Σάββατο, 8 Οκτωβρίου 2011

"Αν βάλουν στα φιλάκια σου δελτίο"



Ο "πόλεμος είναι η υγεία του κράτους", ως γνωστόν, αλλά ο Νίκος Γούναρης αντιστέκεται, με το δικό του τρόπο, στον κρατικό οικονομικό παρεμβατισμό που προκάλεσε ο πόλεμος του '40!
Συνέχεια

Πέμπτη, 6 Οκτωβρίου 2011

Τα "μαργαριτάρια" των δημοσιογράφων του "Βήματος", μέρος δεύτερο


Μου φαίνεται πως στο "ΜπλεΜήλο" πρέπει να ξεκινήσουμε ειδική στήλη όπου θα μαζεύουμε όλα τα "μαργαριτάρια" και τις ανακρίβειες που γράφονται στο "έγκυρο" και "προοδευτικο" Βήμα. Μετά τον κ. Τσιάρα που μόλις πριν λίγες μέρες έβγαλε τον νομπελίστα οικονομολόγο της "Αυστριακής Σχολής" Φρίντριχ Χάγιεκ ..."μονεταριστή" , το σημερινό άρθρο του διαχρονικού στυλοβάτη του εκσυγχρονισμένου καθεστωτισμού , Ριχάρδου Σωμερίτη επιβεβαιώνει τις υποψίες μας πως εκεί πέρα στο ΔΟΛ, τα άρθρα μάλλον γράφονται στο πόδι.

Στο συγκεκριμένο άρθρο (που ο τίτλος του -"Αγανακτισμένα Ράσα"- θυμίζει βιντεοταινία της δεκαετίας του '80 με πρωταγωνιστή τον Μάρκο Λεζέ), ο "πολύς" Ριχάρδος Σωμερίτης περνάει γεννεές δεκατέσσερις τον Μητροπολίτη Μεσογαίας Νικόλαο. Ο λόγος; O Νικόλαος -άκουσον, άκουσον!- είχε το θάρρος να σταθεί στο πλάι των πιστών που θα αρνηθούν να πληρώσουν τα άδικα, αυθαίρετα και ληστρικά χαράτσια της σοσιαλιστικής μας κυβέρνησης . Αφού λοιπόν τον στολίζει με διάφορους χαρακτηρισμούς ("χριστοδουλικής εξουσιαστικής βουλιμίας μητροπολίτης"), που φυσικά δεν μπαίνει καν στον κόπο να στοιχειοθετήσει, συνεχιζει σε ελαφρώς ακατάληπτα και ασύντακτα ελληνικά : "Συμβουλεύει το ποίμνιό του «να μην πληρώσει» τις εισφορές. Δεν πρόσθεσε, γιατί βρέθηκε ότι αυτό του το «απαγορεύεται» επειδή είναι «δημόσιος υπάλληλος», ότι ο ίδιος θα αρνηθεί να εισπράξει τον μισθό του ή πάντως ότι θα τον καταθέσει σε κάποιο ευαγές ίδρυμα." Όμως, ο ιδεολογικός φανατισμός του και ο πρωτόγονος και γιακωβίνικος αντικληρικαλισμός του, τύφλωσαν τόσο πολύ τον κ. Σωμερίτη που τον έκαναν να ξεχάσει όχι μόνο τα ελληνικά του αλλά και βασικούς κανόνες της δημοσιογραφικής δεοντολογίας. Αν λοιπόν έμπαινε στον κόπο να ελέγξει τις πηγές του, θα ανακάλυπτε πως ο Μεσογαίας Νικόλαος όχι μόνο έχει ταχθεί υπερ του χωρισμού της Εκκλησίας-κράτους, όχι μόνο έχει δηλώσει πως δεν θέλει να είναι δημόσιος υπάλληλος, αλλά επιπλέον έχει ζητήσει να μην πληρώνεται από το Δημόσιο . Επειδή όμως αυτό δεν μπορεί να γίνει για γραφειοκρατικούς λόγους (όπως είπε και ο ίδιος "το κράτος είναι ανίκανο και το μισθό να μας κόψει"), δίνει όλο το μισθό του σε ιδρύματα.

Όλοι γνωρίζουμε πως ο ΔΟΛ έχει πολλά οικονομικά προβλήματα και συμπάσχουμε μαζί του. Αλλά ειλικρινά δεν μπορούσαμε πότε να φανταστούμε πως τα πράγματα είναι τόσο άσχημα που ο κ. Ψυχάρης έκοψε την ιντερνετική σύνδεση στους υπαλλήλους του και έτσι δεν μπορούν να κάνουν ούτε μια ολιγόλεπτη έρευνα στο google πριν γράψουν τα βαθυστόχαστα άρθρα τους!
Συνέχεια

Τετάρτη, 5 Οκτωβρίου 2011

Ο τοκογλύφος, το φτωχό -πλην ρομαντικό- αγόρι και το ελληνικό bailout


Ο φιλόσοφος Jamie Whyte, ακολουθώντας την τεχνική του μεγάλου Φρεντερίκ Μπαστιά , μας εξηγεί με μια , φαινομενικά απλοϊκή , ιστορία , γιατί τα bailouts είναι όχι μόνο αναποτελεσματικά αλλά και ανήθικα. Από την ιστοσελίδα του BBC:

"Ένας τοκογλύφος δανείζει 100 ευρώ σε ένα φτωχό αλλά ρομαντικό νεαρό άνδρα για να αγοράσει λουλούδια σε ένα κορίτσι με το οποίο είναι ερωτευμένος. Όταν το δάνειο καθίσταται απαιτητό το ρομαντικό αγόρι δεν έχει χρήματα και κανείς δεν θα του δώσει ό, τι χρειάζεται για να ξεπληρώσει τον τοκογλύφο . Ο τοκογλύφος πρόκειται να μείνει χωρίς χρήματα και ο εραστής χωρίς δόντια.

Αλλά για ένα λεπτό! Ένας άνδρας με όπλο ακούει αυτή τη θλιβερή ιστορία και, γνωρίζοντας μια γυναίκα που έχει βάλει στην άκρη 100 ευρώ, απειλεί να την πυροβολήσει αν δεν δανείσει στο αγόρι τα 100 ευρώ για να ξεπληρώσει τον τοκογλύφο . Αυτή του δίνει το δάνειο το οποίο και δεν εξοφλείται ποτέ από τον εραστή μας.

Η πολιτική ελίτ της Ευρώπης φαίνεται να θεωρεί την αρχή πως θα πρέπει να αναλαμβάνετε την ευθύνη για τα λάθη σας ως ένα , απλοϊκής σύλληψης, εμπόδιο στο καθήκον τους να "διαχειριστούν την οικονομία". Κάνουν λάθος...

Εξετάστε πάλι την παραβολή μας. Εαν ο «συμπονετικός» άνδρας (Γερμανοί πολιτικοί), δεν χρησιμοποιούσε το όπλο του για να αποσπάσει 100 ευρώ από τη γυναίκα (Γερμανοί φορολογουμένοι), όλοι θα είχαν πάρει ένα πολύτιμο μάθημα.

Ο εραστής (Έλληνες πολιτικοί) θα είχε μάθει να μην δανείζεται χρήματα για να τα ξοδέψει σε λουλούδια, ο τοκογλύφος (οι τράπεζες που δάνεισαν στην Ελλάδα) θα είχαν μάθει να μην δανείζουν σε ανεύθυνα αγόρια, και το αξιαγάπητο κορίτσι (Έλληνες ψηφοφόροι) θα είχε μάθει πως δεν μπορεί να περιμένει να λάβει λουλούδια που χρηματοδοτούνται με δανεικά. Και ο καθένας θα είχε πάρει τα ίδια μαθήματα.

Αλλά με αυτή την παρέμβαση, τι έμαθαν; Πως δεν χρειάζεται να καταβάλλεις κάποιο τίμημα για το ότι σπατάλησες τα χρήματα σου, πως δεν υπάρχει κίνδυνος όταν δανείζεις σε απερίσκεπτους και πως δεν χρειάζεται να αποταμιεύεις χρήματα , δεδομένου ότι θα κατασχεθούν για να πληρώθει η απερισκεψία εκείνων που δεν έχουν.

...Ανακουφίζοντας απερίσκεπτους δανειστές από το κόστος της αφροσύνης τους, οι διασώσεις ενθαρρύνουν μελλοντικές κρίσεις χρέους - ή, όπως λένε στή δημοφιλή οικονομική ορολογία, δημιουργούν «ηθικό κίνδυνο»."
Συνέχεια

Η Dexia και τα αδιέξοδα των πακέτων διάσωσης


Η γαλλική και η βελγική κυβέρνηση ανακοίνωσαν με τυμπανοκρούσιες πως θα στηρίξουν με κάθε τρόπο τη χρεωκοπημένη τράπεζα Dexia , τα χρηματιστήρια έκαναν πάρτυ αλλά στην πραγματικότητα το σύστημα του κρατικοδίαιτου, κορπορατιστικού καπιταλισμού βουλιάζει όλο και πιο βαθιά μέσα στα αδιέξοδα που το ίδιο δημιούργησε.

Η ιστορία μας αρχίζει κάπως έτσι: οι Κεντρικές Τράπεζες κράτησαν τα επιτόκια σε τεχνητά χαμηλά επίπεδα για πολλά χρόνια, δήθεν για να βοήθησουν την ανάπτυξη. Όμως, το οικονομικό μπουμ που δημιούργησαν δεν ήταν τίποτε άλλο παρά μια φούσκα που έσκασε με εντυπωσιακό και ηχηρό τρόπο το 2008. Πολλές τράπεζες και επιχειρήσεις βρέθηκαν τότε στα πρόθυρα της χρεωκοπίας. Ομως οι κυβερνήσεις έκριναν πως η αποτυχία δεν έχει θέση στη δικιά τους ιδιόμορφη εκδοχή του καπιταλισμού. Δεν θα ήταν οι τραπεζίτες και οι επιχειρηματίες που θα πλήρωναν για τις δικές τους λανθασμένες επενδυτικές επιλογές, αλλά οι ...φορολογούμενοι. Έτσι, εφαρμόζοντας έναν ιδιότυπο "σοσιαλισμό των πλουσίων" οι κυβερνήσεις παρείχαν αφειδώς τρισεκατομμύρια ευρώ για να κρατήσουν στη ζωή αποτυχημένες τράπεζες, επιχειρήσεις και βιομηχανίες . Όμως κάτι δεν πήγε καλά σε αυτό το άψογο, κατά τα λοιπά, σχέδιο. Τα πακέτα διάσωσης επιβάρυναν δημοσιονομικά τα κράτη , τα ελλείμματα και τα χρέη εκτοξεύτηκαν στα ύψη και τώρα είναι ολόκληρες χώρες , και όχι απλές επιχειρήσεις, που βρίσκονται στα πρόθυρα της χρεωκοπίας . Τα πακέτα διάσωσης που υποτίθεται πως θα μας έσωζαν το 2008 , μας βύθισαν τελικά σε μια κρίση πολύ χειρότερη και πιο επικίνδυνη από την προηγούμενη.

Όμως, ο φαύλος κύκλος στον οποίο έχουν μπει οι οικονομίες του πλανήτη δεν τελειώνει εδώ. Σήμερα, παρα τα δισεκατομμύρια που έχουν μπει στα ταμεία τους , οι τράπεζες κινδυνεύουν ξανά γιατί έχουν επενδύσει στα κρατικά ομόλογα των χωρών που κινδυνεύουν με χρεωκοπία. Και όμως τα "χρυσά παιδιά" του συστήματος, σαν τους ναρκωμανείς που δεν μπορούν να ζήσουν χωρίς τη δόση τους, είναι τόσο εθισμένοι στο κρατικό χρήμα, που μας λένε πως τα bailouts, που μας οδήγησαν στα σημερινά αδιέξοδα, είναι και πάλι η μοναδική λύση . Έτσι, οι κυβερνήσεις της Γαλλίας και του Βελγίου έσπευσαν να δηλώσουν πως θα στηρίξουν την τράπεζα Dexia , που ειναι βυθισμένη μέχρι το λαιμό στα ελληνικά ομόλογα. Από κοντά και ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Γαλλίας Κριστιάν Νουαγιέ, που ξεκαθάρισε πως οι κεντρικές τράπεζες Γαλλίας και Βελγίου θα διασφαλίσουν την επαρκή ρευστότητα της Dexia. "θα δανείσουμε στην Dexia όσα χρήματα χρειάζεται",είπε χαρακτηριστικά . Επειδή όμως η Dexia είναι η κορυφή του παγόβουνου και υπάρχουν πολλές τράπεζες σαν αυτή, εαν οι καταχρεωμένες χώρες και οι Κεντρικές τους τράπεζες ακολουθήσουν το δρόμο της Γαλλίας και Βελγίου το μόνο που θα καταφέρουν είναι να αυξήσουν τον πληθωρισμό και το ήδη τεράστιο δημόσιο χρεος τους. Η κρίση χρέους θα επεκταθεί και σε αυτές και σύντομα θα ακολουθήσουν το δρόμο της Ελλάδας.

Η πιο δίκαια και λιγότερο επώδυνη λύση είναι να μπει ένα τέλος στα πακέτα διάσωσης των τραπεζών αλλά και των κρατών, όσο το δυνατόν πιο γρήγορα . Όπως έγραψε και ο καθηγητής του πανεπιστημίου Rey Juan Carlos της Μαδρίτης, Philipp Bagus : "Αυτό δεν θα είναι το τέλος του κόσμου αλλά το ξεκίνημα μιας σύντομης, αποτελεσματικής διαδικασίας προσαρμογής και της δίκαιης κατανομής του βάρους των ζημιών."Αυτό που θα συμβεί είναι "μια σύντομη και απότομη κρίση και μια γρήγορη προσαρμογή . Μοντέλα επιχειρήσεων που δεν μπορούν να διατηρηθούν οικονομικά θα εξαφανιστούν . Πιο υγιείς τράπεζες θα μπορούσαν να βρούν νέα κεφάλαια και οι πιστώτες θα μπορούσαν να συμφωνήσουν την ανταλλαγή χρέους με μετοχικό κεφάλαιο εαν το επιχειρησιακό μοντέλο της τράπεζας κρίνονταν αξιόπιστο." Δυστυχώς, τα πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα που βρίσκονται πίσω από τη διατήρηση του υπάρχοντος συστήματος είναι τεράστια. Η επιμονή των ελιτ στην αδιέξοδη πολιτική των bailouts μας οδηγεί σε μια παγκόσμια οικονομική καταστροφή άνευ προηγουμένου.
Συνέχεια

Τρίτη, 4 Οκτωβρίου 2011

Ο Σημίτης και οι φιλελεύθεροι




Με αφορμή το τελευταίο άρθρο του κ.Σημίτη στην Καθημερινή και την επίθεση που δέχθηκαν ορισμένοι συντάκτες του Μπλε Μήλου, διότι υποστήριξαν τα αυτονόητα για κάποιον που εμπνέεται από τις αρχές του φιλελευθερισμού, θα ήθελα να προσθέσω ορισμένες σκέψεις στον σχετικό προβληματισμό.Σπεύδω να δηλώσω σε σχέση με το άρθρο, ότι συζητήθηκε όχι διότι μας είπε κάτι καινούργιο, ή διότι μας έδειξε μια άλλη διέξοδο,αλλά γιατί η επανάληψη πραγμάτων που ήδη έχουν συζητηθεί και αναλυθεί, φέρουν την υπογραφή ενός πρώην πρωθυπουργού.Κατά τα άλλα ήταν τα ίδια γνωστά σενάρια, που έχουν αναλυθεί εξαντλητικά.Δεν παίζει ως γνωστόν ρόλο τι γράφεται, αλλά ποιος το γράφει.Στην παγίδα έπεσαν και πολλοί φιλελεύθεροι, οι οποίοι ανακάλυψαν την Αμερική στο άρθρο του κ.Σημίτη.Το ερώτημα που προκύπτει είναι το εξής:Τι κάνει ορισμένους φιλελευθέρους να υποκύπτουν στην "γοητεία" Σημίτη;Το ερώτημα με απασχολούσε και τότε, (επί πρωθυπουργίας Σημίτη) και τώρα. Εφάρμοσε μήπως φιλελεύθερες αρχές στην οικονομία μειώνοντας το κράτος,την κρατική παρέμβαση, τις υπερβολικές ρυθμίσεις; Έδωσε κίνητρα για ιδιωτικές επενδύσεις, αύξησε την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας; Η απάντηση είναι όχι.Εκείνο που έκανε ήταν η συνήθης κεϋνσιανή πολιτική της χρηματοδότησης δημοσίων έργων με τα χρήματα της ΕΕ και με δανεισμό.Όπου στοιχειωδώς προσπάθησε να νοικοκυρέψει τα δημόσια οικονομικά, ήλθε σε σύγκρουση με τον πυρήνα του κόμματός του και ανέστειλε κάθε προσπάθεια.Λένε πολλοί ότι μείωσε το κράτος κάνοντας ιδιωτικοποήσεις.Ψέμματα. Ο κ. Σημίτης έκανε απλώς μετοχοποιήσεις δημόσιων επιχειρήσεων αφήνοτας το management στο κράτος και στους συνδικαλιστές την συνδιοίκηση.

Το γεγονός άλλωστε ότι δεν μειώθηκε το κράτος αποδεικνύεται από τον τεράστιο αριθμό των σκανδάλων, την διαπλοκή που πήρε μυθικές διαστάσεις, το μεγάλο φαγοπότι των ολυμπιακών αγώνων, τις απευθείας αναθέσεις δημοσίων έργων,κλπ.Θυμάμαι ενδεικτικά, λόγω επαγγέλματος τον περίφημο μαθηματικό τύπο δια του οποίου γινόταν η ανάθεση των δημοσίων έργων.Ήταν έτσι φτιαγμένος ώστε τα έργα να ανατίθενται σε γνωστή τεχνική εταιρεία φιλικά προσκείμενη στο κυβερνών κόμμα, καταργώντας κάθε έννοια μειοδοσίας.Με τα έσοδα από τις μετοχοποιήσεις, την φορολογία, τα χρήματα των κοινοτικών πλαισίων στήριξης, με λογιστικές αλχημείες και μια στοιχειώδη διαχείρηση κατάφερε ο κ. Σημίτης να βάλει την χώρα στον πυρήνα της ευρωπαικής νομισματικής ένωσης, χωρίς να προχωρήσει σε διαρθρωτικές αλλαγές ή να προχωρήσει ελάχιστα.

Η οικονομία παρέμεινε βασικά η ίδια.Ξένες επενδύσεις είχαμε ελάχιστες ή καθόλου.Η ανταγωνιστικότητα και η παραγωγικότητα της εργασίας παρέμειναν χαμηλές,και η αποβιομηχάνιση συνεχίστηκε.Το γεγονός ότι δεν έγιναν διαρθρωτικές αλλαγές στην οικονομία, σε συνδυασμό με το σκληρό νόμισμα που εισήχθη διέλυσαν εντελώς τον εναπομείνατα παραγωγικό ιστό της χώρας.Το χειρότερο όμως, το οποίο εντέχνως αποσιωπάται, είναι το εξής: Ο ίδιος ο κ. Σημίτης έδωσε το σύνθημα της κραιπάλης που ακολούθησε βάζοντας ως στόχο την σύγκλιση των εισοδημάτων των Ελλήνων εργαζομένων προς τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, μετά την είσοδο της χώρας στη Ευρωζώνη.

Θυμάμαι σαν σήμερα το διάγγελμα από το πρωθυπουργικό μέγαρο, που λίγο πολύ έλεγε ότι ο επόμενος στόχος μετά την είσοδο στη ευρωζώνη είναι η πραγματική σύγκλιση των εισοδημάτων προς τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.Την ίδια στιγμή η Γερμανία με την τεράστια παραγωγή καθήλωσε τα εισοδήματα των Γερμανών εργαζομένων επί σχεδόν μια δεκαετία.Η αύξηση των εισοδημάτων βεβαίως δεν γίνεται με κυβερνητική ντιρεκτίβα, αλλά μέσα από την αύξηση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας.Οι βασικοί αυτοί κανόνες εσκεμμένα αγνοήθηκαν και όλοι άρχισαν να συγκρίνουν τις απολαβές τους με το μισθό του αντίστοιχου Γερμανού εργαζομένου.Άκουγες εκπαιδευτικούς να ζητούν μισθούς Γερμανίας για 15 ώρες εργασίας την εβδομάδα,ημιαργόσχολους δημοσίους υπαλλήλους να συγκρίνουν τις απολαβές τους με αντίστοιχες προηγμένων ευρωπαϊκών χωρών κοκ.

Την ίδια πολιτική ακολούθησε και η κυβέρνηση της ΝΔ που διαδέχθηκε το Πασοκ στην εξουσία, με αποτέλεσμα το μισθολογικό κόστος του δημοσίου σχεδόν να διπλασιασθεί.Εξ αυτού του λόγου υπήρξε τεράστια πίεση για αυξήσεις και στον ιδιωτικό τομέα.Η παραγωγικότητα και η ανταγωνιστικότητα της χώρας κατέρρευσαν και η χρηματοδότηση των αυξήσεων γινόταν με δανεισμό για όσο καιρό μας δάνειζαν.Μετά το χάος.

Μια τέτοια πολιτική ενίσχυσης των εισοδημάτων με δανεικά, που εγκαινιάσθηκε στη δεύτερη τετραετία Σημίτη, όταν μάλιστα δεν ελέγχεις το νόμισμα, δανειζόμενος ουσιαστικά σε συνάλλαγμα με παράλυτη ή ανύπαρκτη παραγωγή, δεν συνιστά σε καμμία περίπτωση φιλελεύθερη πολιτική. Δεν συνιστά καν πολιτική.Είναι η πολιτική του Καραγκιόζη.

Τότε γιατί τόσοι φιλελεύθεροι έλκονται από την προσωπικότητα Σημίτη; Η γνώμη μου είναι ότι όταν δεν υπάρχει ιδιοτέλεια, οι λόγοι είναι κυρίως ψυχολογικοί. Βλέπουν στον Σημίτη ένα πολιτισμένο πολιτικό λόγο,μια διαχειριστική ρητορεία και μια στόφα ευρωπαίου πολιτικού, που δεν είναι συνηθισμένα πράγματα στη βλαχοδημοκρατία μας.Εχω την εντύπωση ότι πλανώνται πλάνην οικτρά.Πίσω από όλα αυτά κρύβεται η συνήθης ελληνική παθογένεια.
Συνέχεια

Χρυσές τουλίπες


Θυμάμαι τον καθηγητή μου John Cochrane στο Σικάγο που μας έλεγε ότι «Ξεχάστε τις ασφαλείς επενδύσεις που βασίζονται σε ιστορικά χαμηλούς συσχετισμούς (correlations) με την αγορά. Όταν χρειάζεσαι τις ασφαλείς επενδύσεις στις μεγάλες κρίσεις, οι συσχετισμοί όλων των επενδυτικών κατηγοριών αλλάζουν και τείνουν στο 1». Θα στενοχωρήσω τους αυστριακούς φίλους μου, αλλά η πρόσφατη πτώση του χρυσού περίπου 20% από το πρόσφατο υψηλό του (~$1530 από $1934) αποδεικνύει του λόγου το αληθές. Αυτή η πτώση δεν συνάδει με την φήμη του σαν ασφαλής επένδυση, ανεξάρτητη από τις χρηματοοικονομικές αγορές.

Από πού όμως προέρχεται αυτή η φήμη του χρυσού;

Για να καταλάβουμε την ιδιαίτερη φήμη του χρυσού, πρέπει να κατανοήσουμε τα επιχειρήματα εναντίον των επίσημων νομισμάτων.

Το κύριο επιχείρημα είναι ότι τα νομίσματα δεν έχουνε κάποια εσωτερική αξία. Η αξία τους βασίζεται στο έτσι-θέλω του κράτους, για αυτό ονομάζονται σαρκαστικά και fiat («και εγένετο») money. Ακόμα χειρότερα, η κάθε κεντρική τράπεζα μπορεί να αυξάνει την προσφορά του νομίσματος, μειώνοντας έτσι την σχετική του αξία. Ο χρυσός λοιπόν, που σαν ποσότητα είναι ανεξάρτητη από τις ορέξεις κάθε κεντρικής τράπεζες, είναι μια απόλυτη αξία, που μάλιστα θα ανεβαίνει όσο η σχετική αξία των νομισμάτων μειώνεται.

Υπάρχουν όμως κάποια προβλήματα με τον παραπάνω συλλογισμό.

Πρώτα, δεν υπάρχει κανένας λόγος να υποθέτει κανείς ότι ο χρυσός έχει εσωτερική αξία. Αντίθετα για παράδειγμα με ένα σπίτι που μπορεί κανείς να το νοικιάσει ή να το χρησιμοποιήσει, η αξία του χρυσού βασίζεται εξολοκλήρου σε αισθητικές προτιμήσεις και ιστορικές παραδόσεις. Ο κύριος λόγος που οι πρόγονοι μας θεωρούσαν τον χρυσό πολύτιμο ήτανε επειδή γυάλιζε. Στην σύγχρονη εποχή, αυτός δεν μπορεί να είναι λόγος για την ανακήρυξη ενός μετάλλου σε απόλυτο νόμισμα.

Μετά, ο χρυσός ίσως να μην επηρεάζεται άμεσα από την νομισματική πολιτική των κεντρικών τραπεζών, επηρεάζεται όμως από άλλους παράγοντες, ακόμα περισσότερο ανεξέλεγκτους. Και από την πλευρά της προσφοράς (π.χ. ανακάλυψη νέων κοιτασμάτων), και από την πλευρά της ζήτησης (π.χ. η συνολική υγεία κάθε οικονομίας). Το ερώτημα λοιπόν είναι σε πιο ρίσκο προτιμούμε να εκτεθούμε.

Προσωπικά είμαι της γνώμης ότι η κακή νομισματική πολιτική των κεντρικών τραπεζών δεν μπορεί να είναι λόγος να καταργήσουμε τα νομίσματα. Είναι λόγος να προσπαθήσουμε να κάνουμε ανεξάρτητη και προβλέψιμη την νομισματική πολιτική. Ο Milton Friedman για παράδειγμα είχε προτείνει την σταθερή αύξηση της νομισματικής βάσης κατά ένα συγκεκριμένο ποσοστό κάθε χρόνο και την εισαγωγή αυτού του κανόνα στο σύνταγμα του κράτους.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο χρυσός εγκαταλείφθηκε στην σύγχρονη εποχή και αυτήν την στιγμή δεν χρησιμοποιείται από κανένα κράτος στον κόσμο. Ας μην αφήσουμε την απέχθεια για τον παρεμβατισμό των κεντρικών τραπεζών να μας οδηγεί σε εσφαλμένες, ξεπερασμένες λύσεις.
Συνέχεια

Δευτέρα, 3 Οκτωβρίου 2011

Ο μύθος του φιλελεύθερου Χέρμπερτ Χούβερ


Οι κεϋνσιανοί χρησιμοποιούν συχνά την προεδρία του Χέρμπερτ Χούβερ (1929-1933) για να μας δείξουν πως μια κρίση δεν αντιμετωπίζεται με μείωση κρατικών δαπανών και φιλελεύθερη οικονομική πολιτική. Η Μεγάλη Ύφεση του 1929 έγινε "Μεγάλη" , μας λένε, επειδή ο πρόεδρος Χέρμπερτ Χούβερ επέμεινε δογματικά σε πολιτικές laissez faire. Όμως, όπως μας δείχνει μια μελέτη του "Cato Institute", που δημοσιεύτηκε αυτές τις μέρες, η πραγματικότητα είναι τελείως διαφορετική.

Πράγματι, ο Χούβερ έχει μεγάλη ευθύνη για τη χειροτέρευση της οικονομικής κρίσης. Όχι όμως επειδή έμεινε πιστός σε laissez faire πολιτικές αλλά ακριβώς για τον αντίθετο λόγο. Αν εξετάσουμε τα μέτρα που πήρε για να αντιμετωπίσει την κρίση, διαπιστώνουμε πως ο , υποτιθέμενα, δογματικός φιλελεύθερος Χέρμπερτ Χούβερ, δεν ήταν τίποτε άλλο παρά πρόδρομος του Φράνκλιν Ρούσβελτ και του κρατικίστικου New Deal :

- O Χούβερ αύξησε κατακόρυφα τις δημόσιες δαπάνες. O προϋπολογισμός του 1929 έφτανε τα 3,1 δις. Όταν εγκατέλειψε την προεδρία το 1933 ο προϋπολογισμός άγγιζε τα 4,6 δις.Δηλαδή έχουμε μια αύξηση της τάξης του 48% . Μάλιστα, επειδή η συγκεκριμένη περίοδος χαρακτηρίστηκε από αποπληθωρισμό (οι τιμές έπεσαν κατά 10%), στην πραγματικότητα ο προϋπολογισμός του 1933 ήταν διπλάσιος από αυτόν του 1929.

- Ο Χούβερ επέβαλε την μεγαλύτερη αύξηση φόρων σε ειρηνική περιόδο στην αμερικάνικη ιστορία. Με το Revenue Act του 1932, αυξήθηκαν δραματικά οι φόροι εισοδήματος ενώ επέστρεψαν μια σειρά από φόροι κατανάλωσης που είχαν εφαρμοστεί κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο.

- Το 1930 υπέγραψε το περιβόητο νόμο Smoot-Hawley που αύξησε σημαντικά τους δασμούς σε μια σειρά από εισαγόμενα προϊοντα. Όπως ήταν επόμενο, τα υπόλοιπα κράτη αντέδρασαν με ανάλογους προστατευτικούς νόμους. Οι αμερικάνικες εξαγωγές δέχτηκαν σημαντικό πλήγμα και η οικονομική κρίση έγινε ακόμη πιο βαθιά.

- Παρενέβη με ποικίλους τρόπους στην αγορά εργασίας. Πίεσε τους επιχειρηματίες να μην μειώσουν τους μισθούς. Αυτοί υπάκουσαν και τελικά οι τεχνητά υψηλοί μισθοί αύξησαν κατακόρυφα την ανεργία (από 3% το 1929 έφτασε στο ιλιγγιώδες 25% το 1933). Επίσης πρότεινε νόμους που έδιναν ειδικά προνόμια στα εργατικά συνδικάτα καθώς και υψηλότερους από την αγορά μισθούς στις εταιρείες που είχαν οικονομικές συναλλαγές με το Δημόσιο.

- Πρότεινε δημόσιες δαπάνες ύψους 400 εκατομμύριων δολλάριων για την κατασκευή νέων δημόσιων κτιριων και 175 εκατομμύριων για δημόσια έργα. Υποτίθεται πως έτσι θα μειώνονταν η ανεργία.

- Έδωσε αφειδώς κρατικά δάνεια και επιδοτήσεις σε αγροτικούς συνεταιρισμούς.

- Με εκτελεστικό διάταγμα το Σεπτέμβριο του 1930 περιόρισε δραστικά την μετανάστευση, ώστε να μη μειωθούν οι μισθοί των ντόπιων εργαζομένων εξαιτίας του ανταγωνισμού από τα φτηνότερα εργατικά χέρια των μεταναστών.

Ο πρόεδρος Ουώρεν Χάρντινγκ αντιμετώπισε την κρίση του 1920 με μείωση των κρατικών δαπανών και της φορολογίας. Αποτέλεσμα ; Η κρίση του 1920 είναι απλά μια υποσημείωση στην οικονομική ιστορία, την οποία σήμερα γνωρίζουν μόνο οι ειδικοί. Όμως, ο Χέρμπερτ Χούβερ και ο διάδοχος του Φράνκλιν Ρούσβελτ ακολούθησαν ένα διαφορετικό δρόμο , με αποτέλεσμα η Ύφεση του 1929 να βυθίσει στη φτώχεια εκατομμύρια ανθρώπους και μην τελειώσει παρά μόνο ύστερα από 15 χρόνια, με το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Η προεδρία του Χούβερ μπορεί πράγματι να χρησιμεύσει σαν παράδειγμα για την εποχή μας. Όχι όμως για να μας πείσει πως δεν μπορούμε να βγούμε από την ύφεση με οικονομικά φιλελεύθερες πολιτικές αλλά για να αναδείξει τις ολέθριες συνέπειες που μπορεί να έχει μια κεϋνσιανή πολιτική υψηλών δαπανών στην αντιμετώπιση μιας κρίσης . Ας το έχουν αυτό στο μυαλό τους οι σύγχρονοι μαθητεύομενοι μάγοι σε Ευρώπη και Αμερική.
Συνέχεια

Κυριακή, 2 Οκτωβρίου 2011

Τα τρισ του EFSF και οι "αιρετικές" λύσεις για τις ευρωπαϊκές τράπεζες



Η αναμέτρηση της ΕΕ με την πραγματικότητα της αγοράς θυμίζει παρτίδα πόκερ. Ξεκίνησε από κάποια δισ στις αρχές του προηγούμενου χρόνου και μετά από συνεχόμενα «τα βλέπω κι άλλα τόσα» φτάσαμε στο τελευταίο μεγάλο κόλπο της ΕΚΤ, την μόχλευση του EFSF που θα δημιουργήσει μια δύναμη πυρός πάνω από ένα τρισ. Απότι φαίνεται η πρόταση αυτή δεν θα περάσει (καλώς). Αλλά νομίζω τώρα που πιάσαμε τα τρισ, είναι ώρα να κάνουμε ένα βήμα πίσω και να ξανασκεφτούμε τι κάνουμε εδώ. Γιατί η ΕΕ βοηθάει το ελληνικό κράτος; Πως δημιουργήθηκε το πρόβλημα; Ποιες οι διαθέσιμες λύσεις;

Ένας κύριος λόγος για τον οποίο η Ευρώπη κόπτεται για την χρεοκοπία του ελληνικού κράτους είναι ο φόβος για τις επιπτώσεις στις ευρωπαϊκές τράπεζες που ακόμα κατέχουν ομόλογα ελληνικού δημοσίου.

Να θυμίσουμε ότι οι τράπεζες αγόραζαν ελληνικά ομόλογα τόσο καιρό εξαιτίας κυρίως μιας μεγάλης ρυθμιστικής παρέμβασης στην αγορά: της απαίτησης (μέσω Basel III) να κρατάνε οι τράπεζες ένα ποσό του ενεργητικού τους σε κρατικά ομόλογα για το «καλό τους» και ταυτόχρονα της αυθαίρετης εξίσωσης από την ευρωπαϊκή ρυθμιστική αρχή όλων των κρατικών ομολόγων, ελληνικών και γερμανικών, σαν ασφαλή. Το αποτέλεσμα αυτής της στρέβλωσης ήτανε μία τεράστια τεχνητή ζήτηση για ομόλογα ελληνικού δημοσίου από τις ευρωπαϊκές τράπεζες. Αυτή η τεχνητή ζήτηση κρατούσε το επιτόκιο δανεισμού για το ελληνικό δημόσιο χαμηλά, διευκολύνοντας την γιγάντωση του συνολικού δημοσίου χρέους. Έτσι καταλήξανε πολλές ευρωπαϊκές τράπεζες φορτωμένες με ελληνικά ομόλογα.

Με δεδομένη τώρα την αδυναμία του ελληνικού κράτους να πληρώσει τα χρέη του και το πρόβλημα στην κεφαλαιοποίηση των ευρωπαϊκών τραπεζών, υπάρχουνε τρεις βασικά επιλογές για τους ευρωπαίους ηγέτες.

Η πρώτη είναι να αφήσουνε τις τράπεζες να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα μόνες τους ακόμα και εάν κάποιες χρεοκοπήσουνε. Δεν μπορεί να διαφωνήσει κανείς ότι αυτή θα ήταν η δικαιότερη λύση, η κάθε ιδιωτική εταιρία να αναλάβει τις ευθύνες της για τις επιλογές της, χωρίς την κατασπατάληση χρήματος των φορολογουμένων. Είμαι της γνώμης ότι εκτός από δικαιότερη, αυτή η λύση θα ήτανε και η πιο αποτελεσματική μακροχρόνια για την οικονομία και τον τραπεζικό χώρο, αφού θα επέτρεπε μόνο στις καλύτερες τράπεζες να επιβιώσουν δίνοντας τους και ένα μάθημα να είναι ακόμα πιο προσεχτικές στο μέλλον. Κατανοώ όμως σε κάποιο βαθμό τις ανησυχίες των πολιτικών για «συστημικό ρίσκο» από τις χρεοκοπίες των τραπεζών που θα μπορούσε να παρασύρει όλη την οικονομία.

Η δεύτερη επιλογή για την αντιμετώπιση της κεφαλαιοποίησης των τραπεζών θα ήτανε πολύ απλά να κάνουνε ενέσεις κεφαλαιοποίησης σε όποιες τράπεζες τις χρειάζονται. Το κόστος θα ήτανε διαχειρίσιμο, η εφαρμογή ευκολότερη και πάνω από όλα δεν θα χρειάζονταν να ανακατευτούν καθόλου στα οικονομικά της χώρας υπό χρεοκοπία. Ένα παρόμοιο σχέδιο εφάρμοσαν στις ΗΠΑ το 2008 (TARP) και ομολογουμένως πήγε πολύ καλύτερα από ότι αναμενόταν. Αυτό το σχέδιο της άμεσης κεφαλαιοποίησης όμως δεν εφαρμόστηκε στην Ευρώπη για λόγους που απέχουν από το συμφέρον της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Σημειώνουμε ότι η πρώτη και η δεύτερη επιλογή θα άφηναν το ελληνικό κράτος να χρεοκοπήσει και τυπικά, το οποίο πρακτικά σημαίνει ότι αυτόματα θα εξαφάνιζε τα ελλείμματα του μειώνοντας άμεσα τις πιο προκλητικές δαπάνες του.

Αντίθετα όμως, οι ευρωπαίοι ηγέτες επέλεξαν την τρίτη επιλογή, την πιο άδικη και αναποτελεσματική. Αυτή είναι η έμμεση κεφαλαιοποίηση των τραπεζών, μέσω του δανεισμού της ελληνικής κυβέρνησης. Τα προβλήματα τα βλέπουμε όλοι. Με εύκολο χρήμα από την Ευρώπη, η ελληνική κυβέρνηση δεν έχει κίνητρο να αλλάξει το οικονομικό σύστημα στο οποίο ανατράφηκε. Η Ευρώπη επεμβαίνει όλο και περισσότερο στα εσωτερικά της χώρας, προκαλώντας την εχθρότητα των ντόπιων. Οι συνεχείς αποτυχίες στα μεγάλα προγράμματα κάνουνε τις αγορές όλο και πιο νευρικές, δημιουργώντας έναν vicious κύκλο. Είναι προφανές ότι με την τρίτη λύση είμαστε όλοι χειρότερα εκτός από τους κρατικοδίαιτους που ήταν η αιτία του αρχικού προβλήματος.

Επίσημα ένας επιπρόσθετος λόγος για τον δανεισμό της Ελλάδας είναι ο καθησυχασμός των αγορών και η αποτροπή μετάδοσης του αυξημένου επενδυτικού ρίσκου στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. Νομίζω ότι αυτή η αιτιολογία βασίζεται στην αγοραφοβία και στην άγνοια της λειτουργίας των αγορών που χαρακτηρίζει τους ευρωπαίους ηγέτες. Το τίμημα για ελαφρώς χαμηλότερα επιτόκια για την Ιταλία μπορεί να είναι η διάσπαση της ευρωζώνης.
Συνέχεια