Παρασκευή, 21 Οκτωβρίου 2011

Ο Ρον Πολ στη WSJ : "Η Fed ευθύνεται για την οικονομική κρίση"


Ο αγαπημένος του "ΜπλεΜήλου" , Ρον Πολ γράφει σήμερα στην "Wall Street Journal" για το ρόλο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (Fed) στην οικονομική κρίση:

"Για να μάθουμε τί είναι λάθος με την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ, πρέπει πρώτα να καταλάβουμε τη φύση του χρήματος. Το χρήμα είναι όπως κάθε άλλο αγαθό στην οικονομία μας που προέρχεται από την αγορά για να ικανοποιήσει τις ανάγκες και τις επιθυμίες των καταναλωτών. Η ιδιαίτερη χρησιμότητά του είναι ότι διευκολύνει τις έμμεσες συναλλαγές , πράγμα που καθιστά ευκολότερο για μας να αγοράζουμε και να πωλούμε αγαθά, επειδή έτσι υπάρχει ένας κοινός τρόπος μέτρησης της αξίας τους. Τo χρήμα δεν είναι ένα κυβερνητικό φαινόμενο και ούτε χρειάζεται, ούτε πρέπει να το διαχειρίζεται η κυβέρνηση. Όταν οι κεντρικές τράπεζες όπως η Fed διαχειρίζονται τo χρήμα, επιδίδονται σε καθορισμό τιμών , ο οποίος δεν οδηγεί στην ευημερία αλλά στην καταστροφή.

Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ έχει προκαλέσει κάθε ραγδαία οικονομική άνοδο και κατάρρευση που έχει συμβεί σε αυτή τη χώρα από τη δημιουργία της τράπεζας το 1913. Διοχετεύει νέο χρήμα στο χρηματοπιστωτικό σύστημα για να μειώσει τα επιτόκια και να τονώσει την οικονομία. Η προσθήκη νέου χρήματος αυξάνει την προσφορά χρήματος, με αποτέλεσμα...το επιτόκιο να είναι χαμηλότερο από ό,τι αν το καθόριζε η αγορά . Αυτά τα χαμηλότερα επιτόκια επηρεάζουν την κατανομή των πόρων, προκαλώντας κακές επενδύσεις κεφαλαίων σε ολόκληρη την οικονομία. Έτσι, ορισμένα έργα και επιχειρηματικά σχέδια που εμφανίζονται κερδοφόρα όταν χρηματοδοτούνται με τεχνητά χαμηλά επιτόκια , δεν είναι στην πραγματικότητα η καλύτερη χρήση αυτών των πόρων.

Τελικά, η οικονομική άνθηση που δημιουργείται από ενέργειες της Fed αποδεικνύεται πως δεν είναι βιώσιμη και ακολουθεί η απότομη κάμψη , καθώς αυτό το κακά επενδυμένο κεφάλαιο εκδηλώνεται με ένα πλεόνασμα κεφαλαιουχικών αγαθών, λογιστικά περισσεύματα κλπ. Έως ότου αυτοί οι πόροι που έχουν οδηγηθεί σε λάθος κατεύθυνση τεθούν σε μια πιο παραγωγική χρήση- δηλαδή τις χρήσεις που επιθυμεί η ελεύθερη αγορά- η οικονομία μένει καθηλωμένη.

Η μεγάλη συμβολή της "Αυστριακής Σχολής των οικονομικών" στην οικονομική θεωρία ήταν η περιγραφή αυτού του οικονομικού κύκλου : η διαδικασία της απότομης οικονομικής ανόδου και πτώσης και η προέλευσή της στη νομισματική παρέμβαση της κυβέρνησης σε συνεργασία με το τραπεζικό σύστημα. Ωστόσο, οι φορείς χάραξης πολιτικής στην Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ εξακολουθούν να αδυνατούν να κατανοήσουν τις αιτίες της πιο πρόσφατης χρηματοπιστωτικής μας κρίσης . Έτσι αδυνατούν να καταλήξουν σε μια ικανοποιητική λύση.

Από πολλές απόψεις , οι διοικητές της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ και τα μέλη της Ομοσπονδιακής Επιτροπής Ανοικτής Αγοράς είναι σαν όλους τους άλλους ισχυρούς υψηλόβαθμους αξιωματούχους . Επειδή παίρνουν αποφάσεις που επηρεάζουν σε βάθος τη λειτουργία της οικονομίας και επειδή έχουν εκατοντάδες ευφυείς οικονομολόγους που εργάζονται γι 'αυτούς ,κάνοντας έρευνα και συλλέγοντας στοιχεία, πιστεύουν και οι ίδιοι αυτή την επίφαση της γνώσης -την ψευδαίσθηση ότι επειδή έχουν όλους αυτούς τους πόρους στη διάθεσή τους, ως εκ τούτου έχουν την ικανότητα να κατευθύνουν την οικονομία κατά το δοκούν.

Τίποτα δεν θα μπορούσε να απέχει περισσότερο από την αλήθεια. Καμιά συμπεριφορά δεν θα μπορούσε να είναι πιο καταστροφική. Αυτό που οι αυστριακοί οικονομολόγοι Ludwig von Mises και Friedrich von Hayek υποστήριξαν στη συζήτηση για τον υπολογισμό των τιμών στον σοσιαλισμό κατά τη δεκαετία του 1920 και του 1930- δηλαδή την άποψη ότι η αγορά , όπου οι άνθρωποι ελεύθερα αποφασίζουν τί χρειάζονται και για το τί θέλουν να πληρώνουν , είναι ο μόνος αποτελεσματικός τρόπος για την κατανομή πόρων- μπορεί να είναι προφανής σε πολλούς απλούς Αμερικανούς. Αλλά δεν έχει επηρεάσει τους ηγέτες των κυβερνήσεων σήμερα, που δεν φαίνεται να καταλαβαίνουν τη σημασία των τιμών για τη λειτουργία της οικονομίας της αγοράς.

Ο τρόπος σκέψης της Ομοσπονδιακής Τράπεζας δεν είναι τώρα διαφορετικός από εκείνον της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, η οποία απασχολούσε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους για να διεξάγουν έρευνα και να παρέχουν υπολογισμούς σε μια προσπάθεια να μιμηθεί το σύστημα τιμών των (σχετικά) ελεύθερων αγορών της Δύσης. Παρά το προφανές συμπέρασμα που συνάγεται από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, οι ΗΠΑ εξακολουθούν να μην το έχουν καταλάβει πλήρως .

Η Fed αδυνατεί να αντιληφθεί ότι ένα επιτόκιο είναι μια τιμή- η τιμή του χρόνου- και ότι η προσπάθεια να χειραγωγήσει αυτή την τιμή είναι εξίσου καταστρεπτική με οποιοδήποτε άλλο κυβερνητικό έλεγχο των τιμών . Αδυνατεί να δει ότι η τιμή των κατοικιών διογκώθηκε τεχνητά μέσω της νομισματικής πολιτικής της Fed στις αρχές της δεκαετίας του 2000 και ότι ο μόνος τρόπος για την αποκατάσταση της ευρωστίας στον τομέα της στέγασης είναι να επιτρέψει τις τιμές να επανέλθουν στα βιώσιμα επίπεδα της αγοράς. Αντ 'αυτού, οι ενέργειες της Fed είχαν ένα στόχο- να διατηρήσουν τις τιμές σε επίπεδα φούσκας εξασφαλίζοντας έτσι ότι το κακό χρέος παραμένει στα βιβλία και αποτυχημένες επιχειρήσεις παραμένουν σε λειτουργία , δρώντας σαν βαρίδι γύρω από το λαιμό της αγοράς.

Τα προγράμματα ποσοτικής χαλάρωσης της Fed αύξησαν το δημόσιο χρέος κατά τρισεκατομμύρια δολάρια. Το χρέος είναι πλέον τόσο μεγάλο που αν η κεντρική τράπεζα αρχίσει να εγκαταλείπει την πολιτική των μηδενικών επιτοκίων , η άνοδος των επιτοκίων θα έχει ως αποτέλεσμα η κυβέρνηση των ΗΠΑ να πληρώνει εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε επιπλέον τόκους του εθνικού χρέους κάθε χρόνο. Έτσι, υπάρχει σημαντική πολιτική πίεση προς τη Fed να κρατήσει τα επιτόκια χαμηλά. Η Fed έχει στριμώξει τον εαυτό της στη γωνία, και ακόμα κι αν ήθελε να αυξήσει τα επιτόκια... μπορεί να μην είναι σε θέση να το πράξει . Αλλά ξέρουμε πως θα κάνει κάτι γιατί η πίεση να "κάνει απλώς κάτι" συχνά ξεπερνά όλες τις άλλες σκέψεις.

Τι ακριβώς θα κάνει η Fed μπορεί κανείς να το μαντέψει και δεν αποτελεί έκπληξη ότι οι αγορές συνεχίζουν να βυθίζονται όσο η αναμονή μεγαλώνει . Αν η Fed σταματούσε την παρέμβαση και τη στρέβλωση της αγοράς και επέτρεπε τη λειτουργία μιας πραγματικά ελεύθερης αγοράς που ασχολείται με τα κέρδη και τις ζημιές , η οικονομία μας θα μπορούσε να ανακάμψει. Η συνεχιζόμενη ύπαρξη ενός οργανισμού που μπορεί να δημιουργήσει τρισεκατομμύρια δολάρια από το πουθενά για την αγορά χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων και τη στήριξη ένα θεμελιωδώς αφερέγγυου τραπεζικού σύστηματος είναι ένα μελανό σημάδι σε μια οικονομία που διακηρύσσει ότι είναι ελεύθερη."
Συνέχεια

Πέμπτη, 20 Οκτωβρίου 2011

Το ΠΑΜΕ και οι φασίστες του Μουσολίνι


Στη σημερινή μεγάλη διαδήλωση εναντίον του πολυνομοσχεδίου της κυβέρνησης, το ΠΑΜΕ τα έβαλε με τους κουκουλοφόρους και προστάτεψε τη Βουλή. Αμέσως, πολιτικά sites που κάθε άλλο παρά φιλικά είναι προς τον Περισσό, έγραψαν θετικά λογια για το συνδικαλιστικό όργανο του ΚΚΕ . Στις σελίδες κοινωνικής δικτύωσης, δεκάδες συντηρητικοί, φιλελεύθεροι και κεντρώοι φίλοι μου, που γνωρίζουν καλά τη φύση του κομμουνισμού, επαίνεσαν τη στάση του ΠΑΜΕ και μάλιστα μερικοί μίλησαν με θαυμασμό για την οργάνωση και τη σιδερένια πειθαρχία των μελών του ΚΚΕ . Σε μια Ελλάδα που βουλιάζει όλο και πιο βαθιά μέσα στο χάος , αναρωτιέμαι μήπως σήμερα απλά είδαμε τις πρώτες εικόνες από το (εφιαλτικό) μέλλον μας:

Στην Ιταλία των αρχών της δεκαετίας του 1920 , η ιταλική αστική τάξη στήριξε τους φασίστες του Μουσολίνι επειδή , υποκαθιστώντας το ανύπαρκτο κράτος, εγγυήθηκαν δυναμικά την ασφάλεια και την τάξη έναντι του χάους που είχε δημιουργήσει η Αριστερά. Στην Ελλάδα του 2011 πάλι, αν τα πράγματα ξεφύγουν και άλλο, ίσως γίνουμε ,για πρώτη φορά στην παγκόσμια ιστορία, μάρτυρες ενός μοναδικού φαινομένου : η ντόπια αστική τάξη μπορεί να επιλέξει το Κ.Κ.Ε. ,όχι επειδή ενστερνίζεται το όραμά του για το μέλλον της χώρας αλλά γιατί θα είναι η μοναδική δύναμη που μπορεί να εγγυηθεί αυτή την πολυπόθητη σταθερότητα και τάξη...
Συνέχεια

Τετάρτη, 19 Οκτωβρίου 2011

Η καταγωγή της πολιτικής κατά τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη


Μια, σχεδόν αναρχοφιλελεύθερη, γενεαλογία της πολιτικής από τον μεγάλο Σκιαθίτη συγγραφέα , Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη :

"Η αργία εγέννησε την πενίαν. Η πενία έτεκεν την πείναν. Η πείνα παρήγαγε την όρεξιν. Η όρεξις εγέννησε την αυθαιρεσίαν. Η αυθαιρεσία εγέννησε την ληστείαν. Η ληστεία εγέννησε την πολιτικήν. Ιδού η αυθεντική καταγωγή του τέρατος τούτου."

[Πηγή]
Συνέχεια

Τρίτη, 18 Οκτωβρίου 2011

Τριάντα χρόνια Αλλαγή: Η οικονομία στο απόσπασμα




Θα μπορούσαμε να συνοψίσουμε τις εξελίξεις στην οικονομία μετά το 1981(1) σε τρεις λέξεις: σταματήσαμε να δουλεύουμε. Και η αιτία είναι απλά και ξάστερα ο κρατικός παρεμβατισμός που στρεβλώνει τα οικονομικά κίνητρα. Στον δημόσιο τομέα που προσφέρει εγγυημένη αμοιβή ανεξάρτητα από την παραγωγικότητα, η προσπάθεια του εργαζόμενου αναπόφευκτα καταναλώνεται στην αποφυγή εργασίας. Στον ιδιωτικό τομέα, που τα κέρδη των εταιριών είναι περισσότερο αποτέλεσμα κυβερνητικών διασυνδέσεων, οι πόροι των εταιρειών πάνε σε μίζες. Προσθέστε και το crowding out effect των κρατικών δαπανών που στερούνε πόρους και επενδύσεις στον ιδιωτικό τομέα και έχουμε το τέλειο περιβάλλον για την δολοφονία μιας οικονομίας.

Βεβαίως, σε μια οικονομία που δεν παράγει, η ευημερία που αναπολούν πολλοί σήμερα δεν μπορεί παρά να είναι είτε εικονική, είτε αποσπασματική και μη-βιώσιμη. Στην δεκαετία του 80 οι τεράστιες αυξήσεις στους ονομαστικούς μισθούς φαγωθήκανε από τον αγριεμένο πληθωρισμό που έτρεχε με 20%. Οι ευνοημένοι του κρατικά προστατευμένου παρασιτισμού τράφηκαν με πόρους από το μέλλον (δημόσιο χρέος) και από τον ιδιωτικό τομέα (φόροι). Το καθαρό αποτέλεσμα για την συνολική οικονομία ήτανε μηδενική ανάπτυξη όπως φαίνεται και από την εξέλιξη του ΑΕΠ κατά κεφαλήν.


Τα παραπάνω είναι σχετικά προφανή, εάν όχι για το ευρύ κοινό, σίγουρα για τους αναγνώστες του ΜπλεΜήλου. Νομίζω όμως ότι από αυτήν την καταστροφική οικονομική εμπειρία, προβάλουν και δύο νέες διαστάσεις πολύ χρήσιμες στην σημερινή πραγματικότητα.

Η πρώτη έχει να κάνει με τους όψιμους κεϊνσιανούς στην Ελλάδα. Παρατηρούμε ότι τα ορφανά των σοσιαλδημοκρατικών οραμάτων έχουνε πρόσφατα βρει στον κεϊνσιανισμό την επίφαση επιστημονικότητας για να συνεχίζουν να υποστηρίζουν τις αυξημένες κρατικές δαπάνες. Νομίζω όμως ότι όποιος θέλει να δηλώνει κεϊνσιανός στην Ελλάδα θα πρέπει να κάνει δύο πράγματα: Πρώτα να παραδεχτεί ότι υποστηρίζει την οικονομική πολιτική του ΠΑΣΟΚ το 81-85 που είναι 100% βγαλμένη από τις θεωρίες του Κέινς για τόνωση της ζήτησης μέσω ελλειμμάτων. Μετά πρέπει να εξηγήσει γιατί απέτυχε. Μόνο τότε μπορεί να τον πάρει κανείς στα σοβαρά (βέβαια στην χώρα όπου πάνω από 10% του πληθυσμού δηλώνουν κομμουνιστές, τίποτα πια δεν κάνει εντύπωση).

Η δεύτερη διάσταση έχει να κάνει με τις πραγματικές δυνατότητες της ελληνικής οικονομίας. Ακούμε (και σε λίγο θα πιστέψουμε) τις βρισιές από τον Βορρά: «εκ φύσης άχρηστοι, ποτέ δεν θα φτάσουν τις άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες, να τους διώξουμε!». Ακούμε και τις βρισιές από τους διάφορους σημιτογενείς Χατζηφωτίου : «τεμπέλης λαουτζίκος που χωρίς το ευρώ θα γίνει Ζιμπάμπουε» Νομίζω η οικονομική πολιτική από το 1981 και τα αποτελέσματα της, αποδεικνύουν ακριβώς το αντίθετο, ότι οι Έλληνες απλά προσαρμόζουν την συμπεριφορά τους στα στρεβλά κίνητρα του κράτους.

Να θυμίσουμε ότι από τις στάχτες του εμφυλίου καταφέραμε μέσα σε 30 χρόνια να γίνουμε μια πετυχημένη οικονομία πρότυπο για την περιοχή και την Ευρώπη. Ήτανε εξαιτίας αυτής της δυναμικής οικονομίας που μπήκαμε στην ΕΟΚ το 1980 - 6 ολόκληρα χρόνια πριν την Ισπανία και την Πορτογαλία. Αυτή η πορεία βέβαια δεν έγινε ούτε με κρατικά ελλείμματα, ούτε με ευρώ. Δεν ήμασταν λοιπόν πάντα όπως σήμερα. Και η συνέπεια αυτής της παρατήρησης είναι ότι δεν έχουμε κάποιο εγγενές πολιτιστικό πρόβλημα που μας εμποδίζει να αναπτύξουμε μια υγιή και δυναμική οικονομία. Το πρόβλημα είναι καταρχήν οικονομικό και όταν εξαλειφθούν οι στρεβλώσεις, η οικονομία θα ξαναμπεί στον σωστό δρόμο της ανάπτυξης.

_________________________________
(1) Συμφωνούμε όλοι ότι με την Αλλαγή δεν είχαμε μια απλή συνέχεια του κρατισμού light του Καραμανλή στο κλίμα της εποχής, αλλά αυτό που στην οικονομετρία λέμε «structural break» για την οικονομία της χώρας. Η μακροχρόνια τάση άλλαξε δομικά σε βαθμό που μπορούμε να χωρίσουμε την ελληνική οικονομία σε δύο πολύ διαφορετικές περιόδους: προ και μετά 1981
Συνέχεια

Τριάντα χρόνια Αλλαγή: Η Δημοκρατία του “Λεφτά Υπάρχουν”



Του Ναπολέοντα Λιναρδάτου

Οι πεντάλιτροι τενεκέδες χυμού ροδάκινου είχαν αρχίσει να συσσωρεύονται στο κατώι του σπιτιού. Κανένα από τα μέλη της οικογένειας δεν είχε βρει κάποια χρησιμότητα σε αυτό το νέο και “δωρεάν” αγαθό από την σοσιαλιστική κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου. Ώσπου μια μέρα είχα την φαεινή ιδέα να προσφέρω τον χυμό στην σκύλα μας, την Πιπίνα.

Αρχικά, η Πιπίνα νομίζοντας ότι βάζω κάτι πόσιμο στο μπολ της κατευθύνθηκε γεμάτη ενθουσιασμό προς το μέρος μου. Ήρθε, έσκυψε το κεφάλι της, μύρισε και μετά είχε αυτή την έκφραση, την οποία δεν μπορώ να περιγράψω ακριβώς, αλλά ήταν η έκφραση σκύλου που βλέπει κανείς στα διαφημιστικά φιλοζωικών οργανώσεων όταν προσπαθούν να μαζέψουν εισφορές. Ήταν μια επιπλέον απογοήτευση από το ανθρώπινο είδος. Ο λαός ήθελε, το ΠΑΣΟΚ μπορούσε, αλλά η Πιπίνα δεν αποτόλμησε.

Το ότι ο σοσιαλιστικός χυμός δεν είχε πέραση σε κανένα από τα θηλαστικά του σπιτιού θα έπρεπε να είχε χρησιμέψει ως ένα μάθημα οικονομικών. Ίσως την χρονιά εκείνη να υπήρχε μεγαλύτερη από το αναμενόμενο παραγωγή ροδάκινων και κάποιος στην κυβέρνηση της Αλλαγής είχε την καταπληκτική ιδέα για το όλο εγχείρημα.

Το όλο εγχείρημα βέβαια είναι ένα κλασικό παράδειγμα για το πως ο πλούτος μιας χώρας καταστρέφεται στις σοσιαλιστικές οικονομίες. Όταν τα υλικά και οι ανθρώπινοι πόροι που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή ενός αγαθού, έχουν μεγαλύτερη αξία από το τελικό αγαθό που παράγουν, τότε έχουμε ζημιά, ή στην γλώσσα της κυβέρνησης της Αλλαγής, κοινωνικοποιημένη παραγωγή.

Βέβαια στα κατάστιχα της οικονομίας ο σοσιαλιστικός χυμός δεν καταγράφηκε ως ζημιά αλλά ως οικονομική ανάπτυξη. Αυτό συνέβη γιατί αν τα επιπλέον ροδάκινα είχαν καταλήξει σε χωματερές ή είχαν γίνει εξαγωγές στην Γερμανία σε χαμηλές τιμές αντί να βρεθούν σε χρυσαφί τενεκέδες στα σχολεία, ο οικονομικός τους κύκλος θα είχε δημιουργήσει μια μικρότερη χρηματική αξία. Η κυβέρνηση της Αλλαγής αγόρασε σε τιμές πάνω από αυτές της αγοράς τα ροδάκινα από τους παραγωγούς, μετά τα πολτοποίησε, τα συσκεύασε, τα αποθήκευσε και τα μετέφερε στα σχολεία ανά την Ελλάδα. Είμαι σίγουρος ότι σε κάθε στάδιο αυτής της διαδικασίας το κράτος πλήρωσε παραπάνω από ότι θα πλήρωνε ένας ιδιώτης (βλ. κρατικές προμήθειες.)

Λόγω όλης αυτής της διαδικασίας τα συγκεκριμένα ροδάκινα εμφανίστηκαν να “συμβάλλουν” στο εθνικό πλούτο της χώρας παραπάνω από ότι υπό φυσιολογικές συνθήκες θα ήταν το αναμενόμενο. Βέβαια, η κυβέρνηση της Αλλαγής πέτυχε αυτό το οικονομικό θαύμα μόνο και μόνο επειδή δανείστηκε για να δημιουργήσει όλη αυτή την διαδικασία. Όταν λάβετε τον επόμενο λογαριασμό της ΔΕΗ με το ειδικό τέλος ακίνητης περιουσίας να ξέρετε ότι πληρώνετε και για το σοσιαλιστικό χυμό που ακόμα και τετράποδα έκριναν απορριπτέο.

Το συγκεκριμένο παράδειγμα είναι αντιπροσωπευτικό για το τι συνέβη στην χώρα ειδικά από το 1981 και μετά. Όπως πολύ σωστά έχει λεχθεί, σ’ ένα σημαντικό βαθμό, αυτό που συνέβη τα τελευταία τριάντα χρόνια δεν ήταν οικονομική ανάπτυξη αλλά ένα είδος οικονομικής μεγέθυνσης στηριζόμενη στο δανεισμό και τις εισροές από την ΕΕ.

Ο Κώστας Καλλίτσης περιγράφοντας τα χρόνια των κυβερνήσεων του Κώστα Καραμανλή (2004-09) θα δώσει μια περιγραφή που απεικονίζει επακριβώς το οικονομικό μοντέλο που καθιέρωσε οι κυβέρνηση της Αλλαγής: “κάθε χρόνο «γράφαμε» δημόσιο έλλειμμα 10 δισ. ευρώ, αυξάναμε το δημόσιο χρέος 12 δισ. και το ιδιωτικό 27 δισ. ευρώ, επιβαρύναμε τον λογαριασμό εξωτερικών συναλλαγών με 5 δισ. ευρώ, και όλα αυτά για να αυξάνουμε το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν κατά…16 δισ. ευρώ – εκ των οποίων τα 6 δισ. έρχονταν συστημένα από τα ευρωπαϊκά ταμεία.”

Το οικονομικό μοντέλο του σοσιαλιστικού χυμού εξαπλώθηκε σε όλη την οικονομία. Στις αρχές της δεκαετίας του 80 με περαιτέρω κρατικοποιήσεις και αργότερα όταν οι κρατικοποιήσεις δεν ήταν πλέον στην μόδα, με μια απευθείας επέκταση του δημόσιου τομέα. Η κατεύθυνση του κράτους όλη αυτή την περίοδο θα είναι σταθερή με μοναδική εξαίρεση μερικές χρονιές της κυβέρνησης Μητσοτάκη στις αρχές του 90.

Για τριάντα χρόνια η ελληνική κοινωνία θα εκπαιδευτεί στην ιδέα ότι “λεφτά υπάρχουν” και αρκεί μόνο να υπάρχει μια φιλολαϊκή κυβέρνηση που είναι διατεθειμένη να τα μοιράσει.
Στην τελευταία σοσιαλιστική χώρα της Ευρώπης όπου ο κρατισμός θα γίνει η νέα επίσημη θρησκεία του κράτους και της πολιτικής τάξης, το κράτος δεν θα κερδίζει ηθική νομιμοποίηση λόγω της αποτελεσματικότητας του, αλλά λόγω της δυνατότητάς του να μετατρέπει όλο και περισσότερα τμήματα της ελληνικής κοινωνίας σε μικρές αδίστακτες συντεχνίες που καταναλώνουν φόρους και δανεικά.

Το πολιτικό προτέρημα του Παπανδρεϊκού σοσιαλισμού ήταν ότι γινόταν επί πιστώσει αντίθετα με άλλες χώρες που πλήρωναν τον σοσιαλισμό τους τοις μετρητοίς και επομένως οι καταστροφικές συνέπειες των επιλογών ήταν σύντομα εμφανείς.

Στην κοινωνία με “ανθρώπινο πρόσωπο”, με “κοινωνικές ευαισθησίες” όπου “οι άνθρωποι είναι πάνω από τους αριθμούς”, ξόδεψαν τότε και πληρώνουμε τώρα.
Στο ερώτημα “σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα” η απάντηση στην Ελλάδα φτάνει με 30 χρόνια καθυστέρηση, σοσιαλισμός ίσον βαρβαρότητα.
Συνέχεια

Δευτέρα, 17 Οκτωβρίου 2011

Ο συνεπής κύριος Καμίνης


Δεν μπορούν να κρύψουν την απογοήτευση τους αυτές τις ημέρες οι Έλληνες φιλελεύθεροι με την επαμφοτερίζουσα και άτολμη στάση του εκλεκτού τους Γιώργου Καμίνη στο θέμα των σκουπιδιών . Ειδικά, η τελευταία δήλωση του Δημάρχου Αθηναίων πως πιστεύει "στον δημόσιο χαρακτήρα των υπηρεσιών καθαριότητας και ότι οι ΟΤΑ πρέπει να διατηρήσουν της ευθύνη τους στον τομέα αυτό" ξεχείλισε το ποτήρι . Μάλιστα, ο Στέφανος Μάνος, το κόμμα του οποίου στήριξε την υποψηφιότητα Καμίνη, έγραψε στη σελίδα του στο facebook πως η επιλογή του Δημάρχου Αθηναίων να συνεχιστεί το σημερινό καθεστώς αποκομιδής από υπαλλήλους του Δήμου, "συνιστά πρόκληση προς τον εξοντωτικά φορολογούμενο λαό" και "είναι στα όρια της απιστίας σε βάρος των συμφερόντων του Δήμου και των δημοτών".

Όμως αυτή η συμπεριφορά απατημένου συζύγου που επιδεικνύουν οι Έλληνες φιλελεύθεροι προς τον κ. Καμίνη είναι ακατανόητη . Ο Γιώργος Καμίνης υπήρξε πάντα απόλυτα συνεπής στις θέσεις του, όπως τις εξέφρασε ήδη από την προεκλογική περίοδο. Στο πρόγραμμα του συνδυασμού του δεν υπάρχει καμιά αναφορά σε ενδεχόμενη ιδιωτικοποίηση της αποκομιδής των σκουπιδιών ή έστω κάποια πρόταση για μείωση του αριθμού των υπαλλήλων στον τομέα της καθαριότητας. Σύμφωνα με την κρατικίστικη λογική του Δημάρχου, το πρόβλημα των σκουπιδιών θα αντιμετωπίζοταν με τους ήδη υπάρχοντες μηχανισμούς ("Ο Δήμος θα κινητοποιήσει αμέσως το σύνολο των υλικών και ανθρώπινων πόρων του για να εξασφαλίσει την τακτική αποκομιδή των σκουπιδιών...με διάλογο και συνεργασία με τους αρμόδιους φορείς..."), και βέβαια με το ...δεκαετές Σχέδιο Ολοκληρωμένης Διαχείρισης των Απορριμμάτων 2010 – 2020! Και όπως γράφαμε τότε στο "ΜπλεΜήλο", αντιμετωπίζοντας την οργή των πολλών φιλελεύθερων υποστηρικτών του Δημάρχου, τουλάχιστον, η Σοβιετική Ένωση περιορίζοταν στα πενταετή προγράμματα...

Στο "ΜπλεΜήλο" από την πρώτη στιγμή ταχθήκαμε εναντίον της υποψηφιότητας Καμίνη γιατί , εξετάζοντας το πρόγραμμα και τις θέσεις του, καταλήξαμε πως ο κύριος καθηγητής αποτελούσε "αναπαραγωγή του ίδιου αποτυχημένου κρατικίστικου μεταπολιτευτικού μοντέλου που μας οδήγησε στη χρεωκοπία, με ένα διανοουμενίστικο και ελιτίστικο περιτύλιγμα". Όμως οφείλουμε να του αναγνωρίσουμε πως ποτέ δεν προσποιήθηκε κάτι διαφορετικό από αυτό που ήταν. Ο Γιώργος Καμίνης ποτέ δεν υποσχέθηκε φιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις στο Δήμο .Ο Γιώργος Καμίνης είναι ένας κλασσικός σοσιαλδημοκράτης που πιστεύει πως κάθε πρόβλημα λύνεται με τη δημιουργία άλλης μιας δημόσιας υπηρεσίας ή οργανισμού και αυτό το έδειξε από την πρώτη στιγμή . Το πρόβλημα λοιπόν δεν είναι δικό του. Το πρόβλημα το έχουν εκείνοι οι φιλελεύθεροι που συνεργάστηκαν μαζί του, χωρίς να μπουν καν στον κόπο να ρίξουν μια ματιά στο πρόγραμμά του ή έστω να συμφωνήσουν μαζί του σε κάποια κοινά σημεία δράσης. Βλέπετε, σύντροφοι, το να είναι κάποιος ευπρεπής και μορφωμένος, δεν αρκεί για να τον κάνει και φιλελεύθερο.
Συνέχεια

Τριάντα χρόνια Αλλαγή : Εγκλωβισμένοι στο κράτος


Ξεκίνησα να γράφω για την επέτειο των 30 χρόνων από την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία και την επίδραση του στο κράτος. Σβήνω και γράφω. Τι να πούμε πια; Ζούμε αυτή την στιγμή την διάλυση της διοίκησης. Δεν υπάρχει! Όλα ξεκίνησαν το 1981. Θυμάμαι πολύ καλά τις ημέρες αυτές του Οκτώβρη. Ήμουν άλλωστε 18 χρονών. Μια εικόνα μου έχει μείνει χαραγμένη. Ένα μηχανάκι με δύο άνδρες με μια σημαία του ΠΑΣΟΚ να φωνάζουν κάποιο σύνθημα περνώντας μπροστά από το άγαλμα του Κωνσταντίνου στο Πεδίο του Άρεως. Μόνοι τους περνούσαν. Φαίνονταν απλοί άνθρωποι που πίστευαν πως άλλαζε η ζωή και η μοίρα τους. Ένοιωθαν μια παράξενη αίσθηση ελευθερίας εκείνη τη στιγμή. Όπως έλεγε ο James Petras σε ένα άρθρο του στο New Left Review τότε, το ΠΑΣΟΚ εξέφρασε αυτούς που ζητούσαν κοινωνική αναγνώριση και πολιτική εκπροσώπηση. Έναν κόσμο που, ασχέτως με την οικονομική του κατάσταση, ένοιωθε έξω από την κατεστημένη κοινωνία και κυρίως έξω από την εξουσία και το κράτος. Τότε λοιπόν, τον Οκτώβριο του 1981, ένα κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας ένοιωσε πως πήρε τον μηχανισμό του κράτους στα χέρια του.

Ξεκίνησε λοιπόν να τον ρυθμίσει με τον τρόπο που θεωρούσε πως έπρεπε να λειτουργεί. Είναι νομίζω σημαντικό να δούμε πως έβλεπε το ΠΑΣΟΚ την λειτουργία του κράτους. Το κράτος είναι ο μεγάλος πατέρας που φροντίζει για τα πάντα. Είναι το όραμα και μαζί το εργαλείο. Από την επανάσταση του 21 το αίτημα για την δημιουργία ενός σύγχρονου δυτικού κράτους είναι κυρίαρχο στο ελληνικό έθνος. Γι’ αυτό επαναστατήσαμε, γι’ αυτό καλέσαμε τον Καποδίστρια, γι’ αυτό καλέσαμε τον Όθωνα, γι’ αυτό εμπιστευτήκαμε τον Τρικούπη, γι’ αυτό έκαναν το 1909 το κίνημα και φέρανε τον Βενιζέλο, γι’ αυτό εμπιστεύτηκαν τον Μεταξά, γι’ αυτό εμπιστεύτηκαν τον Καραμανλή. Και τέλος, με αυτό το αίτημα, ανέβηκε στο άλογο της εξουσίας ο Παπανδρέου το 1981. Τέλος στο κράτος της Δεξιάς, το ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση, ο λαός στην εξουσία.

Κάθε φορά, όλα αυτά τα χρόνια, δεν μας άρεσε το κράτος που προϋπήρχε και φτιάχναμε άλλο. Με μιαν ατελείωτη παιδικότητα αντιμετωπίζαμε την πραγματικότητα ως μη σωστή. Δεν ήταν αυτή που θέλαμε κι έπρεπε να αλλάξει. Στην προσπάθεια μας να φτιάξουμε ένα δυτικό, σύγχρονο κράτος, στην εμμονή μας αυτή, γίναμε όλοι κράτος. Αυτό κατάφερε το ΠΑΣΟΚ το 1981. Πια δεν υπάρχει, ή είναι δύσκολη, η διαφοροποίηση ανάμεσα σε ιδιωτικό και δημόσιο, ανάμεσα σε κεντρικό και αποκεντρωμένο κράτος, ανάμεσα σε κεντρική διοίκηση και αυτοδιοίκηση, σε κυβέρνηση και κοινωνικούς εταίρους. Όλα είναι ένα πράγμα, ένας μηχανισμός εξουσίας, ο οποίος όμως πια δεν ξέρει ποιόν εξουσιάζει. Κι έτσι φτάνουμε στην απόλυτη τρέλλα. Για να διασώσουμε τον δημόσιο υπάλληλο (κρατικό λειτουργό), τον εξαφανίζουμε με ατέλειωτα χαράτσια και περικοπές. Για να τον διασώσουμε συντρίβουμε τον πελάτη ή τον συνεργάτη ή τον εργολάβο του κράτους (ιδιωτικό τομέα). Κι έτσι συνολικά βυθίζεται το σύστημα εξουσίας παρασέρνοντας μαζί του και τα άτομα. Αφού, ως γνωστόν, όπως το ΠΑΣΟΚ μας έπεισε, στην Ελλάδα δεν υπάρχουν άτομα, αλλά μόνο κοινωνία εκφραζόμενη μέσω του κράτους.

Γιατί τελικά αυτό έκανε το ΠΑΣΟΚ, ένα ιδιότυπο σοβιετικό κράτος. Όπου δεν υπάρχει τίποτα έξω και πέρα από το κράτος. Ας δούμε τις συνεχείς μεταρρυθμίσεις και εκσυγχρονιστικές προσπάθειες: ΕΣΥ (τέλος στην ιδιωτική παροχή υγείας), προβληματικές επιχειρήσεις (πρώτοι διδάξαντες στο bail out), τέλος στον έλεγχο και την αξιολόγηση σε όλο το δημόσιο (αφού είμαστε μια κοινωνία ισότητας!), συνεχείς θεσμοί, νομικά πρόσωπα, μηχανισμοί, που τελικά εξάπλωσαν το κράτος έναντι του ιδιωτικού τομέα, ΑΣΕΠ (μηχανισμός προσλήψεων χωρίς καμμία μελέτη για το πόσοι χρειάζονται, βάλτε κόσμο), Καποδίστριας και Καλλικράτης (τα φέρνουμε γύρω-γύρω τι έχουν τα έρμα και ψοφάνε). Φυσικά, από την άλλη, καμμία προσπάθεια για πραγματικό εκσυγχρονισμό. Λέξεις όπως απλοποίηση διαδικασιών, άρση εμποδίων στην επιχειρηματικότητα, άνοιγμα κλειστών επαγγελμάτων και κατάργηση της αντίστοιχης γραφειοκρατίας, παραμένουν ακόμα και τώρα στο +5 ακατανόητα πράγματα.

Αυτά θα μας σώσουν αναρωτιέται μεγάλο κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας. Και απαντά. Όχι βέβαια, όπως μας δίδαξε το ΠΑΣΟΚ 30 χρόνια τώρα, το κράτος (το σωστό κράτος) θα μας σώσει και οι ξένοι. Αν το ρυθμίσει ωραία το κράτος και παίξεις έξυπνα τα χαρτιά με τους ξένους θα είσαι κύριος και πρώτο όνομα στην πιάτσα! Αυτό είναι το πρότυπο στο οποίο αυτή τη στιγμή είμαστε εγκλωβισμένοι όλοι. Αυτή είναι η πνευματική παρακαταθήκη του Ανδρέα Παπανδρέου. Μία στρατηγική και ένα όραμα: το ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση, κι ο λαός στην εξουσία (όλοι σε κάποια σχέση με το κράτος)! Από εκεί και πέρα γαία πυρί μιχθήτω!

Αυτό που όλοι ζήσαμε όμως ήταν η ανευθυνότητα, ο ερασιτεχνισμός, ο λαϊκισμός, η άγνοια του ποιοί είμαστε και σε ποιόν κόσμο ζούμε, το άλλα λέμε κι άλλα κάνουμε, με τα οποία πολιτεύτηκε το ΠΑΣΟΚ αυτά τα 30 χρόνια. Κι εννοώ το όλον ΠΑΣΟΚ, χωρίς διαφοροποιήσεις. Με την ίδια λογική δε, λειτούργησε και η ΝΔ τις μικρές περιόδους που ήταν στην εξουσία. Βρεθήκαμε έτσι σε ένα σημείο στο οποίο έχουν κλείσει οι ασφαλιστικές δικλείδες, δεν λειτουργούν οι εξισορροπητικοί προς την εξουσία του κράτους μηχανισμοί. Αναγκαστικά είναι όλοι εγκλωβισμένοι στην λογική της κρατικής εξουσίας. Τελευταίο φρούτο οι επαΐοντες, οι άριστοι, οι τεχνοκράτες που θα έρθουν και θα ανατάξουν το κράτος κλπ, κλπ. Ας μου συγχωρεθεί μια προσωπική παρατήρηση. Όποιος πιστεύει πως θα κάνει τον έλληνα δημόσιο υπάλληλο να δουλέψει αποδοτικά και αποτελεσματικά σε κάποιο ανεκτό διεθνώς επίπεδο ματαιοπονεί. Και το λέω μετά λόγου γνώσεως.

Η λύση όμως είναι στην αδυναμία του κράτους. Όσο πιό αδύναμο είναι τόσο πιό γρήγορα θα βγούμε από την κρίση. Όσο πιό ευνουχισμένο, τόσο πιό γρήγορα θα αντιστρέψουμε την κατάσταση. Το νοιώθουν πλέον. Πρέπει να πετάξουν τα βαρίδια, αλλά δεν ξέρουν πως να το κάνουν με σεμνότητα και ταπεινότητα, με την μεγαλοσύνη αυτού που ξέρει πως η Αλεξάνδρεια δεν υπάρχει πιά. Ξέρουν πως πρέπει πχ να δώσουν την διαχείριση των απορριμμάτων σε ιδιώτες, αλλά δεν ξέρουν άλλο τρόπο να το κάνουν παρά μόνο μέσω μιας εξουσιαστικής ρητορικής και εκσυγχρονιστικής θεσμολαγνείας. Δεν μπορούν να πουν απλά και ταπεινά πως τα θαλασσώσαμε. Φτιάξαμε ένα τέρας που κακώς νομίσαμε πως θα το ελέγξουμε. Κι αυτό το τέρας εγκλώβισε όλους μας. Καιρός να αναπνεύσουμε πραγματικά αέρα ελευθερίας. Οι δύο άνδρες στο μηχανάκι στις 18 Οκτωβρίου 1981 αισθανόντουσαν πως ανέπνεαν αέρα ελευθερίας. Στην πραγματικότητα έμπαιναν σε μία περίοδο περιορισμού της ατομικότητας τους. Εκχωρούσαν μέρος της ελευθερίας τους στο κράτος. Είμαι σίγουρος πως πέρασαν καλά αυτά τα 30 χρόνια. Ο καβαφικός αόρατος θίασος όμως μας καλεί να αποχαιρετήσουμε την Αλεξάνδρεια που χάνουμε χωρίς των δειλών τα παρακάλια. Δεν ξέρω αν οι δύο άνδρες μπορούν. Δεν ξέρω αν υπάρχουν κάποιοι που να τους πουν το καινούργιο αφήγημα. Θέλει αρετήν και τόλμην η (ατομική) ελευθερία. Το αίτημα κατά την γνώμη μου και το καινούργιο αφήγημα είναι η ανακάλυψη της ατομικής ελευθερίας και πράξης.
Συνέχεια

Τριάντα χρόνια Αλλαγή : Η Δικαιοσύνη στο άρμα του σοσιαλισμού (1981-1989).


Η Ιστορία κάνει κύκλους και απ την "ανάσταση" του '81, φτάσαμε στη "σταύρωση" του '11. Δε θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι μέσα σε αυτήν την τριακονταετία, μια ολόκληρη κοινωνία και οι θεσμοί της διαπαιδαγωγήθηκαν σύμφωνα με τις αρχές της διακυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ. Ενός κόμματος που θεμελιώθηκε πάνω σε ένα συγκεκριμένο μεταπολιτευτικό "κλίμα", και αναμόρφωσε το κράτος σύμφωνα με τις ιδέες και τα συμφέροντά του. Στο μικρό αυτό κείμενο θα ασχοληθούμε με ένα μέρος τούτης της "αναμόρφωσης", συγκεκριμένα,με την επιρροή της "πράσινης" οκταετίας 1981-1989 στη (διοικητική) Δικαιοσύνη και ειδικότερα στο ανώτατο διοικητικό δικαστήριο της χώρας, το Συμβούλιο της Επικρατείας. Το ΣτΕ μας ενδιαφέρει γιατί(κυρίως) εκεί ήχθησαν οι αντιδικίες που γεννήθηκαν από τη σοσιαλίζουσα κρατική πολιτική του ΠΑΣΟΚ. Ο τρόπος που αντιμετωπίστηκαν αυτές οι διαφορές καθόρισε εν πολλοίς και τη βιωσιμότητα της νέας σοσιαλιστικής εξουσίας. Η ανάλυσή μας, το παραδέχομαι προκαταβολικά, είναι ατελής τόσο λόγω χώρου,όσο και λόγω των περιορισμένων νομολογιακών παραδειγμάτων. Καταδεικνύει όμως με σαφήνεια πως η δεκαετία του 80 είδε την άνοδο ενός ιδεολογικού κινήματος σοσιαλιστικού τύπου που επηρέασε καταλυτικά τα «κοινωνικά ήθη» και τις κρατούσες απόψεις, ακόμα και στη Δικαιοσύνη, στρέφοντας τη χώρα σε ένα περισσότερο κοινωνιστικό, πιο αριστερό και κρατικιστικό «παράδειγμα».

Μετά την πτώση της δικτατορίας και την ψήφιση ενός νέου συντάγματος ανοίγει μια νέα εποχή για τη Δικαιοσύνη. Τα νομοθετήματα που ψηφίζονται από την κοινοβουλευτική πλειοψηφία του ΠΑΣΟΚ μεταλλάσσουν τους παραδοσιακούς θεσμούς της ελληνικής διοίκησης διογκώνοντας αφόρητα τη Διοικητική λειτουργία ( τάση που είχε ξεκινήσει από το 1975). Χαρακτηριστικά, στο διάστημα 1975-1993, ψηφίστηκαν 2.178 τυπικοί νόμοι και εκδόθηκαν 17.638 υπουργικές αποφάσεις, δηλαδή σχεδόν ένας νόμος κάθε τρεις μέρες και μία υπουργική απόφαση κάθε οκτώ ώρες! Με άλλα λόγια, το κράτος έγινε ολοένα και περισσότερο συγκεντρωτικό, γραφειοκρατικό και κατευθυνόμενο από την κυρίαρχη πολιτική δύναμη.

Έτσι ο έλεγχος της συνταγματικότητας των κρατικών ενεργειών αποτέλεσε για το ΣτΕ και την ελληνική δικαιοσύνη πραγματικό ναρκοπέδιο: τι έπρεπε να προτιμηθεί; ο σεβασμός της λαικής βούλησης, ή η προσήλωση στις πάγιες αρχές του φιλελεύθερου συνταγματικού κράτους; Όπως διαπίστωσε ο πάρεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου Δ.Σαρμάς, οι λύσεις που δόθηκαν κατά κανόνα, «ευνοούν την ελευθερία κινήσεων του Νομοθέτου» και «εμποτίζονται από μια άγνωστη για τη μέχρι τότε νομολογία διάθεση κοινωνιστικής αναγνώσεως του ισχύοντος συνταγματικού κειμένου».

Με το ν.1386/1983 για την εξυγίανση επιχειρήσεων το κράτος απέκτησε το δικαίωμα να επεμβαίνει ανοικτά σε ιδιωτικές επιχειρήσεις , να τις θέτει υπό την κηδεμονία του, διορίζοντας διοικήσεις, επιδοτώντας τες και αυξάνοντας το μετοχικό τους κεφάλαιο (σε βάρος των παλαιών μετόχων). Οι μέτοχοι τέτοιων επιχειρήσεων που είδαν την αξία των μετοχών τους να εξανεμίζεται μέσα από τις αυθαίρετες κρατικές αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου και τις νέες (κρατικά διορισμενες) διοικήσεις, προσέτρεξαν στο ΣτΕ διαμαρτυρόμενοι για την κατάφωρη παράβαση του συνταγματικά κατοχυρωμένου δικαιώματος στην ιδιοκτησία. Το ΣτΕ έκρινε ( ολομέλεια ΣτΕ: αποφάσεις 1093/1987,1094/1987, 1095/1987) ότι η «προεκτεθείσα κρατική παρέμβασις εις την διοίκησιν επιχειρήσεων» δεν παραβιάζει το άρθρο 17 για την προστασία της ατομικής ιδιοκτησίας επειδή, η συνταγματική αυτή διάταξη κατά το ΣτΕ κατοχυρώνει προστασία μόνο «επί του χαρτίου (της μετοχής)» (!) και όχι στο «δικαίωμα του μετόχου προς συμμετοχή (...) και λήψιν αποφάσεων (…)», δηλαδή στην μετοχική ιδιοκτησία με την πλήρη της έννοια (αναλογικού ελέγχου επί της επιχείρησης). Λύνοντας δε τελεσίδικα το ζήτημα της αυθαίρετης παρέμβασης του κράτους σε ιδιωτικές υποθέσεις, το ΣτΕ καταλήγει: « Η διάσωσις δε επιχειρήσεων, των οποίων η λειτουργία επηρεάζει την εθνικήν οικονομίαν, αποτελεί λόγον δημοσίου συμφέροντος προς επιβολήν περιορισμών εις το δικαίωμα διοικήσεως τη επιχειρήσεως και ειδικώτερον εις το δικαίωμα των μετόχων ανωνύμου εταιρίας, προς ανάδειξιν της διοικήσεως της εταιρίας». Έτσι η κυβέρνηση πήρε το πράσινο φως από την πλευρά της δικαιοσύνης, για να εφαρμόσει ένα ευρύτατο πρόγραμμα κρατικοποιήσεων ιδιωτικών εταιριών, που στοίχησε στο δημόσιο ταμείο το ποσό των 692 δισεκατομμυρίων δραχμών (υπολογισθέν το 1989). Ο κάθε εργαζόμενος στις επιχειρήσεις αυτές βρέθηκε ότι στοίχιζε στον Έλληνα φορολογούμενο 6 εκατομμύρια δρχ ετησίως έναντι 2 εκ που στοίχιζαν οι εργαζόμενοι στις ιδιωτικές επιχειρήσεις.

Την ίδια χρονιά (1987), και ενώ το ραδιοτηλεοπτικό τοπίο στην Ευρώπη –όχι όμως στην πράσινη Ελλάδα- ζούσε κοσμοιστορικές μεταβολές ( απελευθέρωση συχνοτήτων σε Γερμανία και Γαλλία κλπ), οι Δικαστές του ΣτΕ με την απόφαση ολομέλειας 5040/1987, επικύρωναν (!) το κρατικό μονοπώλιο στην ραδιοφωνία και την τηλεόραση, λέγοντας πως το κράτος, για λόγους δημοσίου συμφέροντος δύναται να στερεί από τον ιδιωτικό τομέα το δικαίωμα κατοχής και χρήσης ραδιοτηλεοπτικών μέσων. Έτσι, το Δικαστήριο, μένοντας αδιάφορο στις παγκόσμιες εξελίξεις , αντί να οικειοποιηθεί τη δόξα μιας νίκης της ελευθερίας προτίμησε να ερμηνεύσει το Σύνταγμα με άξονα το πρωτείο του κράτους, έναντι του ατόμου.

Η άνευ προηγουμένου διεύρυνση του κρατικού παρεμβατισμού συνοδεύθηκε από μια οξυμμένη κοινωνική καχυποψία έναντι της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Το γεγονός αυτό αποτυπώθηκε και στις αποφάσεις της Ανώτατου Διοικητικού Δικαστηρίου που στόχο είχαν να «προστατεύσουν» το λαό, από την «εκμεταλλευτική» διάθεση του ιδιωτικού τομέα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η 1149/1988 ΣτΕ που δέχθηκε ότι είναι θεμιτό να απαγορεύει η κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ σε ιδιωτικά κέντρα υγείας να τιτλοφορούνται ως τέτοια («κέντρο υγείας») καθώς, μια τέτοια απαγόρευση είναι επιβεβλημένη «για να καταστεί αδύνατη η σύγχυση που αλλοιώς μπορούσε να προκληθεί στο κοινό από τη χρησιμοποίηση των όρων ΙΑΤΡΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ και ΚΕΝΤΡΟ ΥΓΕΙΑΣ από ιδιωτικές επιχειρήσεις, ενώ τους όρους αυτούς που υπονοούν υψηλού επιπέδου οργάνωση των ιατρικών υπηρεσιών, χρησιμοποιεί το κράτος για τις υπηρεσίες υγείας που παρέχει το ίδιο» (σ.σ. οπότε οι -αγνοί και αφελείς- πολίτες μπορεί να "μπερδεύονταν" εισερχόμενοι σε ιδιωτικό κέντρο υγείας, θεωρώντας πως θα είναι εξίσου "καλό" με το δημόσιο-κάτι που κατά τη γνώμη του ΣτΕ,προφανώς δεν ήταν δυνατό να ισχύει: ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα έμπρακτης εφαρμογής του πατερναλιστικού μοντέλου που αποκαλούμε σήμερα «κράτος-κουβερνάντα»/nanny-state).

Με την ίδια πάνω κάτω συλλογιστική, το ΣτΕ επικύρωσε την απόφαση επιβολής «πλαφόν» στις τιμές νοσηλείων σε ιδιωτικές κλινικές και εν γένει στις τιμές ιατρικών υπηρεσιών, κρίνοντας πως «η ρυθμιστική αυτή επέμβαση δεν προσκρούει στη συνταγματική προστασία της ελευθερίας της οικονομικής δράσεως (άρθρα 5 και 106 του Συντάγματος), διότι η προστασία αυτή δεν αποκλείει στον κοινό νομοθέτη ή, κατ` εξουσιοδότηση αυτού, στη διοίκηση να θεσπίζει περιορισμούς της ελευθερίας αυτής για λόγους δημοσίου συμφέροντος». Παρόμοια έκρινε το ΣτΕ και ως προς το «πλαφόν» στα δίδακτρα ιδιωτικών σχολείων και φροντιστηρίων ( 2988/1988)

Η κοινωνιστική ανάγνωση της κείμενης νομοθεσίας από το ΣτΕ δεν περιορίστηκε στην υποστήριξη αντίστοιχων κρατικών πρωτοβουλιών: αντίθετα, έθεσε αρχές, που συχνά στράφηκαν εναντίον των ίδιων των κυβερνώντων, όταν οι τελευταίοι δεν ακολουθούσαν την πεπατημένη μιας συλλογιστικής τύπου «ο άνθρωπος πάνω απ’τα κέρδη». Από την εποχή εκείνη άλλωστε , χρονολογείται η καθιέρωση του (λίαν προβληματικού) «περιβαλλοντικού κεκτημένου» του ΣτΕ με την απόφαση σταθμό 10/1988, που για να παραφράσουμε το Δελλή, κλόνισε συθέμελα την όποια ισορροπία μεταξύ περιβαλλοντικής προστασίας και αναπτυξιακής-οικονομικής δραστηριότητας, σε βάρος της δεύτερης. Εν ολίγοις, η απόφαση αυτή δέχτηκε ότι η (αόριστη) «βελτίωση του φυσικού περιβάλλοντος» θα πρέπει να αποτελεί πάγιο κριτήριο κάθε μεταβολής χωροταξικής,πολεοδομικής κλπ από το νομοθέτη. Η νομολογιακή αυτή «πολιτική» σήμαινε πρακτικά τη θριαμβευτική υπερίσχυση του άρθρου 24 του Συντάγματος (προστασία του περιβάλλοντος) έναντι του άρθρου 17 (προστασία της ιδιοκτησίας), γεγονός που αργότερα προκάλεσε «θεσμικό ανταγωνισμό» με την εκάστοτε κοινοβουλευτική πλειοψηφία, αποθάρρυνε τις επενδύσεις και περιόρισε ασφυκτικά την ιδιωτική πρωτοβουλία . Το ζήτημα αποπειράθηκε να λύσει ο αναθεωρητικός νομοθέτης με την Συνταγματική Αναθεώρηση του 2001 προσθέτοντας στο άρθρ.24 π.2 ότι «οι σχετικές με το χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό τεχνικές επιλογές του κράτους γίνονται κατά τους κανόνες της επιστήμης» (ώστε να αποτραπεί στο εξής, δικαστικός έλεγχος με κριτήριο την «προστασία του περιβάλλοντος»)

Τα παραπάνω νομολογιακά περιστατικά, περιγράφουν σε αδρές γραμμές το κλίμα που επικράτησε στη διοικητική δικαιοσύνη, κατά την πρώτη οκταετία ΠΑΣΟΚ. Φανερώνουν δε με τον πιο εναργή τρόπο ότι ο σοσιαλιστικός πειραματισμός που έλαβε χώρα στην κρίσιμη περίοδο, διέθετε ισχυρά δικαστικά ερείσματα, που όχι μόνο επικύρωναν τις παρεμβατικές πολιτικές του ΠΑΣΟΚ, αλλά και έθεταν νέες, ακόμα πιο μεγαλόπνοες κονστρουκτιβιστικές αρχές: αρχές που πίεζαν το κράτος να βυθίσει τις τανάλιες του όλο και πιο βαθιά στην ιδιωτική πρωτοβουλία, συμβάλλοντας έτσι στην αναπόφευκτη πτώση που βιώνουμε μέχρι (ή καλύτερα, ιδίως) σήμερα.

Τα τελευταία χρόνια, και προφανώς υπό την πίεση του κοινοτικού δικαίου, αναπτύσσεται μια νομολογιακή τάση η οποία θεωρεί ότι οι αποφάσεις της δεκαετίας του 1980 «έχουν εκδοθεί στο απώτερο παρελθόν και με βάση παρωχημένες ήδη αντιλήψεις» (ΣτΕ 3489/2006 παρ. Ολομ.). Αγνοούμε αν αυτή η φράση συνιστά έμμεση παραδοχή των ευθυνών του ΣτΕ στην οικοδόμηση του προβληματικού μεταπολιτευτικού κράτους. Το μόνο που ξέρουμε είναι αυτό που έγραψε ο Δικαστής Warren Burger: «Οι Δικαστές αποδίδουν δικαιοσύνη στα πλαίσια του νόμου, όχι της κοινής γνώμης και θα πρέπει να είναι αδιάφοροι στις πιέσεις των καιρών». Γιατί άραγε, οι πιο απλές αλήθειες, να είναι ταυτόχρονα και οι πιο δυσεφάρμοστες;
Συνέχεια

Κυριακή, 16 Οκτωβρίου 2011

Τριάντα χρόνια Αλλαγή: Η καταρράκωση των αξιών της εργασίας και της ευθύνης στον δημόσιο τομέα



Από το 1981 και μετά, με την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία έχουμε μια προϊούσα μεταβολή, τόσο στην λογική όσο και την ηθική των εργασιακών σχέσεων στο δημόσιο τομέα αλλά και σε μέρος του ιδιωτικού.Η μεταβολή αυτή, κυρίως συνδέεται με την επέλαση ενός έντονου κρατικού πατερναλισμού, ο οποίος βεβαίως προϋπήρχε, αλλά στην συγκεκριμένη φάση απέκτησε εντονότερα χαρακτηριστικά και συνδέθηκε με μια άνευ προηγουμένου κομματική επιδρομή στον πυρήνα του κράτους.Ηταν μια ρεβάνς εκείνων που θεωρήθηκαν "αποκλεισμένοι" από τους μηχανισμούς νομής της κρατικής δύναμης και εξουσίας.Αυτή ήταν η επίσημη ρητορική της νέας - όπως αυτοπροσδιοριζόταν-διακυβέρνησης.Η επέλαση του κόμματος στο κράτος έγινε κατά τα πρότυπα αυταρχικών καθεστώτων.Οι παλαιότεροι θα θυμούνται τους πρασινοφρουρούς στους χώρους εργασίας στο δημόσιο τομέα.Με τον τρόπο αυτό η αρχή της ουδετερότητας του κράτους καταπατήθηκε βάναυσα και το κράτος έγινε φορέας της ιδεολογίας του κόμματος.Ετσι η εργασία στον δημόσιο τομέα προσέλαβε τα χαρακτηριστικά που γνωρίζουμε και δημιουργήθηκε ο ιδιαίτερος εκείνος ανθρωπότυπος του Έλληνα δημοσίου υπαλλήλου.Χωρίς υπερβολή πιστεύω, ότι πρόκειται περί ανθρωπολογικής μεταβολής, από την οποία θα είναι πολύ δύσκολο να ξεφύγουμε.

Αν θεωρήσουμε, ότι η ελευθερία και η ελεύθερη βούληση είναι εγγενής στον άνθρωπο, καθώς και ότι η ελεύθερη δημιουργική εργασία βρίσκεται στο πυρήνα της ανθρώπινης ύπαρξης, τότε αυτά καταπατήθηκαν, συκοφαντήθηκαν ή στην χειρότερη περίπτωση εξαγοράσθηκαν έναντι μιας λογικής βολέματος,αποφυγής του ρίσκου και της ευθύνης, εντός μιας όλο και πιο διευρυμένης κρατικής γραφειοκρατίας.Το ατομικό, το ιδιωτικό, η ελεύθερη συνεργασία των υποκειμένων για ένα κοινό σκοπό συκοφαντήθηκαν και λοιδωρήθηκαν, ενώ πονηρά αποθεώθηκαν οι συλλογικότητες, τις οποίες εύκολα μπορείς να ποδηγετήσεις και να καπελώσεις κομματικά σε συνθήκες μαζικής δημοκρατίας.Ενα τέτοιο παράδειγμα αποτελούν οι αγροτικοί συνεταιρισμοί, ειδικά της πρώτης περιόδου του ΠΑΣΟΚ.Ο ελεύθερος συνεταιρισμός παραγωγών, επαγγελματιών,επιχειρηματιών κλπ γίνεται με την εθελοντική εκχώρηση του δικαιώματος, των αποφάσεων και των δράσεων σε ένα ελεγχόμενο αντιπροσωπευτικό όργανο προς το συμφέρον των μελών του συνεταιρισμού.Εδώ είχαμε το φαινόμενο να διοικούνται οι συνεταιρισμοί από τους κομματικούς συνδικαλιστές οι οποίοι εκλέγονταν στη διοίκηση.Εγιναν εκτροφεία σκανδάλων και παρασιτισμού στηριζόμενοι στην επιδότηση της ΕΕ πλήρως αντιπαραγωγικοί και ενάντιοι σε κάθε έννοια εργασιακής ηθικής.

Οταν παράγουμε ένα προϊόν ή υπηρεσία εκτός από την αξία της εργασίας κλπ που ενσωματώνονται σε αυτό,περικλείεται εντός του και ένα μέρος του υποκειμένου που το παράγει.Η διαφοροποίηση των ομοειδών προϊόντων ακόμα και σε συνθήκες μαζικής παραγωγής εκεί ακριβώς οφείλεται.Αν το προϊόν είναι αποκαλυπτικό του πράττοντος παραγωγού τότε η εργασιακή ηθική του αποτυπώνεται στη ποιότητα του προϊόντος.Εύκολα ας πούμε μπορούμε να διακρίνουμε ένα κρασί που ο παραγωγός έδωσε κάτι από τον εαυτό του για να το παράγει,από ένα άλλο που απλώς διεκπεραίωσε την διαδικασία.Η νοοτροπία της απλής διεκπεραίωσης διαπότισε ολόκληρο τον δημόσιο τομέα, αλλά και μέρος του ιδιωτικού.Μια γενικευμένη νοοτροπία ευκολίας, όπου η αρχή της ήσσονος προσπάθειας ήταν το γενικό χαρακτηριστικό, διαχύθηκε σε πολλούς τομείς δραστηριότητας, από τη εκπαίδευση ως την περίθαλψη και την οργάνωση της κρατικής μηχανής.

Το ΠΑΣΟΚ με την εκλογική νίκη του 1981 και την τεράστια δύναμη που είχε καθώς και την πολιτική του επιρροή, θα μπορούσε να είχε αφήσει και μερικά θετικά, αν επιχειρούσε μερικές στοιχειώδεις μεταρρυθμίσεις στο πλαίσιο έστω της σοσιαλδημοκρατίας.Αντ' αυτού η λαϊκιστική αντίληψη για την άσκηση της εξουσίας,ο τριτοκοσμικός σοσιαλισμός τύπου Μπααθ, η κολακεία των αδυναμιών της μάζας κλπ, το μετέτρεψαν τελικά σε ένα μηχανισμό νομής εξουσίας για την εξουσία.Την κομματικοποίηση του κράτους διεδέχθη η κρατικοποίηση του κόμματος.Τα περισσότερα στελέχη του προέρχονται ακόμη και σήμερα από το κράτος.Αυτή την εγγενή αντίφαση βιώνουμε σήμερα, όπου η κάθε προσπάθεια μεταρρύθμισης και μείωσης του κράτους, υπό το φάσμα της χρεοκοπίας και της κατάρρευσης, βιώνεται ως υπαρξιακό πρόβλημα εντός του κόμματος.

Ετσι η άρρηκτη σχέση κόμματος και κράτους διεύρυνε το φαινόμενο του ψηφοφόρου πελάτη, αφού η μεγέθυνση του κράτους σήμαινε αύξηση της επιρροής του κόμματος και τούμπαλιν,διευκόλυνε δε την αναπαραγωγή της εξουσίας.Σ΄ αυτό το πλαίσιο η ανάπτυξη έστω και στοιχειώδους εργασιακής ηθικής ήταν αδύνατη. Η ίδια η εργασία ήταν το δευτερεύον.Το πρωτεύον ήταν η διασφάλιση της σχέσης πελάτη- κόμματος με αμοιβαία οφέλη.Δεν χρειάζεται βέβαια να αναφέρουμε το πλήγμα που δέχθηκε η ατομικότητα με το ισοπεδωτισμό που επεκράτησε,την έλλειψη αξιολόγησης, την απαξία της ίδιας της εργασίας μέσα στο δημόσιο τομέα και την διάχυση αυτής της νοοτροπίας σε όλη την κοινωνία.Εκείνος ο οποίος κερδίζει το ψωμί του ασκώντας εντίμως ένα παραγωγικό επάγγελμα, θεωρήθηκε το λιγότερο ηλίθιος την στιγμή που το κράτος-κόμμα-πατερούλης μπορεί να σου εξασφαλίσει αργομισθία, έναντι της ψήφου σου.Συντελέσθηκε συνεπώς ο πλήρης εκχυδαϊσμός της δημοκρατίας και ένας οιονεί ηθικός ευνουχισμός εφόσον ο πελάτης-ψηφοφόρος έναντι της ψήφου του εξασφάλιζε τον βίο του στη αγκαλιά του κράτους-κόμματος.

Βιώσαμε και βιώνουμε την απώλεια του νοήματος της ίδιας της εργασίας αφού έννοιες όπως παραγωγικότητα,ανταγωνιστικότητα ,ποιότητα,αμοιβή, κέρδος κλπ, πετάχθηκαν στο πύρ το εξώτερον.Επλήγη το άτομο στον πυρήνα της ύπαρξης του, στον οποίο βρίσκεται η ελεύθερη και δημιουργική εργασία και δημιουργήθηκε ένας νέος τύπος ανθρώπου που αναζητά κρεμάστρα για κρεμάσει την ευθύνη του.Αυτό φαίνεται και στην λυσσαλέα υπεράσπιση της μονιμότητας στον δημόσιο τομέα, η οποία έχει πλέον μεταφυσικό χαρακτήρα, αφού μονιμότητα δεν υπάρχει ούτε στη φύση ούτε στις ανθρώπινες σχέσεις ούτε στην ίδια την ζωή, όπου τα πάντα αλλάζουν και βρίσκονται σε κίνηση.Μονιμότητα υπάρχει στον Παράδεισο και στο δημόσιο.Και στον ένα όμως και στο άλλο απουσιάζει η έννοια της ατομικής ευθύνης.

Κάτω από το βάρος των συνθηκών μπορεί το ΠΑΣΟΚ και το υπάρχον πολιτικό σύστημα να κάνει κουτσά-στραβά κάποια βήματα προς την σωστή κατεύθυνση.Τα εξωτερικά στοιχεία ενός τρόπου ζωής βασισμένου στην ατομικότητα, την ελευθερία, την ευθύνη,την αξία της εργασίας μπορεί ίσως μια άλλη πιο φιλελεύθερη εξουσία να τα επιβάλλει.Η εμπέδωσή τους όμως γίνεται όταν αυτά εσωτερικευθούν από τα άτομα και αυτό είναι πολύ δύσκολο για τον τύπο ανθρώπου που δημιούργησε η μεταπολίτευση .Θα πάρει ίσως περισσότερο από μια γενιά.
Συνέχεια