ άλλοι χαρακτηρισαν τον Αντώνη Σαμαρά "επικίνδυνο" , "ξενόφοβο", "ακροδεξιό" και "αυταρχικό". Δεν θα σταθώ στο περιεχόμενο των θέσεων του Αντώνη Σαμαρά. Ο κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα να έχει τη δική του θεώρηση για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον αυτής της χώρας . Το πρόβλημα είναι όταν προσπαθεί να την επιβάλλει σε όλους εμάς τους υπόλοιπους και στα παιδιά μας. Ο Αντώνης Σαμαράς λέγοντας "αυτό θα το τελειώσω" αναπαράγει τις χειρότερες πτυχές του εκπαιδευτικού μας συστήματος : ένα σύστημα που λειτουργεί συγκεντρωτικά και πατερναλιστικά, ένα σύστημα όπου οι γραφειοκράτες του Υπουργείου Παιδείας απόφασίζουν με κάθε λεπτομέρεια για το περιέχομενο των σχολικών βιβλίων και μέσω αυτών προπαγανδίζουν την κοσμοθεωρία της εκάστοτε πολιτικής εξουσίας και των διανοούμενων που την στηρίζουν . Όλα αυτά τα χρόνια η προπαγάνδα παραμένει, απλά το περιεχόμενό της αλλάζει. Έτσι στην παπανδρεϊκή δεκαετία του '80 μας δίδασκαν το... οικονομικό θαύμα της Αλβανίας του Χότζα , σήμερα πιπιλάνε το μυαλό των μαθητών με τα επιτεύγματα της θεόσταλτης Ευρωπαϊκής Ένωσης και τους θανάσιμους κινδύνους της "παγκόσμιας υπερθέρμανσης" και πιθανόν η επόμενη γενιά θα έχει την τύχη να παίρνει εντατικά μαθήματα "εθνικοφροσύνης" και "Έλληνικότητας". Σε ένα τέτοιο σύστημα αυτοί που πληρώνουν για την εκπαίδευση των μαθητών, δηλαδή οι γονείς, δεν έχουν κανένα λόγο. Όμως, σε ένα αποκεντρωμένο και ανταγωνιστικό εκπαιδευτικό σύστημα, κάθε σχολείο θα μπορούσε να διαλέξει εκείνο τα βιβλιά του και οι γονείς , με τη σειρά τους, να διαλέξουν το σχολείο των παιδιών τους ανάλογα και με το αν θέλουν να τους δώσουν μια πιο "εθνοκεντρική", "συντηρητική" ή πιο "κοσμοπολίτικη","προοδευτική" παιδεία.

Το πρόβλημα είναι πως όσοι σήμερα διαρρηγνύουν τα ιμάτια τους με τις δηλώσεις Σαμαρά, στην πραγματικότητα δεν ενοχλούνται καθόλου με τη συγκεντρωτική λογική του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης και του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Διαμαρτύρονται επειδή απλά δεν θα είναι εκείνοι που θα επιβάλλουν τη δικιά τους "προοδευτική" ατζέντα και προπαγάνδα στα ελληνικά σχολεία, όπως προσπάθησαν άλλωστε να κάνουν με την κυρία Ρεπούση και την κυρία Δραγώνα. Σαν γνήσιοι κρατιστές προτιμούν την κρατικά επιβαλλόμενη ομοιομορφία, την οποία θα ελέγχουν και φυσικά απεχθάνονται ένα γνήσια πλουραλιστικό και αποκεντρωμένο σύστημα, που θα δίνει τον τελευταίο λόγο όχι στους ίδιους αλλά στους άμεσα ενδιαφερόμενους, δηλαδή τους γονείς. Τουλάχιστον, ας μην βαυκαλίζονται πως διαφέρουν από τον Αντώνη Σαμάρα.


[Διαβάστε επίσης "Γιατί η Θάλεια Δραγώνα δεν είναι και τόσο διαφορετική από τον...Γιώργο Καρατζαφέρη"]
Συνέχεια

Πως πληρώνεται ο Κοπριτόπουλος

Σήμερα υπολόγισα χοντρικά τι πρέπει να πληρώσω μέχρι το τέλος του χρόνου για έκτακτες εισφορές, τέλος ακινήτων κλπ. Πάνω κάτω γύρω στις 5000€. Γιατί τα πληρώνω αυτά τα λεφτά; Που πάνε; Υπάρχει εναλλακτική;

Κατέληξα πως πληρώνω έναν Δημόσιο Υπάλληλο ή υπάλληλο ΔΕΚΟ. Αυτού την δαπάνη δεν μπορεί να κόψει η κυβέρνηση. Αυτόν τον υπάλληλο τον ξέρω καλά. Τον έχω δει. Τον έχω συζητήσει επανειλημμένα. Ας τον ονομάσουμε Κοπριτόπουλο. Διορίσθηκε κάποτε στο δημόσιο ή στην ΔΕΚΟ και εξ' αρχής αποφάσισε να μην δουλεύει και να πληρώνεται. Το προφίλ του είναι το εξής. Έχει πτυχίο, μπορεί και μεταπτυχιακό, είναι κρυμμένος σε ένα γραφείο της υπηρεσίας του, αποφεύγει με τέχνη και πείσμα κάθε ευθύνη και δέσμευση εργασίας. Για κάθε λύση έχει κι ένα πρόβλημα. Κάνει εχθρό του και υπονομεύει τον καθένα που τον πιέζει να δουλέψει. Κυρίως όμως χαμαιλεοντίζει ώστε να γίνεται αόρατος. Σε κάθε δε αξιολόγηση από ΑΣΕΠ και άλλες γραφειοκρατικές ανεξάρτητες αρχές (αηδίες) θα διαφεύγει γιατί τυπικά έχει τα προσόντα. Δεν θα τον βάλουν ούτε σε εργασιακή εφεδρεία, ούτε θα τον απολύσουν ποτέ γιατί τυπικά είναι εντάξει, συν ότι είναι αόρατος.

Αυτού του ανθρώπου τον μισθό, για τους επόμενους 3 μήνες, θα πληρώσω εγώ με τις εισφορές και τα τέλη. Καθαρά και ξάστερα. Επειδή το κράτος δεν μπορεί να μειώσει την δαπάνη του χαρατσόνομαι εγώ για να τον πληρώσω. Έτσι απλά.

Ο Κοπριτόπουλος έχει έναν συνάδελφο που τον λένε Τεμπελίδη. Αυτός δεν είναι πλήρως εξαφανισμένος. Δουλεύει τον μέσο όρο του ΔΥ, υπαλλήλου ΔΕΚΟ. Πέντε με έξι ώρες την εβδομάδα. Παίρνει τις κουτσουρεμένες πια υπερωρίες του, τα έξοδα κίνησης του, περιμένει τον συμβασιούχο/Φιλιππινέζα που θα τον βοηθάει και γενικά σπρώχνει βαρετά τον χρόνο. Διαλέχτε ποιός από εσάς εκεί έξω πληρώνει αυτόν. Εγώ έχω αναλάβει τον Κοπριτόπουλο. Και τον Τεμπελίδη δεν πρόκειται να τον αγγίξει καμμία αξιολόγηση. Τυπικά είναι εντάξει. Αποτελεί τον μέσο όρο. Αν φύγει αυτός πρέπει να μην μείνει κανένας.

Για να υπάρχουν αυτοί πρέπει το κράτος να έχει αρμοδιότητες. Πρέπει να δίνει άδειες για ότι μπορεί να φανταστεί άνθρωπος. Πρέπει να κάνει ελέγχους επί των αδειών που δίνει. Διότι ως γνωστόν εκεί έξω, εκτός του Δημοσίου όλοι είναι απατεώνες. Κι αν δεν είναι απατεώνες είναι διανοητικά καθυστερημένοι και ανήμποροι και έχουν ανάγκη την προστασία του κράτους. Ο Κοπριτόπουλος και ο Τεμπελίδης είναι εκεί για να προστατεύουν τους ανήμπορους και να εμποδίζουν τους απατεώνες. Όσο υφίσταται η ανάγκη προστασίας του πολίτη και ελέγχου θα είναι αναγκαίοι και αυτοί. Και χάρη μας κάνουν που είναι εκεί και τους πληρώνουμε.

Δυστυχώς ως χώρα δεν μπορούμε να φανταστούμε το μέλλον μας χωρίς αυτούς. Δεν μπορούμε να φανταστούμε μια κοινωνία/αγορά που αυτορυθμίζεται και δεν έχει ανάγκη προστασίας. Γι' αυτό και βουλιάζουμε μαζί τους. Όσο δεν πετάμε αρμοδιότητες του κράτους τόσο θα βουλιάζουμε.
Συνέχεια

Κυριακή, 18 Σεπτεμβρίου 2011

Η ελληνική έκδοση του "Atlas Shrugged" και η σημασία της για την Ελλάδα της πτώχευσης


Πενήντα τέσσερα ολόκληρα χρόνια ύστερα από την πρώτη έκδοση του στην Αμερική , το θρυλικό μπεστ σέλερ της Άυν Ραντ "Atlas Shrugged", που ψηφίστηκε στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού ως το βιβλίο με τη μεγαλύτερη επιρροή μετά τη Βίβλο, κυκλοφορεί επιτέλους και στα ελληνικά από τις εκδόσεις "Ωκεανίδα" με τίτλο "Ο Άτλας Επαναστάτησε".

Όπως έγραφα στην "Καθημερινή" πριν κάποια χρόνια, περιγράφοντας το βιβλίο, "το «Atlas Shrugged» είναι ένα από τα πιο περίεργα μυθιστoρήματα στην ιστορία της λογοτεχνίας! Ενα μείγμα επιστημονικής φαντασίας, μελοδράματος, σαπουνόπερας και φιλοσοφίας, με συναρπαστική πλοκή και «larger than life» ήρωες. Στο βιβλίο, οι πιο δημιουργικές δυνάμεις της κοινωνίας (επιχειρηματίες, καλλιτέχνες, εφευρέτες) απαυδισμένοι από την υψηλή φορολογία, τη γραφειοκρατία και μια εχθρική κολεκτιβίστικη κουλτούρα, εγκαταλείπουν τη χώρα και καταφεύγουν σε μια απομονωμένη κοιλάδα. Εξαιτίας της απουσίας τους, η κοινωνία καταρρέει. Στις σελίδες του βιβλίου, η Ραντ αναπτύσσει τη φιλοσοφία της, τον «αντικειμενισμό», απορρίπτει τον αλτρουισμό («Αυτός που σας μιλάει για θυσία, μιλάει για αφέντες και σκλάβους. Και σκοπεύει να είναι ο αφέντης», έγραφε) και υμνεί τον laissez faire καπιταλισμό."


Όμως, η έκδοση του "Atlas Shrugged" στα ελληνικά αποκτά μια δυσοίωνη επικαιρότητα. Ο "Άτλας" κυκλοφορεί σε μια Ελλάδα, όπου ο κρατισμός την έχει οδηγήσει στο χείλος της χρεωκοπίας, οι αλλεπάλληλες φορολογικές επιδρομές της κυβέρνησης έχουν νεκρώσει την ιδιωτική επιχειρηματικότητα ενώ όλο και περισσότεροι νέοι εγκαταλείπουν τη χώρα. Η Ελλάδα του 2011 μοιάζει όλο και περισσότερο με την κολλεκτιβίστικη δυστοπία που περιέγραψε η Άυν Ράντ στις σελίδες του βιβλίου της . Ίσως, τώρα πια είναι πολύ αργά, για να μας χρησιμεύσει ο "Άτλας" σαν προειδοποίηση για τα δεινά του Μεγάλου Κράτους, της υψηλής φορολογίας και της γραφειοκρατίας. Τα δεινά αυτά τα ζούμε ήδη και η κατάρρευση μοιάζει πλέον αναπόφευκτη . Δυστυχώς, η μετάφραση του "Atlas Shrugged" στα ελληνικά άργησε κάποια χρόνια. Ας είναι όμως οι ιδεες του βιβλίου πηγή έμπνευσης για το χτίσιμο μιας νέας , διαφορετικής Ελλάδας που θα έχει αφήσει πίσω της οριστικά την παρασιτοκρατία και τον καταστροφικό κρατισμό της μεταπολίτευσης και θα σέβεται την ατομική ελευθερία, την ιδιοκτησία και τις δυνάμεις της δημιουργίας .

[Διαβάστε επίσης "Ποιά είναι η Ayn Rand;"]
Συνέχεια

Για μια νέα οικονομία της δημόσιας εκπαίδευσης : Διαχωρισμός της χρηματοδότησης από την παραγωγή των εκπαιδευτικών υπηρεσιών


των Ν. Χαραλάμπους – Δ. Σταύρου*

Θεωρούμε ότι η μεταρρύθμιση «Νέο Σχολείο – Πρώτα ο Μαθητής» που προτείνεται από το ΥΠΔΒΜΘ αποτελεί ακόμα μία μετριοπαθή πρόταση που δε μας αφήνει πολλά περιθώρια αισιοδοξίας ότι θα αντιμετωπιστεί το πρόβλημα στη ρίζα του. Αν και δε λείπουν κάποιες σωστές κατευθύνσεις, όπως η αυτοαξιολόγηση (άτολμη όμως και πολύ γραφειοκρατική), το πιστοποιητικό παιδαγωγικής κατάρτισης, ο θεσμός του «δόκιμου εκπαιδευτικού», η συμπύκνωση των επιπέδων ιεραρχίας και οι αυξημένες αρμοδιότητες των διευθυντών, παρόλα αυτά δεν αντιμετωπίζεται το βασικό πρόβλημα της ελληνικής εκπαίδευσης που δεν είναι άλλο από το σφιχτό εναγκαλισμό των σχολείων με το κεντρικό κράτος.

Ίσως να μην είναι ευρέως γνωστό, αλλά στην Ελλάδα το Υπουργείο Παιδείας, από τα χρήματα των φορολογουμένων, δαπανά περίπου 4.000 ευρώ ανά μαθητή κάθε έτος. Αντίθετα, όλοι οι γονείς μαθητών ή φοιτητών γνωρίζουν πολύ καλά, ποιος είναι ο τρόπος που διοχετεύονται, μέσω του κρατικού προϋπολογισμού, στο Εκπαιδευτικό Σύστημα τα χρήματα αυτά: στο νηπιαγωγείο και στο δημοτικό που ξέρουμε ότι είναι καθοριστικά για τα πρώτα βήματα του παιδιού, οι γονείς δεν έχουν καμία δυνατότητα επιλογής ή ουσιαστικής παρέμβασης.

Στο γυμνάσιο-λύκειο ζουν με το άγχος των καταλήψεων και των «κενών» ωρών οι οποίες νεκρώνουν την εκπαιδευτική διαδικασία και απαγορεύουν σε όσους μαθητές θέλουν, να κάνουν μάθημα.

Στο Πανεπιστήμιο πάλι τρέμουν πότε οι κομματικοί στρατοί ή η μειοψηφική συντεχνία των καθηγητών, θα απεργήσουν και θα καταλάβουν τα κτήρια, τινάζοντας στον αέρα τη ζωή και τα σχέδια των παιδιών αλλά και τον οικογενειακό προγραμματισμό και προϋπολογισμό.

Με την επικράτηση των συντηρητικών απόψεων συγκεκριμένων πολιτικών-συνδικαλιστικών ομάδων διαφαίνεται μια γενικευμένη ισοπέδωση σε όλους τους τομείς: πανομοιότυπα προγράμματα, πανομοιότυπα σχολικά εγχειρίδια (η καθυστέρηση των βιβλίων φέτος αποτελεί ακόμα ένα δείγμα γραφής του κεντρικού σχεδιασμού), ομοιόμορφα σχολικά κτήρια, όμοιοι μισθοί, ανύπαρκτες εναλλακτικές επιλογές. Όποιος εκπαιδευτικός είναι ικανός και εργατικός, δεν αμείβεται περισσότερο. Όποιος γονέας είναι άτυχος, ώστε το παιδί του να φοιτά σε τάξη με ανεπαρκή εκπαιδευτικό, δεν μπορεί να αντιδράσει. Η μονιμότητα και ο ωχαδερφισμός καταστρέφουν το πνεύμα, το ταλέντο, τις προοπτικές.

Έτσι, οι καλοί εκπαιδευτικοί χάνουν τη διάθεση να προσφέρουν κι εντάσσονται σε αυτούς που λειτουργούν ελάχιστα, επιφανειακά και αρνητικά. Τα καλά σχολεία περιορίζονται, σε όλα τα επίπεδα, από το γραφειοκρατικό εναγκαλισμό της κεντρικής διοίκησης, της εξουσίας και των εκπαιδευτικών συντεχνιών κάθε απόχρωσης.

Τα αποτελέσματα της ισοπέδωσης τα βλέπουν όλοι, αλλά γρήγορα τα ξεχνούν: Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση PISA (Programme for International Student Assessment) του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης, η βαθμολογία των Ελλήνων μαθητών στην Ανάγνωση και Κατανόηση Κειμένου είναι 483 (με μέσο όρο των 65 χωρών τους 493 βαθμούς), στις Επιστήμες 470 (μ.ο. 501) και στα Μαθηματικά 466 (μ.ο. 496).

Λύσεις υπάρχουν. Άνθρωποι με θέληση, γνώση και ικανότητες υπάρχουν. Υποδομές μπορούν να γίνουν. Τι μας λείπει λοιπόν κι εξακολουθούμε να είμαστε σ’ αυτό το επίπεδο;

Αυτό αναζητούμε σε αυτό το άρθρο και όλοι μπορούν να συμβάλουν στη λύση του προβλήματος.

Στο πλαίσιο των συνθηκών που επικράτησαν μετά τη δεκαετία του ’80 και των ραγδαίων κοινωνικο-οικονομικών-πολιτικών μεταβολών που αποδίδονται με τον όρο «παγκοσμιοποίηση», στα εκπαιδευτικά συστήματα των χωρών της Ε.Ε. εμφανίστηκαν ποικίλες μεταρρυθμιστικές τάσεις, πολλές από τις οποίες σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με την οργάνωση και διοίκηση της εκπαίδευσης. Τις κατευθυντήριες γραμμές και τις αρχές στις οποίες βασίστηκαν οι μεταρρυθμιστικές τάσεις που επικράτησαν θα μπορούσαμε να τις συνοψίσουμε ως εξής (Eyridice, 2000) :

α) Μεταφορά της έμφασης στην αποτελεσματικότητα και στην αποδοτικότητα.

β) Εφαρμογή της αρχής της ελεύθερης επιλογής.

γ) Διαχωρισμός της χρηματοδότησης από την παραγωγή εκπαιδευτικών υπηρεσιών – δημιουργία «κράτους στρατηγείου» που λαμβάνει επιτελικές αποφάσεις αλλά δεν παρεμβαίνει.

δ) Μεταφορά της δύναμης από τους παραγωγούς ή παρόχους στους πελάτες ή αποδέκτες της δημόσιας εκπαίδευσης, δηλαδή στους εκπαιδευτικούς, στους γονείς, στους ψηφοφόρους, στους μαθητές, στους εκπρόσωπους της τοπικής κοινωνίας.

Τα κουπόνια εκπαίδευσης (vouchers), η ιδέα για ελεύθερη επιλογή σχολείου από τους γονείς και τους μαθητές με ανάλογη χρηματοδότηση του σχολείου από το Κράτος, είναι μια πρόταση που αρχίζει δειλά δειλά να ριζώνει στον διάλογο για την Παιδεία στην Ελλάδα. Η ιδέα της εφαρμογής τους είναι απλή και προς όφελος όλων: αντί να δίνει το Κράτος κεντρικά και ισοπεδωτικά τα χρήματα στο Εκπαιδευτικό Σύστημα, τα διανέμει σε μορφή Κουπονιών Εκπαίδευσης (πχ. όπως αναφέρθηκε το ετήσιο ποσό ανέρχεται σε περίπου 4.οοο ευρώ στη χώρα μας) σε κάθε μαθητή και στη συνέχεια η οικογένειά του τα διαθέτει σε όποιο σχολείο θεωρεί καλύτερο. Έτσι, κάθε οικογένεια επιλέγει ελεύθερα σχολείο (δημόσιο ή ιδιωτικό), χωρίς να δεσμεύεται από το πού μένει ή από την οικονομική της δυνατότητα. Με αυτό τον τρόπο κάθε σχολείο προσελκύει μαθητές ανάλογα με την ποιότητα των σπουδών που προσφέρει και το προσωπικό του αναβαθμίζεται μισθολογικά. Τα καλά σχολεία απορροφούν τους καλούς δασκάλους και αυτοί επιβραβεύονται. Έτσι, ενισχύεται η άμιλλα μεταξύ των σχολείων προς όφελος των μαθητών.

Τρία είναι τα κύρια επιχειρήματα που εκτοξεύονται εναντίον του συστήματος των κουπονιών:

1) Θα καταργηθεί η Δωρεάν Παιδεία.

2) Θα κλείσουν δημόσια σχολεία που δε θα προτιμώνται από τους μαθητές και τους γονείς και οι εκπαιδευτικοί τους θα βρεθούν χωρίς δουλειά.

3) Πολλά παιδιά που ζουν σε απομακρυσμένες περιοχές θα βρεθούν χωρίς σχολείο μια και δεν θα είναι οικονομικά βιώσιμο να ιδρυθεί ένα σχολείο για τρείς ή τέσσερις μαθητές.

Όσον αφορά το πρώτο επιχείρημα, ο ισχυρισμός περί δωρεάν δημόσιας εκπαίδευσης είναι διπλά ψευδής και παραπλανητικός:

Είναι ψευδής και παραπλανητικός, γιατί όπως τίποτα στη ζωή δεν είναι δωρεάν, έτσι και η εκπαίδευση απορροφά σημαντικό μερίδιο του κρατικού προϋπολογισμού, με άλλα λόγια η "δωρεάν" δημόσια εκπαίδευση είναι δωρεάν μόνο για τα παιδιά των φοροφυγάδων και όχι για αυτούς που συνεισφέρουν μέσω της φορολογίας στον κρατικό προϋπολογισμό.

Είναι ψευδής και παραπλανητικός, γιατί δεν είναι ούτε δημόσια, καθώς μόνο τα παιδιά των ασθενέστερων οικονομικά γονέων φοιτούν σε χαμηλότερης ποιότητας εκπαιδευτικά ιδρύματα όλων των βαθμίδων, ενώ τα παιδιά των περισσότερο εύπορων μπορούν να πάνε στο ιδιωτικό σχολείο ή πανεπιστήμιο της επιλογής τους.

Όσον αφορά το δεύτερο επιχείρημα, κανένα κτήριο και κανένας εκπαιδευτικός δεν πρόκειται να «χαθούν». Απλά, θα απορροφηθούν από την ανάπτυξη των ποιοτικών σχολείων τα οποία θα επιβραβεύουν οι γονείς με την προτίμησή τους.

Οι εκπαιδευτικοί, για να μη «μένουν πίσω», θα είναι υποχρεωμένοι να αναζητούν καινοτομίες, να ψάχνουν τις αδυναμίες και τα προτερήματά τους, να πείθουν με τα επιτεύγματά τους, να εργάζονται δηλ. σαν κανονικοί επαγγελματίες και σαν κανονικοί άνθρωποι και όχι σαν δημόσιοι υπάλληλοι. Έτσι, η καθημερινότητα στο χώρο εργασίας των εκπαιδευτικών θα αποκτήσει άλλο ενδιαφέρον, αφού θα βιώνουν την επαγγελματική τους ζωή σαν μία συνεχή διαδικασία μάθησης και αυτοβελτίωσης.

Οι γονείς θα έχουν τη δυνατότητα να επιλέγουν ελεύθερα το σχολείο των παιδιών τους χωρίς να δεσμεύονται από τη μία και μόνη δυνατότητα που τους παρέχει το κράτος.

Οι διαθέσιμοι πόροι για την εκπαίδευση θα διαχειρίζονται καλύτερα, αφού θα εξαρτώνται πλέον από την αποδοτικότητα των ίδιων των σχολείων και θα σχετίζονται με τη δυνατότητα των γονέων να χρηματοδοτούν τις επιλογές τους. Θα αναβαθμιστεί ο ρόλος όλων των κοινωνικών εταίρων, αφού θα συνδέεται με την ενίσχυση της ανάγκης για απόδοση λόγου από τα διοικητικά στελέχη προς την κοινωνία. Θα έχουμε μία χειροπιαστή άμεση εκπαιδευτική δημοκρατία.

Ακόμα και αν παρουσιαστούν παρενέργειες στην αρχική εφαρμογή, το σύστημα θα είναι πολύ καλύτερο από το σημερινό όπου οι μαθητές και οι (φορολογούμενοι) γονείς τους ζουν με το μόνιμο άγχος σε τι σχολείο, σε τι δάσκαλο, ή σε τι καθηγητή «θα πέσουν».

Για το τρίτο επιχείρημα, οι υποστηρικτές του συστήματος κουπονιών απαντούν, κάπως διστακτικά, ότι παιδιά που ζουν σε απομακρυσμένες περιοχές, θα μπορούσαν να έχουν μια πιο υψηλή επιδότηση, το κουπόνι τους δηλαδή να αντιστοιχεί σε 5.000 ή 6.000 ευρώ ανά έτος αντί των 4.000 ευρώ, που αντιστοιχεί σε κάθε μαθητή και φοιτητή σήμερα και θα ήταν η πιθανή αξία ενός κουπονιού.

Χρειάζεται όμως; Καταρχήν ένα τέτοιο μέτρο θα μπορούσε να δημιουργήσει στρεβλώσεις και γραφειοκρατία. Ποιες περιοχές θεωρούνται απομακρυσμένες; Γιατί να μην έχει ένα παιδί που ζει σε υποβαθμισμένες περιοχές των πόλεων ανάλογη μεταχείριση; κοκ.

Οι νέες μέθοδοι που έφερε στο προσκήνιο το κίνημα της Νέας Αγωγής πριν από μερικές δεκαετίες απέρριψαν τη μηχανοποίηση της εκπαίδευσης και έδωσαν νέο περιεχόμενο στις πορείες και στις μορφές διδασκαλίας εμπλουτίζοντάς τες με νέες έννοιες. Ειδικότερα, το κίνημα του Αντιαυταρχικού Σχολείου ή Ανοιχτού Σχολείου επιχείρησε να εξασφαλίσει στο μαθητή τη δυνατότητα ελεύθερης επιλογής του προγράμματος φοίτησης, των στόχων και των διαδικασιών που θα τον οδηγήσουν στην αυτοπραγμάτωσή του. Γι’ αυτό και το Ανοιχτό Σχολείο κάνει λόγο για αυτορρυθμιζόμενο και αυτοπραγματούμενο μαθητή και συχνά για αυτοκαταργούμενο δάσκαλο !

Οι δεξιότητες που απαιτούνται όμως για τη νέα αυτή προσέγγιση της μάθησης δεν αποκτώνται με την παθητική ακρόαση, την απομνημόνευση και την επανάληψη, αλλά με δραστηριότητες που βασίζονται στη μαθητική αυτενέργεια. Φτάσαμε έτσι, σήμερα, στην έννοια της ομαδοκεντρικής ή ομαδοσυνεργατικής διδασκαλίας η οποία χρησιμοποιεί τη συνεργασία των μαθητών για τη διερεύνηση του διδακτικού αντικειμένου. Αυτό επιτυγχάνεται με μεθόδους που είναι στο σύνολό τους επαγωγικές, ενθαρρύνουν δηλαδή την ανακαλυπτική μάθηση και ενδεικτικά μπορούμε να αναφέρουμε την πειραματική μέθοδο, την επίλυση προβλημάτων, την έρευνα πεδίου, τη μέθοδο Project, τη βιωματική μέθοδο, το θεατρικό παιχνίδι.

Η εργασία του Ινδού ερευνητή Σουγκάτα Μίτρα σε αυτό το πεδίο και σε περιοχές φτωχότερες και πιο απομακρυσμένες από την ελληνική άγονη γραμμή έχει ανοίξει πραγματικά νέους ορίζοντες: Μελετώντας τη σχέση ανάμεσα στην απόσταση και στην ποιότητα της εκπαίδευσης στην Ινδία, ο κ. Μίτρα ανακάλυψε ότι όσο πιο απομακρυσμένο ήταν ένα σχολείο τόσο χειρότερα ήταν τα αποτελέσματά του. Επίσης, η κακή ποιότητα δε συσχετιζόταν με την υποδομή, ούτε με το επίπεδο φτώχειας, ούτε με την έλλειψη ηλεκτρικού ρεύματος. Ανακάλυψε ακόμη, ότι το 69% των δασκάλων στα σχολεία αυτά, επιθυμούσαν να μετακομίσουν σε αστικό κέντρο. Ήταν φανερό ότι τα αντικίνητρα των δασκάλων συσχετίζονταν άμεσα με τις χαμηλές επιδόσεις των σχολείων αυτών. Προτείνει έτσι, αντί να παρέχουμε την πρωτοποριακή τεχνολογία μόνο στα Πειραματικά αστικά σχολεία, να την εισάγουμε στις απομακρυσμένες περιοχές διότι η συγκριτική διαφορά που επιφέρει θα ήταν σε εκείνες τις περιοχές πολύ πιο χρήσιμη.

Ας μεταφέρουμε την παραπάνω έρευνα στα ελληνικά δεδομένα και ας πάρουμε το παράδειγμα ενός νησιού άγονης γραμμής που έχει τέσσερα παιδάκια, ηλικίας 6, 9, 10 και 13 ετών. Με το σύστημα των κουπονιών τα τέσσερα παιδάκια έχουν συνολικά κουπόνια αξίας 16.000 ευρώ.

Με τους μισθούς των εκπαιδευτικών εκεί που έχουν καταπέσει, πιστεύει κανείς ότι δε θα υπάρξει ένας έξυπνος και εργατικός καθηγητής ή δάσκαλος που θα αναλάβει την μόρφωση αυτών των παιδιών; Δε θα υπήρχε ένας δάσκαλος που θα μπορούσε να ταξιδεύει κάθε μήνα, για μια εβδομάδα στο συγκεκριμένο νησάκι ώστε να καλύπτει την ύλη; Υπάρχει καμία αμφιβολία για το αν η επαφή που θα ανέπτυσσε ο δάσκαλος αυτή την εβδομάδα με τους τέσσερις μαθητές δε θα ήταν πιο αποτελεσματική από τάξεις που μπορεί να έχουν 25 ή 30 μαθητές;

Ο δάσκαλος λοιπόν θα περνούσε την εβδομάδα στο νησί, και θα ανέθετε την ανάλογη ύλη για τρεις εβδομάδες στους μαθητές του. Επιλέγοντας την κατάλληλη ομαδοκεντρική μέθοδο θα ανέθετε στην ομάδα των τεσσάρων παιδιών, τη σχετική έρευνα με το διδακτικό τους αντικείμενο, το σχετικό Project, ή την επίλυση προβλημάτων που απαιτούνται. Άλλωστε, με τη σπειροειδή διάταξη της ύλης, κάθε μαθητής θα είχε τη δυνατότητα να διαχειριστεί κάθε έννοια και να καλλιεργήσει κάθε δεξιότητα πολλές φορές και σε ανώτερο επίπεδο κάθε φορά, κατακτώντας τη σταδιακά, ανάλογα με το βαθμό ετοιμότητάς του. Στους γονείς θα έδινε τις απαραίτητες οδηγίες για μαθήματα που απαιτούν πιο εξειδικευμένη δουλειά, πχ. το μάθημα της Γλώσσας. Έτσι, εμπλέκονται και οι γονείς στη μαθησιακή διαδικασία και δεν αισθάνονται το δάσκαλο ως απόμακρο δημόσιο υπάλληλο ή ως «ξένο». Αυτό θα του άφηνε τρεις εβδομάδες για να αναλάβει με τον ίδιο τρόπο πέντε ή έξι άλλους μαθητές. Ο δάσκαλος πλέον μπορεί να παίρνει 32 με 40 χιλιάδες ευρώ το χρόνο (2.600 με 3.300 ευρώ το μήνα), για να διδάσκει 8 με 10 παιδιά από την άγονη γραμμή. Πόσα αλήθεια χρήματα το χρόνο κερδίζει ο μέσος δάσκαλος και καθηγητής;

Οι δύσπιστοι μπορεί να ρωτήσουν τι γίνεται με τα άλλα μαθήματα, πχ. Μαθηματικά, Γεωγραφία, Φυσική, Χημεία.

Αν ο καθηγητής ή ο δάσκαλος χρειαστούν βοήθεια σε ένα ειδικό θέμα, πχ. Mαθηματικά ή Φυσική, θα μπορούσαν να κανονίσουν δύο ή τρεις φορές το χρόνο να «προσλάβουν» έναν καθηγητή Μαθηματικών ή Φυσικής για να συνοδεύσει το δάσκαλο στα απομακρυσμένα σημεία, ώστε τα παιδιά να λάβουν ακόμα πιο εξειδικευμένη γνώση. Και πάλι ας αναλογιστούμε πόση ύλη μπορεί να καλυφθεί με τη σωστή προετοιμασία και με μια ή δύο μέρες εντατικών μαθημάτων σε ένα αντικείμενο με μικρό αριθμό μαθητών.

Στο σημείο αυτό μπορούν να βοηθήσουν διακριτικά και το Κράτος και οι επιχειρήσεις τηλεπικοινωνιών, καθώς και η Τοπική Αυτοδιοίκηση. Αν το Κράτος με τη βοήθεια των επιχειρήσεων συνδέσει διαδικτυακά και ασύρματα ακόμα και τις πιο απομακρυσμένες περιοχές της Ελλάδας, τα παιδιά θα μπορούν να επικοινωνούν με το δάσκαλο χωρίς να απαιτείται φυσική παρουσία. Η βιντεοτηλεπικοινωνία είναι όχι μόνο ευρέως διαδεδομένη, αλλά και μέσω Διαδικτύου δεν κοστίζει τίποτα.

Μόλις με 600 ευρώ (και πολλά λέμε) ο δάσκαλος μπορεί να αγοράσει εξαιρετικής δυνατότητας laptop για κάθε μαθητή του. Το ποσό αυτό δίνεται άπαξ.

Οι τοπικές κοινότητες από τη μεριά τους μπορούν να παρέχουν στέγαση. Με τόσα σπίτια εγκαταλελειμμένα, ένα σίγουρα μπορεί να φτιαχτεί για να φιλοξενεί το δάσκαλο και να του δώσει ένα ακόμα κίνητρο να πάει στην απομακρυσμένη περιοχή. Μπορούν ακόμα και να του καλύπτουν τα έξοδα σίτισης. Ας μην ξεχνάμε ότι είναι ο άνθρωπος που μορφώνει τα παιδιά τους.

Όλα αυτά συμβάλλουν στην αυξημένη επαφή του δασκάλου με τους μαθητές αλλά και στη μείωση του κόστους διαβίωσης του δασκάλου με αποτέλεσμα όλο και περισσότερα χρήματα να μένουν σε αυτόν ή αυτήν. Και όλα αυτά χωρίς να ‘πριμοδοτείται’ επιπλέον η μόρφωση αυτών των παιδιών.

Με το σύστημα των κουπονιών και την απελευθέρωση του εκπαιδευτικού συστήματος θα δημιουργηθεί μια οικονομία της εκπαίδευσης, που θα απελευθερώσει και την ίδια την έννοια του σχολείου από στερεότυπα. Οι καθηγητές και οι δάσκαλοι , θα είναι ελεύθεροι να κανονίσουν το χρόνο τους ώστε να μπορούν να αναλαμβάνουν παιδιά και να προσαρμόζουν την εκπαίδευσή τους στις ιδιαίτερες συνθήκες διαβίωσής τους.

Θα δούμε εκπαιδευτικά προγράμματα που θα μπορούν να καλύψουν την υπάρχουσα ύλη σε δύο εβδομάδες ή ακόμα και σε μία εβδομάδα αντί σε ένα μήνα και χωρίς την παραμικρή μείωση της ποιότητας στην εκπαίδευση.

Θα δούμε πειραματισμούς και καινοτομίες με τις οποίες τα εκπαιδευτικά προγράμματα θα καταρτίζονται, ώστε να γεφυρώνουν ηλικιακές διαφορές μεταξύ των μαθητών.

Αν οι εκπαιδευτικοί που αντιδρούν στα κουπόνια εκπαίδευσης πραγματικά κόπτονται για το καλό των παιδιών της επαρχίας και των απομονωμένων περιοχών, ας εκμεταλλευτούν τις ευκαιρίες που τους δίνονται με αυτό το σύστημα για να πάνε (με το αζημίωτο) στις περιοχές αυτές και να αφιερώσουν το χρόνο τους στη μόρφωση των παιδιών.

Αντίθετα, αυτό που βλέπουμε δυστυχώς είναι για χρόνια η τακτική πολλών δασκάλων και καθηγητών να αντιδρούν σε μια πιθανή μετάθεσή τους στην επαρχία και να επιστρατεύουν κάθε μέσο για να πάρουν αποσπάσεις και να μην υπηρετήσουν σε απομακρυσμένα σχολεία.

Οι ανάγκες της κοινωνίας μεταβάλλονται ραγδαία και το εκπαιδευτικό σύστημα οφείλει να προσαρμόζεται. Χρειαζόμαστε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που θα προετοιμάζει τους σημερινούς μαθητές για την παγκόσμια αρένα εργασίας και ιδεών. Με την απελευθέρωση του συστήματος θα καταργηθεί η παλαιού τύπου γραφειοκρατία που δημιουργεί χάσμα ανάμεσα στους δασκάλους και τους μαθητές με τους γονείς τους. Αυτή είναι η πιο πολύτιμη σχέση στο εκπαιδευτικό μας σύστημα και αυτή θα πρέπει να είναι η προτεραιότητά μας.


■* Ο Νίκος Χαραλάμπους είναι αρχιτέκτων και Γενικός Γραμματέας της Φιλελεύθερης Συμμαχίας (http://www.greekliberals.net/).
■* Ο Δημήτρης Σταύρου είναι δάσκαλος και συντονιστής Στερεάς Ελλάδας της Φιλελεύθερης Συμμαχίας (http://dstavrou.blogspot.com/).


Βιβλιογραφία – Πηγές :

- Η. Ματσαγγούρας, «Θεωρία της Διδασκαλίας», Gutenberg, Aθήνα 2003

- Πολιτικό Πρόγραμμα Φιλελεύθερης Συμμαχίας, Ανάβυσσος 2007, http://www.greekliberals.net/fis/index.php?option=com_content&view=article&id=179&Itemid=158

- ΥΠ.Π.Δ.Β.Μ.Θ., Σχέδιο Νόμου «Νέο Σχολείο – Πρώτα ο μαθητής».

- ΟΟΣΑ, Programme for International Student Assessment (PISA).

- Ι. Κατσαρός, «Οργάνωση και Διοίκηση της Εκπαίδευσης», ΥΠ.Ε.Π.Θ., ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ, ΑΘΗΝΑ 2008

- ΥΠ.Ε.Π.Θ., Βιβλία δασκάλου Α’ – ΣΤ’ Δημοτικού, ΟΕΔΒ

- Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Βάση Δεδομένων για τα εκπαιδευτικά συστήματα και εκπαιδευτικές πολιτικές «ΕΥΡΥΔΙΚΗ».

- Σουγκάτα Μίτρα, «Πώς τα παιδιά μπορούν να αυτοδιδάσκονται», παρουσίαση στο http://www.ted.com/talks/sugata_mitra_shows_how_kids_teach_themselves.html

- Α. Ράπτης, «Πληροφορική και Εκπαίδευση», εκδ. Α. Ράπτης, Αθήνα 1999
Συνέχεια