Σάββατο, 3 Δεκεμβρίου 2011

Συγκρότημα Αλαφούζου: Μνημόνιο για εσάς (μόνο)


Για το συγκρότημα Αλαφούζου το μνημόνιο είναι αναγκαίο, η δραστική μείωση του κράτους είναι επίσης αναγκαία και αναπόφευκτη, εκτός βέβαια από τον τομέα της διαφήμισης.

Το βράδυ της Τρίτης στο κεντρικό δελτίο του τηλεοπτικού σταθμού ΣΚΑΪ αφιερώθηκαν 10 ολόκληρα τηλεοπτικά λεπτά για μια παρέμβαση της Νέας Δημοκρατίας στο θέμα των κρατικών διαφημίσεων. Καταρχήν το ότι σπαταλήθηκε τόσος τηλεοπτικός χρόνος για μια δευτερευούσης σημασίας πολιτική παρέμβαση δείχνει το συνεχές πρόβλημα πολλών ελληνικών ΜΜΕ να αποφασίσουν για την σπουδαιότητα μιας είδησης με δημοσιογραφικά και όχι συντεχνιακά κριτήρια.

Το δεύτερο θέμα με αυτή την εξαιρετικά ιδιαίτερη παρέμβαση του ΣΚΑΪ είναι ο τρόπος με τον οποίο καλύπτει την είδηση. Θα περίμενε κανείς ο ΣΚΑΪ να κριτικάρει την ΝΔ για ως υποτίθεται φιλελεύθερο κόμμα με την συγκεκριμένη παρέμβαση υποδηλώνει ότι δεν εναντιώνεται στην ιδέα της κρατικής διαφήμισης, αλλά στον τρόπο με το οποίο δαπανάται. Άλλο το ένα θέμα άλλο το άλλο. Αλλά ο επίσης υποτίθεται φιλελεύθερος ΣΚΑΪ στην συγκεκριμένη περίπτωση παίρνει μια ξεκάθαρα κρατικοδίαιτη και συντεχνιακή θέση στο θέμα: Ο κλάδος της διαφήμισης και των ΜΜΕ βρίσκεται σε κρίση, τα κρατικά κονδύλια πρέπει να πέσουν στην αγορά που στενάζει όσο τον δυνατόν γρηγορότερα. Το μνημόνιο προφανώς θέλει και τις εξαιρέσεις του.

Το δεκάλεπτο θέμα συνοδεύεται από σχολιασμό του διευθυντή του ΣΚΑΪ 100.3 κ. Άρη Προτοσάλτε, ο οποίος διερωτάται αν η ΝΔ θέλει μετεκλογικά ίσως να μοιράσει τα κονδύλια διαφορετικά και να διαμορφώσει ένα νέο τοπίο στα ΜΜΕ. Ενδιαφέροντα θέματα που θα είχαν κάποια βάση αν δεν ήταν απλές εικασίες του κ. Προτοσάλτε για πια μπορεί να είναι τα κίνητρα της ΝΔ στην συγκεκριμένη περίπτωση. Όταν προς το τέλος το θέματος παρεμβαίνει ο αντιπρόσωπος της ΝΔ, Γιάννης Μιχελάκης, και θέτει το θέμα της διαφάνειας και ειδικά την περίπτωση ενός διαγωνισμού με μία μόνο “διαγωνιζόμενη” εταιρία, εκεί ο κ. Προτοσάλτε δεν έχει κάποιο σχόλιο να κάνει.
Ήταν μια ακατανόητη σιωπή λαμβάνοντας υπ΄όψιν την ευαισθησία του ΣΚΑΪ στα θέματα διαφάνειας, ειδικά στον τομέα των ΜΜΕ.

Πάντως, τώρα που ο ΣΚΑΪ άνοιξε αυτό το θέμα ελπίζω να ερευνήσει τις λεπτομέρειες αυτών των διαγωνισμών και να ενημερώσει τους τηλεθεατές και ακροατές του προσεχώς.







Συνέχεια

Παρασκευή, 2 Δεκεμβρίου 2011

Ο Detlev Schlichter στη WSJ : "Το κρατικό χρήμα σε κρίση"


Στο "ΜπλεΜήλο" είχαμε επισημάνει τον Detlev Schlichter από τον περασμένο Ιούνιο όταν έκανε τη ρηξικέλευθη πρόταση να υιοθετήσει η Ελλάδα τον Κανόνα του Χρυσού. Τον Οκτώβριο μεταφράσαμε και δημοσιεύσαμε ένα ακόμη πολύ σημαντικό του άρθρο που υποστήριζε πως αυτό που ζούμε σήμερα δεν είναι μια κρίση της ελεύθερης αγοράς, όπως πιστεύουν οι περισσότεροι , αλλά η δεύτερη κατάρρευση του σοσιαλισμού . Με μεγάλη μου χαρά διαπιστώνω πως ο Detlev Sclichter εξελίσσεται στον πιο εξέχοντα επικριτή του fiat money παγκοσμίως. Οι απόψεις του , που μέχρι πριν λίγους μήνες συζητιόνταν μόνο στον κύκλο λίγων "παλαβών" "Αυστριακών" , σήμερα δημοσιεύονται πια ακόμη και σε mainstream έντυπα. Ένα ακόμη , λοιπόν, εξαιρετικό άρθρο του Schlichter από τη σημερινή "Wall Street Journal" :

"Ήδη θα πρέπει να είναι εμφανές ακόμη και στον πιο απλό παρατηρητή ότι αυτό δεν είναι ένας ακόμη οικονομικός κύκλος. Αυτό που ξεκίνησε το 2007 στην αγορά των ενυπόθηκων δανείων υψηλού κινδύνου των ΗΠΑ και μεταμορφώθηκε σε μια παγκόσμια τραπεζική κρίση το επόμενο έτος , τώρα έχει βρει την τελευταία ενσάρκωση του στην ευρωπαϊκή κρίση χρέους. Αυτό με το οποίο έχουμε να κάνουμε είναι κάτι θεμελιώδους και διαρθρωτικού χαρακτήρα. Είναι όμως μια κρίση του καπιταλισμού, όπως την εννοούν τα πλήθη του "Καταλάβατε τη Γουόλ Στριτ" και όπως ακόμα και πολλοί οικονομολόγοι φαίνεται να λένε;

To να ρίξουμε το φταίξιμο στο αχαλίνωτο laissez-faire μοιάζει κάπως παρατραβηγμένο όταν μιλάμε για κοινωνίες με τόσες πολλές νομοθετικές ρυθμίσεις όπου ο δημόσιος τομέας δαπανά συνήθως όσο όλοι οι ιδιώτες και οι εταιρείες μαζί. Αλλά οι διαδηλωτές θα υποστηρίξουν ότι η κρίση άρχισε στον χρηματοπιστωτικό τομέα, και δεν είναι οι χρηματοπιστωτικές αγορές το τελευταίο προπύργιο του καθαρού καπιταλισμού;

Τίποτα δεν θα μπορούσε να απέχει περισσότερο από την αλήθεια. Κοιτάξτε αυτό που χρησιμοποιούμε ως χρήμα. Το χρήμα του καπιταλισμού ήταν πάντα χρήμα που βασίζοταν σε κάποιο εμπόρευμα , χρυσό ή ασήμι. Η εποχή που αξίζει περισσότερο να συνδέεται με τον όρο «laissez-faire» συνέπεσε με την περίοδο του κλασικού Χρυσού Κανόνα του 1881-1914, όταν ο βιομηχανοποιημένος κόσμος βάσιζε το χρηματοπιστωτικό του συστήμα στο χρυσό, ένα μέταλλο με ουσιαστικά ανελαστική προσφορά. Αυτό έθεσε σαφείς περιορισμούς στη δημιουργία πίστωσεων, συνέδεσε το δανεισμό με τις αποταμιεύσεις και επέβαλε σύνεση και υπευθυνότητα στις οικονομικές σχέσεις των κρατών και των τραπεζών. Αυτή ήταν μια περίοδος αυξανόμενου διεθνούς εμπορίου, ανοδικού βιοτικού επιπέδου και νομισματικής σταθερότητας.

Το παρόν σύστημά μας είναι εντελώς διαφορετικό. Κανένας εξέχων οικονομολόγος των προηγούμενων γενεών δεν θα το αποκαλούσε καπιταλιστικό. Δεν είναι το αποτέλεσμα των δυνάμεων της αγοράς αλλά των πολιτικών αποφάσεων. Σε αυτό το σύστημα, το χρήμα είναι χάρτινο ή το καθορίζει το κράτος , και η προσφορά του εντελώς ελαστική και κατά τη διακριτική ευχέρεια του κράτους. Το χρήμα δημιουργείται στο πλαίσιο εδαφικών μονοπωλίων από τις κεντρικές και ιδιωτικές τράπεζες. Το επίπεδο των αποθεματικών των τραπεζών, ορισμένα επιτόκια και οι προϋποθέσεις του τραπεζικού δανεισμού καθορίζονται διοικητικά. Στο σύστημα αυτό οι τράπεζες δεν μπορούν να είναι εξ ολοκλήρου ιδιωτικές επιχειρήσεις, αλλά, αντίθετα, πρέπει να είναι αγωγοί για τη νομισματική πολιτική.

Οι περισσότεροι mainstream οικονομολόγοι λένε πως αυτό το σύστημα του κρατικού χρήματος είναι επωφελές καθώς το ελαστικό χρήμα μπορεί να επεκταθεί με τρόπο που επιτρέπει ένα μέτριο πληθωρισμό και στηρίζει την ανάπτυξη . Κατά τη διάρκεια των ύφεσεων , τα ποσοστά των επιτοκίων μπορούν να μειωθούν και νέα τραπεζικά διαθέσιμα μπορούν να δημιουργηθούν εκ του μηδενός, αποτρέποντας τον περιορισμό των πιστώσεων και την απόσυρση των τραπεζικών καταθέσεων . Έτσι οι υφέσεις μπορούν να γίνουν πιο σύντομες χρονικά ή τουλάχιστον πιο «διαχειρίσιμες».

Αν και ευρέως αποδεκτή σήμερα, αυτή η άποψη είναι λανθασμένη. Οι υφέσεις που σήμερα καταπολεμούνται με εύκολο χρήμα είναι το αναπόφευκτο αποτέλεσμα του εύκολου χρημάτος του παρελθόντος. Η μείωση των επιτοκίων και η επέκταση των πίστωσεων με βάση νέο χρήμα μπορεί να οδηγήσει σε μια βραχυπρόθεσμη ανάπτυξη τώρα, αλλά επίσης προκαλεί ανισορροπίες που κάνουν την ύφεση αναπόφευκτη αργότερα. Σε μια οικονομία της αγοράς, τα επιτόκια είναι σημαντικές σχετικές τιμές που βοηθούν στο συντονισμό της αποταμίευσης με τις επενδύσεις. Η τεχνητή μείωση των επιτοκίων της αγοράς με εκτύπωση χρήματος έχει σαν αποτέλεσμα τη λάθος διανομή και κατεύθυνση της οικονομικής δραστηριότητας. Οδηγεί σε μια αναντιστοιχία μεταξύ των επενδύσεων και της πραγματικής αποταμίευσης . Αλλά στο σύστημά μας, όταν μια ύφεση λαμβάνει χώρα, περισσότερο χρήμα δημιουργείται και νέες ανισορροπίες προκύπτουν.

Αυτό το σύστημα δείχνει παραπλανητικά σταθερό για τα τελευταία 40 χρόνια, αλλά οι συσσωρευμένες ανισορροπίες έχουν φτάσει σε επίπεδα που απειλούν πλέον το ίδιο το σύστημα . Τα υπερβολικά επίπεδα χρέους δεν θα ήταν νοητά , τουλάχιστον σε αυτό το μέγεθος, σε ένα σύστημα καπιταλιστικού σκληρού χρήματος. Οι οικονομολόγοι που υποστηρίζουν την ποσοτική χαλάρωση και τις ελλειμματικές δαπάνες για να «τονώσουν» την οικονομία πιστεύουν ότι μπορούμε απλά να συνεχίσουμε να κάνουμε αυτό που κάναμε και στο παρελθόν. Δεν βλέπουν ότι η αγορά αμφισβητεί πλέον την βιωσιμότητα ενός οικοδομήματος πίστωσης που έχει φτάσει τα όριά του.

Η αγορά έχει έναν τρόπο να αντιμετώπιζει ότι δεν είναι βιώσιμο : τη ρευστοποίηση . Αυτό θεωρείται πολιτικά απαράδεκτο, και η ρευστοποίηση αποφεύγεται με όλο και πιο γρήγορη και απελπισμένη εκτύπωση χρήματος. Σε όλο τον κόσμο, το πιεστήριο χρήματος έχει γίνει το τελευταίο εργαλείο που χρησιμοποιεί το πολιτικό κατεστημένο για να προβάλει την πλάνη της αειφορίας και της φερεγγυότητας. Όμως, αυτό θα τελειώσει όπως γίνεται πάντα.

Όλα τα συστήματα χάρτινου χρήματος στην ιστορία έχουν αποτύχει. Είτε επιτεύχθηκε μια εθελοντική επιστροφή σε ένα σύστημα χρήματος βασισμένο σε προϊόντα ή το σύστημα έληξε με υπερπληθωρισμό και πλήρη κατάρρευση του νομίσματος. Προς το παρόν, η τελευταία φαίνεται η πιο πιθανή κατάληξη για το τελευταίο πείραμα κρατικού χρήματος."


[Εξαιρετικό και το βιβλίο του Detlev Schlichter, "Paper Money Collapse: The Folly of Elastic Money and the Coming Monetary Breakdown"]
Συνέχεια

Πέμπτη, 1 Δεκεμβρίου 2011

Περιμένοντας τον Καζάκη


Στην Ελλάδα μπορείς να λες ότι θες, όποτε θες, και αν πολιτικά είσαι αρκετά αριστερά κανείς δεν σε ελέγχει. Κλασσικό παράδειγμα η μπαρουφολογία του κ. Καζάκη.

Στην κοσμοθεωρία του κ. Καζάκη υπάρχουν οι εξ ανατολών δυνάμεις που είναι έτοιμες ανά πάσα στιγμή να στηρίξουν την Ελλάδα, εφόσον βέβαια βρεθεί μια “ανεξάρτητη” ελληνική κυβέρνηση που θα έχει τα κότσια να απεγκλωβιστεί από τις δυτικές δυνάμεις.

Δυστυχώς για τον κ. Καζάκη υπάρχει και ο παράγων που λέγεται πραγματικότητα.

Έτσι:

“Η Ελλάδα προμηθεύεται πλέον από το Ιράν το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου που χρειάζεται, αδυνατώντας να αγοράσει «μαύρο χρυσό» από χώρες όπως η Ρωσία, το Καζακστάν και το Αζερμπαϊτζάν λόγω του «εμπάργκο» που έχει επιβληθεί στις εγγυητικές επιστολές από ελληνικές τράπεζες και της απροθυμίας των ξένων τραπεζών να καλύψουν το κενό φοβούμενες το ενδεχόμενο χρεοκοπίας της Ελλάδας.”

Εάν οι Ρώσοι δυσκολεύονται να μας δώσουν πετρέλαιο γιατί υπάρχει το ενδεχόμενο χρεοκοπίας, τότε τι ακριβώς θα περιμένουμε να κάνουν αν η χρεοκοπία είναι γεγονός;

Στην διεθνή επαιτεία έχει βγει ήδη ο Γάλλος πρόεδρος Σαρκοζί, ζητώντας από τους Κινέζους να συμμετάσχουν “στη διαδικασία οικονομικής ενίσχυσης της Ευρωζώνης.” Μέχρι στιγμής η απάντηση είναι αρνητική. Αλλά ίσως η Ελλάδα να είναι πιο γεωστρατηγικά σημαντική από ότι η Γαλλία ή η Γερμανία.

Εάν οι Κινέζοι και Ρώσοι φαίνεται να έχουν ενδοιασμούς να χρηματοδοτήσουν τις φαντασιώσεις του κ. Καζάκη, φαίνεται ότι και οι Έλληνες έχουν τις ίδιες ανησυχίες. Αυτή την εβδομάδα μάθαμε ότι “κατά το δίμηνο Σεπτεμβρίου-Οκτωβρίου, όπου κυριαρχούσε η πολιτική αβεβαιότητα, καταγράφηκε η μεγαλύτερη «αιμορραγία» (13-14 δισ.) από την αρχή της κρίσης. Από την αρχή του έτους και ώς τον Σεπτέμβριο, πρόσθεσε, είχαν φύγει ήδη 26,2 δισ. προκαλώντας σοβαρό πρόβλημα ρευστότητας για το ελληνικό τραπεζικό σύστημα.”

Απλά το ενδεχόμενο χρεοκοπίας κάνει του Ρώσους, τους Κινέζους αλλά και του Έλληνες να παίρνουν τις αποστάσεις τους από την οικονομική οντότητα που λέγεται Ελλάδα.
Εν τω μεταξύ, εδώ ισχύει το “είσαι ότι δηλώσεις”. Ο κ. Καζάκης δηλώνει οικονομολόγος...
Συνέχεια

Τρίτη, 29 Νοεμβρίου 2011

Πορτογαλία, όπως Ελλάδα


Μόλις την προηγούμενη εβδομάδα γράφαμε πως η περίφημη ιρλανδική ανάκαμψη , για την οποία μας ζάλιζαν τόσες εβδομάδες οι Ευρωκράτες και τα παπαγαλάκια τους, δεν ήταν τίποτε άλλο παρά ένα ψέμα. Το ίδιο φαίνεται πως συμβαίνει και με την περίπτωση της Πορτογαλίας . Θα θυμάστε φυσικά πως όλους τους προηγούμενους μήνες ο εγχώριος μνημονιακός και εκσυγχρονιστικός Τύπος είχε γεμίσει με άρθρα που επαινούσαν την αποφασιστικότητα του νέου κεντροδεξιού πρωθυπουργού της Πορτογαλίας και τις τολμηρές μεταρρυθμίσεις που επρόκειτο να προωθήσει . Φυσικά, ο στόχος αυτών των δημοσιευμάτων ήταν προφανής : για το οικονομικό ξεχαρβάλωμα της Ελλάδας τον τελευταίο χρόνο και το πάγωμα των μεταρρυθμίσεων μπορεί να φταίνε όλοι οι άλλοι (από την κυβέρνηση μέχρι τους "ρεμπεσκέδες" και "άχρηστους" Έλληνες), αλλά το Μνημόνιο και οι Βρυξέλλες ουδεμία ευθύνη έχουν.

Τώρα όμως μαθαίνουμε πως οι ίδιοι οι αξιωματούχοι της Τρόικας εκφράζουν ολοένα αυξανόμενες ανησυχίες για την καθυστέρηση των μεταρρυθμίσεων και στην Πορτογαλία. Μέτρα που θα αντιμετώπιζαν το πρόβλημα της χαμηλής παραγωγικότητας (όπως η φιλελευθεροποίηση της αγοράς εργασίας, η μείωση του ενεργειακού κόστους, η συγχώνευση των τοπικών συμβουλίων κτλ) έχουν εγκαταλειφθεί ή έχουν κολλήσει. Όλο και περισσότεροι οικονομολόγοι πιστεύουν πως η τωρινή κυβέρνηση , ακολουθώντας τα βήματα των προκατόχων της, θα δειλιάσει να αναμετρηθεί με τα κατεστημένα συμφέροντα και θα κάνει μόνο κάποιες επιφανειακές μεταρρυθμίσεις, που στην πραγματικότητα δεν θα αλλάξουν παρά ελάχιστα πράγματα. Την ίδια ώρα, το έλλειμμα για φέτος εκτιμάται πως θα αγγίξει το 7% του ΑΕΠ αντί για το 5.9% του αρχικού στόχου, ενώ ίσως χρειαστεί και άλλο ένα ευρωπαϊκό πακέτο στήριξης ύψους 20-25 δις ευρώ για να χρηματοδοτηθούν οι δημόσιες εταιρείες που πια δεν έχουν πρόσβαση στις αγορές. Μήπως αυτό το σκηνικό σας θυμίζει κάτι ;

Φυσικά για όλα αυτά δεν φταίει το ... DNA των Ελλήνων και των Πορτογάλων, που είναι ανεπίδεκτο φιλελευθεροποίησης . Όπως ήδη έχουμε δείξει η συνταγή του Μνημονίου πως τα φτηνά δάνεια μπορούν να "αγοράσουν" φιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις δεν δουλεύει στις περισσότερες των περιπτώσεων. Το βασικό πρόβλημα με τέτοιου είδους επεμβάσεις είναι ο "ηθικός κίνδυνος" που δημιουργούν. Τα δάνεια , με χαμηλότερα της αγοράς επιτόκια, ενθαρρύνουν τις κυβερνήσεις να συμπεριφερθούν ανεύθυνα αφού κάποιος άλλος θα επωμιστεί το κόστος των πολιτικών τους. Χωρίς την πίεση της αγοράς , και με διαθέσιμο κεφάλαιο, είναι επόμενο οι μεταρρυθμίσεις να καθυστερήσουν ή και να σταματήσουν . Αυτό συνέβη στην Ελλάδα τον τελευταίο 1,5 χρόνο. Το ίδιο φαίνεται να συμβαίνει τώρα και στην Πορτογαλία. Τα πακέτα στήριξης μπορεί να εξασφαλίζουν την επιβίωση του ντόπιου παρασιτικού και κρατικοδίαιτου συστήματος, δημιουργούν όμως χώρες που σέρνονται, χωρίς παραγωγική βάση, με αρνητική ανάπτυξη και αιώνια εξαρτημένες από την "καλοσύνη των ξένων".

Το 2005 ο Κενυάτης οικονομολόγος James Shikwati, βλέποντας πως η συνεχιζόμενη διεθνής βοήθεια προς τη χώρα του, καταστρέφει την επιχειρηματικότητα των κατοίκων της και ενισχύει την εγχώρια κλεπτοκρατία απηύθυνε μια αγωνιώδη έκκληση στη Δύση μέσω του γερμανικού περιοδικού «Der Spiegel» : "Για όνομα του Θεού, σας παρακαλώ σταματήστε τη διεθνή βοήθεια!" . Μην εκπλαγούμε αν σε λίγα χρόνια αυτή η κραυγή ακούγεται σε όλη τη Νότια Ευρώπη.
Συνέχεια

Δευτέρα, 28 Νοεμβρίου 2011

Ο Δαρβίνος, η Εξελικτική Βιολογία και ο Καπιταλισμός


"Why then, replied CLEANTHES, it seems to me that, though the world does, in many circumstances, resemble an animal body, yet is the analogy also defective in many circumstances the most material: no organs of sense; no seat of thought or reason; no one precise origin of motion and action. In short, it seems to bear a stronger resemblance to a vegetable than to an animal, and your inference would be so far inconclusive in favour of the soul of the world....

The world plainly resembles more an animal or a vegetable than it does a watch or a knitting-loom. Its cause, therefore, it is more probable, resembles the cause of the former."

David Hume, Dialogues concerning Natural Religion, Parts VI & VII

Η μεγαλύτερη πρόκληση για τις βιολογικές επιστήμες τους τελευταίους δύο αιώνες υπήρξε η προσπάθεια να εξηγήσουν τη δημιουργία πολύπλοκων βιολογικών δομών (όπως το ανθρώπινο σώμα και τα όργανά του) χωρίς να καταφύγουν σε λογικές που περιλαμβάνουν σκοπό και πρόθεση. Το πρόβλημα με την εισαγωγή της έννοιας του σκοπού στη Βιολογία είναι πως, από τη στιγμή που θα δεχτούμε κάτι τέτοιο, είμαστε υποχρεωμένοι να δεχτούμε πως υπάρχει και ένας Κεντρικός Σχεδιαστής ο οποίος είναι η πηγή της πρόθεσης, του σκοπού και του σχεδιασμού του βιολογικού κόσμου. Με άλλα λόγια, είμαστε υποχρεωμένοι να δεχτούμε την ύπαρξη ενός υπερφυσικού όντος- ενός Θεού.

Τώρα βέβαια κάποιος μπορεί να αναρωτηθεί- ποιό είναι το πρόβλημα με την παραδοχή της ύπαρξης Θείας Πρόθεσης στη Φύση και κατ’ επέκταση και στην Επιστήμη που προσπαθεί να εξηγήσει τα φυσικά φαινόμενα. Το πρόβλημα είναι πως η προσθήκη κάποιας αφηρημένης θεϊκής βούλησης στην επιστημονική θεωρία στο τέλος καταλήγει να εξηγεί πολλά (θα έλεγα πάρα πολλά) χωρίς στην πραγματικότητα να εξηγεί τίποτα. Ένας παντοδύναμος Θεός μπορεί να κάνει τα πάντα. Έτσι, αν για παράδειγμα ρωτήσουμε “γιατί ο ουρανός είναι γαλανός”, από τη στιγμή που αποδεχόμαστε την ύπαρξη θεϊκής βούλησης η απάντηση είναι απλή “γιατί ο Θεός τον έκανε γαλανό”. Αφού μια τέτοια εξήγηση προφανώς δεν απαντά στο αρχικό ερώτημα, η Επιστήμη η οποία ακριβώς προσπαθεί να εξηγήσει τα φυσικά φαινόμενα που μας περιβάλλουν πρέπει πρώτα να προσπαθήσει να δώσει απαντήσεις χρησιμοποιώντας εξηγήσεις που βασίζονται στις φυσικές διεργασίες που λαμβάνουν χώρα γύρω μας πριν αναγκαστεί να καταφύγει σε υπερφυσικά αίτια, κάτι το οποίο ουσιαστικά θα τερμάτιζε κάθε έρευνα.

Για να επιστρέψουμε στη Βιολογία, οι πρώτες εξελικτικές θεωρίες, όπως αυτή του Jean Baptiste Lamarck (1744-1829) απλά αντικαθιστούσαν τη μια μορφή “πρόθεσης” (τη θεϊκή) με μία άλλη. Πιο συγκεκριμένα, ο Lamarck υποστήριξε πως οι εξελικτικές αλλαγές στους βιολογικούς οργανισμούς μπορούν να συμβούν γιατί απλά και μόνο ένας οργανισμός ή ένα ολόκληρο είδος τις χρειάζεται και τις επιθυμεί (με άλλα λόγια έχει την πρόθεση για αλλαγή) για να μπορέσει να επιβιώσει. Για παράδειγμα, οι καμηλοπαρδάλεις βρέθηκαν σε ένα φυσικό περιβάλλον όπου ο μόνος τρόπος επιβίωσης απαιτούσε την επιμήκυνση του λαιμού τους για να μπορούν να φτάνουν τα φύλλα στα πιο ψηλά κλαδιά των δέντρων. Επομένως ο λαιμός τους όχι μόνο επιμηκύνθηκε αλλά αυτή η βιολογική (εξελικτική) αλλαγή κληρονομήθηκε από τις επόμενες γενιές αυτού του ζωικού είδους. Επειδή όμως, όπως όλοι ξέρουμε, πολλές αλλαγές τις οποίες αποκτούμε κατά τη διάρκεια της ζωής μας δεν κληρονομούνται (παράδειγμα, αν καταφέρουμε ύστερα από πολλή εξάσκηση να τρέχουμε γρήγορα, αυτό δεν σημαίνει πως και οι απόγονοί μας θα μπορούν επίσης να τρέχουν γρήγορα) η θεωρία αυτή του Lamarck αντιμετωπίσθηκε αρνητικά από την αρχή.

Η Θεωρία της Εξέλιξης μέσω της Φυσικής Επιλογής η οποία αναπτύχθηκε από τον Κάρολο Δαρβίνο (Charles Darwin, 1809-1882) και (ανεξάρτητα) από τον Alfred Wallace (1823-1913) αντικατέστησε κάθε έννοια σκοπού, πρόθεσης και πλάνου με έναν ολοκληρωτικά “τυφλό” μηχανισμό εξέλιξης των Ειδών: με βάση τον μηχανισμό αυτό, τα Βιολογικά Είδη τα οποία επιβίωναν ήταν αυτά των οποίων οι γενετικές μεταλλάξεις (genetic mutations) οδηγούσαν σε μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα σε ένα συγκεκριμένο φυσικό περιβάλλον. (Nα σημειώσουμε εδώ πως ούτε ο Δαρβίνος ούτε ο Wallace γνώριζαν την ύπαρξη των γενετικών μεταλλάξεων, απλά τις υπέθεταν. Πέρασαν πολλά χρόνια από το θάνατο του Δαρβίνου για να ανακαλυφθεί το DNA καθώς και οι μηχανισμοί που οδηγούν στις γενετικές μεταλλάξεις.)

Το αποτέλεσμα της Εξελικτικής Θεωρίας μέσω της Φυσικής Επιλογής που πρότειναν οι Δαρβίνος και Wallace είναι η δημιουργία ενός μηχανισμού που οδηγεί σε μια “αυθόρμητη φυσική τάξη” ("spontaneous natural order"). Με βάση τον μηχανισμό αυτό, τα βιολογικά φαινόμενα δεν είναι τυχαία αλλά δημιουργούνται αυθόρμητα μέσα από μια πλειάδα χαοτικών φυσικών φαινομένων και περιβαλλοντολογικών συνθηκών. Σήμερα υπάρχουν ακόμα και μαθηματικές θεωρίες, οι γνωστές ως θεωρία του χάους (chaos theory) και "complexity" theory, οι οποίες περιγράφουν ακριβώς πως ιεραρχημένες δομές μπορούν να προκύψουν από τυχαία και απλά φαινόμενα. Ακόμα και στις ανθρώπινες σχέσεις, όπου τείνουμε να πιστεύουμε πως υπάρχει προσχεδιασμός και πρόθεση, υπάρχουν δεκάδες παραδείγματα αυθόρμητης ανάδειξης δομών χωρίς προεργασία ή σχέδιο. Το παράδειγμα με το οποίο θα ασχοληθώ στο υπόλοιπο του κειμένου αφορά τον Καπιταλισμό και το σύστημα της ελεύθερης Αγοράς.

Ο Καπιταλισμός είναι ένα σύστημα ανάδειξης αυθόρμητων δομών από δύο απόψεις: πρώτον, διότι ο ίδιος ο Καπιταλισμός αναδείχθηκε (“εξελίχθηκε” για να χρησιμοποιήσουμε όρους Βιολογίας) μέσα από μια εξελικτική διαδικασία και μια ακούσια ιστορική διαδρομή που έλαβε χώρα στις δυτικές ευρωπαϊκές κοινωνίες και δεύτερον διότι, με την εγκαθίδρυση του καπιταλιστικού συστήματος, η ελεύθερη αγορά αποτέλεσε (και αποτελεί) μια αέναη διαδικασία μέσω της οποίας καινούργιες δομές αναδεικνύονται καθημερινά μέσα από μια διαδικασία επιλογών της κοινωνίας. Για παράδειγμα, οι τιμές των προϊόντων σε ένα σύστημα ελεύθερης αγοράς δεν εξαρτώνται από τις προθέσεις ή τους σχεδιασμούς κάποιου κεντρικού μηχανισμού λήψης αποφάσεων. Αντίθετα, οι επιχειρήσεις επιτυγχάνουν ή αποτυγχάνουν στην αγορά χωρίς κανείς να ξέρει ή χωρίς κανείς να αποφασίζει εκ των προτέρων το αποτέλεσμα. Φυσικά, βασικές προϋποθέσεις στο προηγούμενο είναι οι Αγορές να λειτουργούν πραγματικά ελεύθερα, στη βάση του σεβασμού της ιδιοκτησίας και της οικειοθελούς (και όχι καταναγκαστικής) ανταλλαγής αγαθών και πως αυτές οι δύο προϋποθέσεις δεν επηρεάζονται από πολιτικές παρεμβάσεις και από τη χρήση βίας είτε από το Κράτος είτε από ιδιώτες.

Πολύ πριν από τον Δαρβίνο ο Adam Smith (1723-1790) συνέλαβε την ουσία των αυθόρμητων κοινωνικών δομών που αναδεικνύονται μέσω της ελεύθερης αγοράς με το διάσημο απόφθεγμά του “the pursuit of self-interest by individual participants in the free market produces, as if by an "invisible hand," public goods that are intended by no one” (“η επιδίωξη του προσωπικού συμφέροντος από τους ιδιώτες στην ελεύθερη αγορά δημιουργεί, σαν από “αόρατο χέρι”, δημόσια αγαθά τα οποία δεν ήταν στην πρόθεση κανενός να υπάρξουν”). Με παρόμοιο τρόπο, ο Κάρολος Δαρβίνος θα μπορούσε να είχε δηλώσει πως ο μηχανισμός της Φυσικής Επιλογής μέσω ενός αόρατου χεριού δημιουργεί τη δομή και περιπλοκότητα (complexity) την οποία βλέπουμε στον βιολογικό κόσμο που μας περιβάλλει.

Η προσπάθεια να υπάρξει μια σύνθεση των εννοιών της Εξελικτικής Βιολογίας και της Ελεύθερης Αγοράς ξεκίνησε από τους Karl Popper (1902-1994) και τον Νομπελίστα Friedrich A. Hayek (1899-1992). Ο Popper είδε την ίδια την Επιστήμη ως ένα δημιούργημα μιας εξελικτικής διαδικασίας μιας και οι επιστημονικές θεωρίες προτείνονται, αναλύονται, συζητιούνται και βελτιώνονται. Για τον Popper, καμία επιστημονική θεωρία δεν απορρίπτεται. Κάθε επιστημονική θεωρία απλώς επιβιώνει με το να μην αποδεικνύεται λάθος, όπως δηλαδή ένα βιολογικό είδος επιβιώνει των διαδικασιών της Φυσικής Επιλογής με βάση τα περιβαλλοντολογικά δεδομένα του παρόντος, χωρίς αυτό να σημαίνει πως θα μπορέσει να επιβιώσει και στο μέλλον.

Ο Friedrich Hayek ήταν αυτός ο οποίος, ξεκινώντας από τις ιδέες του Popper έκανε τη σύνθεση ανάμεσα στην Εξελικτική θεωρία του Δαρβίνου και κοινωνικών συστημάτων όπως ο Καπιταλισμός. Συγκεκριμένα, ο Hayek ήταν αυτός που το 1960 πρώτος εισήγαγε τον όρο "spontaneous order" (αυθόρμητη δομή) . Με βάση τον Hayek κανείς δεν “ανακάλυψε” ή σχεδίασε το Καπιταλιστικό σύστημα. Ο Καπιταλισμός προέκυψε μέσα από μια στοχαστική διαδικασία (stochastic process) με βάση την οποία ιστορικά γεγονότα (τα περισσότερα εντελώς τυχαία) οδήγησαν στην επικράτηση, στη Δυτική Ευρώπη, ενός γενικότερου συστήματος το οποίο βασιζόταν στην ιδιοκτησία, στον περιορισμό των Κρατικών εξουσιών και στο σεβασμό των ατομικών δικαιωμάτων των πολιτών. Αυτός ο συνδυασμός έδωσε ένα τρομακτικό πλεονέκτημα πρώτα στην Ολλανδική κοινωνία του 16ου και 17ου αιώνα και μετέπειτα στην Αγγλική κοινωνία του 18ου και 19ου αιώνα. Τα πλεονεκτήματα των δύο αυτών κοινωνιών σε σχέση με τις υπόλοιπες, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο μεταφράστηκαν σε παγκόσμια στρατιωτικά πλεονεκτήματα και σε συσσώρευση απίστευτου πλούτου. Έτσι οι Ολλανδοί μπόρεσαν να απαλλαγούν από τον Ισπανικό ζυγό (η Ισπανία ήταν η Υπερδύναμη του 16ου αλλά και 17ου αιώνα) ενώ το 19ο αιώνα η Βρετανία έφτασε σε επίπεδα παγκόσμιας κυριαρχίας πρωτόγνωρα στην ιστορία του ανθρώπινου είδους.

Πέραν την ιστορικής πορείας του Καπιταλισμού, ο Hayek περιέγραψε τη δημιουργία αυθόρμητων δομών και μέσα στο ίδιο το σύστημα της ελεύθερης αγοράς. Ακολουθώντας τα βήματα του Ludwig von Mises (1881-1973), ο Hayek είπε πως η πολυπλοκότητα των σύγχρονων οικονομιών είναι αδύνατο να δημιουργηθεί, να διατηρηθεί ή και να ρυθμιστεί μέσω κάποιου μηχανισμού κεντρικού σχεδιασμού. Και αυτό διότι είναι αδύνατο για κάποιον ή κάποιους να καταφέρουν να αποκτήσουν όλες τις γνώσεις που είναι απαραίτητες πρώτα για να παραχθούν όσα αγαθά χρειάζονται ή όσα αγαθά επιθυμούν τα μέλη μιας κοινωνίας, δεύτερον να μεταφερθούν τα αγαθά αυτά εκεί όπου υπάρχει η ζήτηση και τρίτον να αποφευχθεί η υπερπαραγωγή αγαθών που ΔΕΝ χρειάζονται εις βάρος της παραγωγής αγαθών που χρειάζονται. Με πολύ απλό τρόπο, η ελεύθερη αγορά, μέσω των τιμών των προϊόντων μεταφέρει στην κοινωνία όλες αυτές τις πληροφορίες: αν η ζήτηση είναι μεγάλη ή η προσφορά είναι χαμηλή, ή και τα δύο, τότε οι τιμές θα ανεβαίνουν ή θα κατεβαίνουν ανάλογα. Προϊόντα με υψηλές τιμές έχουν ως αποτέλεσμα και υψηλότερο κέρδος. Επομένως η παραγωγή αυτών των προιόντων προσελκύει μεγαλύτερες επενδύσεις οι οποίες αυξάνουν την παραγωγή και μειώνουν τις τιμές. Σε συστήματα σοσιαλδημοκρατικά ή κομμουνιστικά, τα οποία απορρίπτουν την ελεύθερη οικονομία και εισάγουν επιδοτήσεις, ανώτατα όρια τιμών και γενικότερα μέτρα προστατευτισμού (π.χ. τελωνειακοί φόροι εισαγωγής) οι ελλείψεις αγαθών αλλά και η υπερπαραγωγή άχρηστων προϊόντων είναι ενδημικά φαινόμενα.

Συμπερασματικά, μπορούμε να δούμε από όλα τα προηγούμενα πως τόσο η Εξελικτική Βιολογία όσο και ο Καπιταλισμός είναι στη βάση τους δύο μορφές αυθόρμητων δομών, η πρώτη στη Φύση και η δεύτερη στις ανθρώπινες κοινωνίες. Ο Καπιταλισμός επομένως είναι και το μοναδικό σύστημα το οποίο μπορεί πραγματικά να προσφέρει τη μεγαλύτερη και καλύτερη δυνατή διαβίωση στα μέλη μιας κοινωνίας ακριβώς επειδή είναι το μοναδικό σύστημα το οποίο έχει ως βάση τις δομές τις Φύσης μέσα στην οποία ζούμε. Κάθε άλλο σύστημα είναι αφύσικο, επομένως είναι παράλογο και επομένως είναι καταδικασμένο να αποτύχει.

Θα κλείσω με ένα κλασσικό απόφθεγμα του Ταοισμού, το Dao De Jing: “every attempt to control affairs actually results in the worst outcome” (“κάθε προσπάθεια ελέγχου των πραγμάτων οδηγεί στο χειρότερο δυνατό αποτέλεσμα”).
Συνέχεια

Η "Τραγωδία του Ευρώ" στα ελληνικά!


Το καλύτερο βιβλίο που έχει γραφτεί για την κρίση του ευρώ, το "Tragedy of the Euro" , του καθηγητή στο Universidad Rey Juan Carlos της Μαδρίτης, Philipp Bagus, τώρα και στα ελληνικά!

Η μετάφραση έγινε από τον Νίκο Δεληδημητρίου και μπορείτε να τη βρείτε ολόκληρη online.( εδώ )

[Διαβάστε επίσης τη βιβλιοκριτική του ΜπλεΜήλου για το "Tragedy of the Euro", εδώ]
Συνέχεια