Πέμπτη, 12 Απριλίου 2012

Τα Συνακόλουθα της Κρίσης: Επιβίωση ή Εξαφάνιση


Η χώρα μας δεν είναι η πρώτη ούτε και η τελευταία που ήρθε αντιμέτωπη με οικονομικά αδιέξοδα που δείχνουν να απειλούν κι’ αυτήν ακόμη την εθνική της επιβίωση. Πολλοί επιμένουν να αποκαλούν το οικονομικό αδιέξοδο συστημικό, εννοώντας πως η οικονομική κρίση έχει χτυπήσει τους θεσμούς απειλώντας την ίδια την διαχρονική ζωή του ίδιου του πολιτικού συστήματος. Πέραν του ότι η ελληνική κρίση έχει μετατραπεί σε κρίση του ευρώ και του συστήματος λειτουργίας ολόκληρης της ευρωζώνης, δεν είναι εν τούτοις φανερό στους μελετητές των εξελίξεων αν η Ελλάδα, συγκλονισμένη από μια αναταραχή που σίγουρα συθέμελα αναστατώνει την κοινωνική της οργάνωση, μπορεί να την αντιμετωπίσει διατηρώντας τον εθνικό της χαρακτήρα και το σημερινό σχήμα κοινωνικών σχέσεων.

Vanished Kingdoms: The History of Half-Forgotten Europe
by Norman Davies, Allen Lane,2011

Great by Choice: Uncertainty, Chaos and Luck - Why Some Thrive Despite Them All by Jim Collins and Morten T. Hansen, Random House 2011

Crisis Economics: A Crash Course in the Future of Finance
by Nouriel Roubini and Stephen Mihm, Allen Lane, 2010

Η Ελληνική Πομπηία: Το χρονικό μιάς πραναγγελθείσας χρεοκοπίας
Του Δημήτρη Καζάκη, Το Ποντίκι, 2011

Η εξαφάνιση μιάς χώρας από το διεθνές στερέωμα είναι δυνατόν να οφείλεται σε πολλούς λόγους. Η διατάραξη της κοινής πεποίθησης περί υπαγωγής σε ένα ομοιογενές σύστημα κοινωνικών αξιών ίσως είναι το σπουδαιότερο. Αν κανείς δεν νοιώθει την υποχρέωση να συνεισφέρει για την αντιμετώπιση βαρών που εξ ίσου, όπως αυτός τα βλέπει, αφορούν τους περισσότερους συμπολίτες του τότε συνθλίβεται η αντίληψη περί κοινής υπαγωγής κι’ ανοίγει διάπλατα ο δρόμος της εθνικής εξαφάνισης.


Στην μελέτη του για τα «Εξαφανισμένα Βασίλεια της Ευρώπης» ο Norman Davies ανατρέχει σε χώρες που μεγαλούργησαν κατά το παρελθόν και που σήμερα ηχούν σαν φαντάσματα μιάς περασμένης εποχής. Η ανάλυση του τρόπου κατάρρευσης και εξαφάνισής τους οδηγώντας στην τελική τους ενσωμάτωση σε διάδοχα συστήματα και σε γειτονικές δυνάμεις προσφέρει σημαντική τροφή σκέψης σε όσους ανησυχούν για την σημερινή μας κατάσταση. Οι συνθήκες βέβαια είναι πολύ διαφορετικές. Ο χάρτης όμως της Ευρώπης έχει αλλάξει σημαντικά από το παρελθόν. Και μπορεί, όχι τόσο δύσκολα, να ξανα-αλλάξει. Τι έγινε το βασίλειο της Αραγώνος, που κάποτε κυριαρχούσε στην μισή Μεσόγειο; Το Μεγάλο Δουκάτο της Λιθουανίας που υπήρξε, με τις κατακτήσεις του, η μεγαλύτερη χώρα της Ευρώπης; Το πανίσχυρο βασίλειο της Βουργουνδίας που κάποτε γέμιζε με τρόμο την ευρωπαική σκέψη λόγω της ανίκητης στρατιωτικής του δύναμης; Ακόμα και την Σοβιετική Ενωση, πόσοι θα την θυμούνται μετά από 100 χρόνια; Παρ’ όλο που η εξαφάνισή της σηματοδότησε το τέλος της εποχής που κάποια χώρα της Ευρώπης έπαιζε ρόλο παγκόσμιας υπερδύναμης από τον 15ο αιώνα μέχρι τις δικές μας ημέρες…


H καταστροφή κι η εξαφάνιση μπορούν να αποφευχθούν βέβαια. Όχι όμως χωρίς σκληρή δουλειά αλλά και πρωτοποριακή σκέψη. Ο Jim Collins με τον Morten Hansen δείχνουν τον δρόμο. Επικεντρωνόμενοι σε παραδείγματα από τον επιχειρηματικό χώρο η εξαιρετική τους ανάλυση (Great by Choice) δείχνει πως, κόντρα σε κάθε προσδοκία και στην λογική των αντικειμενικών συνθηκών, ηγέτες καινούργιοι μπορούν να ξεπεράσουν τα αδιέξοδα και να πετύχουν. Φτάνει να είναι πειθαρχημένοι, να βλέπουν τα πράγματα με την κοινή λογική του εμπειρισμού και να παίρνουν και κάποιες «τρελές» πρωτοβουλίες. Απλά, οι καινοτομίες δεν μπορούν από μόνες τους να λύσουν όλα τα προβλήματα. Χρειάζεται να συνοδεύονται από πειθαρχημένη δράση ώστε σε κάποιο σημείο η δημιουργικότητα να συναντήσει την μεθοδικότητα και τον οργανωμένο σχεδιασμό (όχι οικονομικό βέβαια). Πέρα απ’ αυτά, ο Collins κι ο Hansen επιμένουν πως η ταχύτητα σε αποφάσεις και κινήσεις δεν είναι ο καλύτερος σύμβουλος στις δύσκολες εποχές που ζούμε. Και πως οι ριζοσπαστικές αλλαγές, με την ευκαιρία των μεταβολών τις εξωτερικές συνθήκες, δεν είναι πάντα ο καλύτερος τρόπος για γρήγορή επιτυχία. Αν δεν αλλάξεις θα καταρρεύσεις, είναι η κυριαρχούσα γνώμη. Αλλά αλλαγές με προσοχή και μετά από μπόλικη σκέψη, είναι η δική του σύσταση.

Στο αδιέξοδο των ημερών οι ιδέες για σύγχρονο management που προωθεί ο Collins με τον Hansen μπορούν να τροφοδοτήσουν με ελπίδες όσους χειρίζονται τα ακανθώδη ζητήματα των ημερών. Είναι εν τούτοις το βιβλίο των Roubini και Mihm (Τα Οικονομικά της Κρίσης) που θα συγκεντρώσει τους περισσότερους αναγνώστες. Αν και οι απόψεις του νέου αυτού γκουρού της καταστροφής δεν αποκαλύπτουν τίποτα καινούργιο επιβεβαιώνουν απλά την άποψή του, πως δηλ. η κρίση είναι έμφυτη στον καπιταλισμό. Θα έχουμε συνέχεια παρόμοιες ανακατατάξεις και μόνη λύση είναι περισσότερος διοικητικός έλεγχος και παρεμβάσεις του κράτους στις αγορές. Αν και κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει σήμερα τον Ρουμπινί δεν είναι δυνατόν να αφήσει αναπάντητες κάποιες από τις καινοφανείς του θεωρίες. Οποιος στοιχειωδώς κοιτούσε τα νούμερα θα έβλεπε πως η κρίση των στεγαστικών δανείων θα χτυπούσε σύντομα την πόρτα της Αμερικής. Κι αν και σήμερα το σύστημα συνεχίζει να δανείζει δίχως περίσκεψη αναξιόπιστους δανειζόμενους, θα ξαναφθάσουμε σε παρόμοιες καταστάσεις.


Δεν ήταν στην πράξη η έλλειψη ελέγχου που οδήγησε στο αδιέξοδο. Αλλά η εμμονή κυβερνητικών παραγόντων στην θεσμοθέτηση της υποχρεωτικότητας δανείων δίχως αντίκρισμα. Ηθελε το κράτος ένα συγκεκριμένο οικονομικό αποτέλεσμα. Να δημιουργήσει την κοινωνία της λαικής ιδιοκτησίας. Και επέβαλε πολιτικές δανειοδότησης φτωχών ιδιοκτητών στις Τράπεζες με μοχλό τις ημικρατικές Fanny Mae και Freddy Mac. Το αρνητικό τελικό αποτέλεσμα το χρεώθηκε η ελεύθερη οικονομία της αγοράς. Αντί για τον αδίστακτο κρατικό παρεμβατισμό. Και πάνω σ’ αυτή, την εσφαλμένη κατά την γνώμη μου υπόθεση, επικεντρώνουν ο Ρουμπινί κι’ ο Μιχμ την κριτική τους.


Υπάρχουν όμως και οι αναλύσεις αυτής καθεαυτής της ελληνική κρίσης. Με αντικείμενο συνήθως την κριτική του Μνημονίου. Και την προβολή εναλλακτικών προτάσεων που σπάνια ανταποκρίνονται στο λογικό τέστ της πραγματικότητας. Η συλλογή άρθρων του Δημήτρη Καζάκη (Η Ελληνική Πομπηία) ανήκει στην κατηγορία αυτή. Πέραν των προφανών αντιφάσεων που περιλαμβάνει – τα κείμενα της αρχής ομιλούν για εξελίξεις που αργότερα αναθεωρούνται από τα πραγματικά γεγονότα κι’ αντικαθίστανται από διαφορετικές προτάσεις – το σύνολο του έργου αφήνει τον αναγνώστη με πολλές απορίες. Γίνεται σύγκριση λ.χ. με την Αργεντινή, που με δική της πρωτοβουλία διέγραψε το 45% του χρέους της, και λέγεται πως στην Ελλάδα δεν επιτρέπεται κάτι τέτοιο. Η Ελλάδα όμως, με την σύμφωνη γνώμη του κύριου όγκου των δανειστών της, διέγραψε το 53% του χρέους της. Τι συνέβη λοιπόν στην περίπτωση αυτή. Ο Καζάκης δεν το εξηγεί, αν και σε μεγάλο βαθμό ανατρέπει την κύρια επιχειρηματολογία του.

Υπάρχουν όμως κι άλλα σημεία στον ποταμό σκέψεων και προτάσεων του Καζάκη, που δείχνουν πως η ελληνική κρίση χρέους έχει μπερδέψει ακόμα και τους φανατικούς εχθρούς των ελεύθερων αγορών. Όταν λχ αναφέρεται στον χρυσό, επισημαίνοντας πως άλλες χώρες τον χρησιμοποιούν ενώ η Ελλάδα τον έχει «δωρήσει» (τα εισαγωγικά δικά μου) σε ιδιωτικά συμφέροντα. Μα πόσες ξένες χώρες, που έχουν χρυσό στο υπέδαφός τους, τον εκμεταλλεύονται δίχως την μεσολάβηση κάποιας ιδιωτικής εταιρίας;


Σε πολλά σημεία η ανάλυσή του έχει βάση. Κυρίως διότι εδράζεται σε δηλώσεις και αρθογραφία ξένων επισήμων και ειδικών χρηματιστών η επιστημόνων. Ένα βιβλίο όμως συλλογής άρθρων δύσκολα μπορεί να προβάλει μια ενιαία γραμμή η κατεύθυνση σκέψης. Κι έτσι μπερδεύει τον αναγνώστη. Η άποψή του πως είναι ενδεχόμενο να πτωχεύσουμε εντός ευρώ δεν είναι λαθεμένη. Οι προυποθέσεις πάνω στις οποίες όμως στηρίζει την γνώμη του δεν είναι σωστές. Αν δεν κατορθώσουμε να προωθήσουμε τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις – κυρίως δραματική μείωση του δημόσιου τομέα – τότε τα πάντα είναι πιθανά. Όχι όμως λόγω κάποιου διεθνούς σχεδιασμού. Όπως σωστά επισημαίνει και τις αντιφάσεις της προηγούμενης κυβέρνησης στην εκτίμηση της για τις εξελίξεις (δηλώσεις Παπανδρέου για καταστροφή στην περίπτωση αναδιάρθρωσης η για την συμμετοχή ιδιωτικών Τραπεζών).


Τέλος, είναι εξωπραγματικοί οι ισχυρισμοί του Καζάκη για τοκογλυφικά δάνεια, όταν η δυνατότητα δανεισμού της χώρας σήμερα θα ανερχόταν σε υπερτετραπλάσιο ύψος επιτοκίου. Τόσο ψηλά εκτιμούν οι διεθνείς παράγοντες το ρίσκο δανεισμού της Ελλάδας. Σαν συνέπεια οι δανειστές ξοδεύουν χρήμα που είναι αμφίβολο αν ποτέ θα εισπράξουν πίσω. Γι αυτό και μπαίνει ρήτρα Αγγλικού δικαίου στα καινούργια ομόλογα. Διαφορετικά η χρηματοδοτική στρόφιγγα θα κλείσει. Κάποιους δεν τους φοβίζει μια τέτοια προοπτική. Θα πρέπει όμως να εξηγήσουν στο λαό τι ακριβώς σημαίνει για την καθημερινότητά του. Και να αναλάβουν ευθαρσώς το σχετικό πολιτικό κόστος. Για να ξέρουν οι πολίτες ενάντια σε ποιους να στραφούν στην περίπτωση γενικευμένου χάους.
Συνέχεια

Τετάρτη, 11 Απριλίου 2012

Η Παιδεία σαν μοχλός ανάπτυξης


Daniel Cohen, Globalization and Its Enemies. Mass., MIT Press, 2007

Συζητάμε για διεξόδους από την κρίση. Κι’ αγνοούμε στην ουσία τον βασικότερο. Το περιεχόμενο και την ανασυγκρότηση της παιδείας της χώρας. Με βάση την διεθνή ιστορική εμπειρία ο εκσυγχρονισμός και οι στοχευμένες μεταρρυθμίσεις στυην παιδεία οδηγούν σε ταχύτατες εξελίξεις και στην κατάκτηση μεγαλύτερων ρυθμών ευημερίας. Ιδιαίτερα η έμφαση σε τομείς τεχνολογικής καινοτομίας (techno-innovation) οδηγεί σε θεαματικές συνήθως εξελίξεις και επιτεύγματα. Η μελέτη του Daniel Cohen, Globalization and Its Enemies (Η Παγκοσμιοποίηση και οι Εχθροί της) παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον για τις εντυπωσιακές αναφορές που κάνει για το συγκεκριμένο ζήτημα.

Η Διεθνής Εμπειρία

Οι εξελίξεις σε διάφορα σημεία τη γής, σύμφωνα με τις διαπιστώσεις και τις αναφορές του Cohen, δικαιώνουν αυτές τις εκτιμήσεις. Η διαφορά στους ρυθμούς ανάπτυξης Κίνας και Ινδίας , και το προβάδισμα του Πεκίνου στον τομέα αυτό οφείλεται κατά κύριο λόγο στις σημαντικές διαφορές στο επίπεδο της παιδείας ανάμεσα στις χώρες αυτές. Ο αναλφηβιτισμός στην Ινδία πλησιάζει το 50%. Στην Κίνα έχει καταπολεμηθεί εδώ και πολλά χρόνια κι ο πληθυσμός είναι κατά πολύ περισσότερο μορφωμένος. Βέβαια, το κριτήριο δεν είναι απλά και μόνο οι εκπειδευτικές πολιτικές και ο αναλφαβητισμός. Ρόλο παίζουν και οι επίσημες πολιτικές των κυβερνήσεων. Που ενισχύουν η αποδυανμώνουν την δυναμική που προσφέρουν τα εκπαιδευτικά συστήματα.

Σε παρόμοια εκπαιδευτικά συστήματα και υποδομές λ.χ οι διαφορές ανάμεσα στην περισσότερο ανοιχτή κοινωνία της Κόστα Ρίκα και στην συγκεντρωτική και γραφειοκρατικά διαρθρωμένη κι ελάχιστη φιλική στην ελεύθερη αγορά επαρχία της Κεράλα στην Ινδία είναι χαρακτηριστική. Η χώρα της Κεντρικής Αμερικής υπερέχει σε όλους τους δείκτες ανάπτυξης. Πέραν όμως των οικονομικών πολιτικών μεγάλο ρόλο παίζει η διαφθορά και η γενικότερη εκσυγχρονιστική αντίληψη που επικρατεί σε μιά κοινωνία. Οταν οι πολιτικές είναι γενικά αναποτελεσματικές το μέγεθος των δαπανών και του ενδιαφέροντος στην παιδεία σπάνια φέρνει θετικά αποτελέσματα.

Αναποτελεσματικές Δαπάνες

Το ύψος των δαπανών στην παιδεία δεν αποτελεί πάντα κριτήριο τελικής επίτευξης κάποιων στόχων. Υπήρξαν χώρες λ.χ. η Αγκόλα, το Νεπάλ, η Γκάνα, η Ιορδανία, η Μαδαγασκάρη, η Μοζαμβίκη , η Σενεγάλη και η Ζάμπια όπου οι σχετικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 4% ετήσια. Η αντίζτοιχη αύξηση των εισοδημάτων όμως δεν ξεπέρασε ποτέ το 0,5%. Διότι τα χρήματα δεν πήγαν ποτέ σε πραγματικές υποδομές, δεν άλλαξε το περιεχόμενο της παρεχόμενης γνώσης και μοναδικός στόχος ήταν η εξασφάλιση ικανοποίησης των συνδικαλιστών και των στελεχών της εκπαίδευσης. Στο ΠΚΙΑΤ΄Ν λ.ζχ. διεθνής έρευνα απ-΄δειξε πως το 75% των δασκάλων / καθηγητών δεν θα ήταν σε θέση να περάσει στις εξετάσεις που οι ίδιοι υπέβαλαν τους μαθητές τους!! Νεποτισμός, χρήματα σε μισθούς και άλλες αμοιβές, έλλειψη αξιοκρατείας ήταν τα κύρια αίτια των αποτυχιών αυτών.

Η σύγκριση ανάμεσα στην Τανζανία και την Σιγκαπούρη είναι χαρακτηριστική. Η αυστηρότητα, η πειθαρχίας και η σοβαρότητα με την οποία η μιρκή Ασιατική χώρα αντιμετώπισε το ζήτημα των μεταρρυθμίσεων στην παιδεία την έκανε μιά από τις υψηλότερα κατατασσόμενςς χώρες στην γή σε επιτεύξματα των μαθητών της σε όλους σχεδόν τους τομείς των θετικών μαθημάτων. Το ίδιο δεν μπορεί να λεχθεί για την Τανζανία όπου τα χρήματα που ξοδεύτηκαν δεν μεταφράσθηκαν σε ουσιαστική γνώση προς τα νέα παιδιά και σε έργα υποδομής αλλά περισσότερο σε παροχές προς τους διδάσκοντες.

Το Παράδειγμα της Ιαπωνίας

Οι θεαματικές εξελίξεις που συνόδευσαν τις μεταρρυθμίσεις στην Ιαπωνία από την εποχή των αλλαγών που επέβαλε η δυναστεία των Μείτζι στα 1878 είχαν τις βάσεις τους στο ανανεωμένο και ριζικά αλλαγμένο εκπαιδευτικό σύστημα. Εκατοντάδες τεχνικοί ετάλησαν τότε στο εξωτερικό για γνωριμία με τις τεχνολογικές εξελίξεις, ολόκληρο το εξπαιδευτικό σύστημα άλλαξε προσανατολισμό για να αγκαλιάσει τα παγκόσμια επιτεύγματα και η προώθηση καινοτομιών και βιομηχανικών πρωτοβουλιών έδωσε το καινούργιο στίγμα της χώρας. Το 1914 η Ιαπωνία βρισκόταν κάτω από το 45% σε ρυθμό εκβιομηχάνισης σε σχέση με την Ευρώπη. Το 1938 είχε γίνει η 5η βιομηχανική δύναμη στον κόσμο!!

Από την εποχή των Μείτζι, κάθε χωριουδάκι απέκτησε σχολείο. Και η πρωτοβάθμια εκπαίδευση είχε γίνει από το 1872 υποχρεωτική. Η αλματώδης εξέλιξη στην παιδεία αποτυπώθηκε και σε στατιστικά στοιχεία. Το 1938 το 90% των Ιαπώνων ήσαν απόφοιτοι Γυμνασίου. Σε πολύ καλύτερη κατάσταση δηλ από την Ευρώπη. Κι όταν ξέσπασε η ασθένεια του μεταξοσκώληκα, με καταστροφικές συνέπειες για τις τότε κλωστουφαντουργίες, είχε τα μέσα και τους επιστήμονες και την αντιμετωπισε με μεγαλύτερη εποτυχία όχι μόνο από τον άμεσο ανταγωνιστή της τότε την Κίνα αλλά και από πολλές άλλες χώρες στον κόσμο.

Τεχνο-καινοτομία

Τα αποτελέσματα μιάς παιδείας που δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην τεχνολογία και στις καινοτόμες μεταρρυθμίσεις είναι εξ ίσου προφανή οπουδήποτε κι αν κοιτάξει κάποιος. Η γεωργική επανάσταση στην Ευρώπη προήλθε από πρωτοπόρες ανακαλύψεις των επιστημόνων της, όπως εξ άλλου και οι αλματώδεις πρόοδοι σε όλα τα σημεία της γής. Στην Μανιτόμπα του Καναδά λ.χ. έγινε δυνατό να φυτρώσει στάρι και να παραχθεί σε μεγάλες ποσότητες λόγω καινοτόμων ανακαλύψεων των μηχανικών της χώρας ενώ στη Γαλλία του 19ου αιώνα η χώρα ξέφυγε από την υπανάπτυξη μέσω εντυπωσιακών πρωτοποριακών εφαρμογών στην μεταποίηση από το 1850 και μετά.

Με άλλα λόγια η αύξηση απλά και μόνο των δαπανών στην παιδεία δεν αρκούν. Μεγαλύτερη σημασία έχει ο προσανατολισμός που ακολουθούν τα προγράμματα μεταρρύθμισης αλλά και ο γενικός χαρακτήρας που υιοθετεί το σύστημα της παιδείας γενικότερα.

Παιδεία Προς Τα Που;

Χρειάζεται να αναλογισθούμε την κατεύθυνση προς την οποία επιθυμούμε να στρέψουμε το εκπαιδευτικό μας σύστημα. Πέρα από τα επι μέρους γνωστικά αντικείμενα που απαραίτητα οφείλουν να αποτυπωθούν αποτελώντας μια εθνική τρόπον τινα χάρτα, στροφή λχ στην έρευνα και την τεχνολογία, είναι απαραίτητο σαν προτεραιότητα να τεθούν στόχοι που διαμορφώνουν αντιλήψεις και χαρακτήρα. Η λογική της αφοσίωσης σε στόχους, στην σκληρή δουλειά και στην εργασιακή πειθαρχία πρέπει απαραίτητα να συνδεθούν με τον προσανατολισμό της όποιας εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης.

Απαραίτητες αρχές θα πρέπει να είναι η αίσθηση του χρέους σαν πολίτες και συμπεριφορά μέσα στο κοινωνικό σύνολο με αρχές και αξίες. Δεν είναι δυνατόν η κοινωνία να γίνεται χυλός η κινητή άμμος. Μια ενδιαφέρουσα μελέτη των καθηγητών Μπήτρου και Καραγιάννη για τον τρόπο αντιμετώπισης των κρίσεων στην αρχαία Ελλάδα δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις ηθικές αξίες που η κρατική (της πόλης, δηλαδή) παιδεία περνούσε στις νέες γενεές. Και μέσω αυτών συνέβαλε στην ανάκαμψη που οδηγούντο οι τότε κοινωνίες. Καμία σχέση δηλ με τα σημερινά φαινόμενα αποσύνθεσης και σχεδόν ολοκληρωτικής διάλυσης που χαρακτηρίζουν τα σχολεία και τα πανεπιστήμιά μας.

Η παιδεία οφείλει να προσαρμόζεται με τις ρεαλιστικές καταστάσεις που βιώνουν οι σημερινές κοινωνικές μας πραγματικότητες. Με το γεγονός δηλ πως πολλά σημερινά παιδιά , μαθητές η φοιτητές, θα βγάλουν τις σχολές τους με την προοπτική να εργασθούν σε απασχολήσεις που δεν έχουν ακόμη εφευρεθεί. Είτε να διαλέξουν εργασίες που θα τους εφοδιάσουν με προσόντα που θα τους διευκολύνουν να εξασφαλίσουν την επόμενή τους δουλειά. Γιατί η ρευστότητα και η αβεβαιότητα, όπως και η έλλειψη μόνιμης εργασίας, αποτελούν πλέον φαινόμενα διαρκείας κι όχι στιγμιαία και προσωρινά. Η παιδεία οφείλει να αντανακλά αυτή την πραγματικότητα, ώστε τα παιδιά να βλέπουν πλέον την αβεβαιότητα του σήμερα σαν ευκαιρία κι όχι σαν απειλή. Για να δημιουργήσουν ένα δημιουργικά ισχυρότερο αύριο.
Συνέχεια

Τρίτη, 10 Απριλίου 2012

Η λαθρομετανάστευση είναι ακόμα θέμα ταμπού


Τελικά για το θέμα της λαθρομετανάστευσης ως κοινωνία μπορούμε να αρθρώσουμε πολλά ενάντια επιχειρήματα εκτός από το πιο βασικό: δεν συμφέρει την Ελλάδα και τους Έλληνες.

Θα πρέπει να θυμάστε την μακρινή εκείνη εποχή, δηλαδή πολύ πρόσφατα, που ακόμα και μια ελαφρά και εξόχως πολιτικά ορθή έκφραση αμφιβολίας για τις συνέπειες της λαθρομετανάστευσης έφερε την κατηγορία του ρατσισμού και της ξενοφοβίας. Ήταν η ίδια εποχή όπου οι λαθρομετανάστες έγιναν παράνομοι μετανάστες, οι παράνομοι μετανάστες έγιναν απλά μετανάστες και μετά από μετανάστες μετονομάστηκαν πρόσφυγες.

Η λέξη πρόσφυγες αποδείχθηκε ιδιαίτερα προσφιλής με τα ΜΜΕ μιας και εμπεριείχε την ελπίδα των κοινωνικά ευαίσθητων μας δημοσιογράφων ότι οι Έλληνες θα έκαναν το συνειρμό και την σύνδεση της καταστροφής του 22 με τα μοντέρνα μεταναστευτικά ρεύματα. Δηλαδή ο πρόσφυγας του 22 που έφυγε από την Σμύρνη και εγκαταστάθηκε στα ελεύθερα εδάφη της πατρίδας του, είναι ένα και το αυτό με τον Μαχμούτ που άφησε το Πακιστάν και ονειρεύεται ένα χαλιφάτο σε ευρωπαϊκό έδαφος. Μικροδιαφορές δηλαδή.

Μπορεί οι Έλληνες για τετρακόσια χρόνια πριν από την απελευθέρωση τους να ήταν σκλάβοι της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, αλλά κάπου από το ξαφνικά μετατράπηκαν σε πρώην ιμπεριαλιστική δύναμη που οφείλει να αγκαλιάσει τις ορδές από τις αποικίες που ποτέ δεν είχε. Το παραπάνω “επιχείρημα” θεωρείται σοβαρό ακόμα και τώρα, ειδικά στους ιδιαίτερα προοδευτικούς κύκλους, και απλά καταδεικνύει το πόσο η αριστερή μπαρουφολογία έχει διεισδύσει στον ελληνικό εγκέφαλο.

Σιγά σιγά και με ένα πολύ μεγάλο κόστος σε κατεστραμμένες ζωές και μια εξαιρετικά υποβαθμισμένη και επικίνδυνη καθημερινότητα σε όλη την επικράτεια, αρχίζουμε να κατανοούμε την τεράστια ζημιά που έχει κάνει η λαθρομετανάστευση στην πατρίδα μας. Αλλά είπαμε, αργά αργά. Στην Ελλάδα όπου κυριαρχούν στα μυαλά των ανθρώπων οι δεισιδαιμονίες της αριστεράς ακόμα δεν έχουν φτάσει τα νέα της πτώσης τους τείχους του Βερολίνου - με την υποσημείωση ότι το γεγονός υπογραμμίζει την αποτυχία του σοσιαλιστικού μοντέλου. Μην βιαζόμαστε στο θέμα της λαθρομετανάστευσης.

Αν θέλουμε να πούμε ότι η λαθρομετανάστευση είναι πρόβλημα ή δημιουργεί προβλήματα θα πρέπει να περνάμε την επιχειρηματολογία μας από κάποιο ιδεολογικό σουρωτήρι της αριστεράς. Η επιχειρηματολογία μας οφείλει να έχει αριστερό πρόσημο. Όταν μιλάμε για τα δεινά του φαινομένου ας αρχίσουμε με το θέμα της εκμετάλλευσης των λαθρομεταναστών από Έλληνες εργοδότες που δεν τους πληρώνουν το κατώτατο ημερομίσθιο. Ή οι κακοί Έλληνες σπιτονοικοκύριδες που στοιβάζουν τους άμοιρους λαθρομετανάστες σε μικρά δωμάτια. Ή όπως έγραψε πρόσφατα η κα Σία Κοσιώνη “Η λαθρομετανάστευση γεννάει ακροδεξιούς «Χρυσαυγίτες»”.

Κανένα από τα παραπάνω δεν είναι ένα ασήμαντο θέμα, μη άξιο δημόσιου διαλόγου και προβληματισμού. Το πρόβλημα δεν είναι γιατί αυτά τα θέματα τίθενται, αλλά γιατί είναι σχεδόν τα μόνα θέματα που τίθενται όταν συζητάμε για την λαθρομετανάστευση;

Γιατί στα ΜΜΕ δεν μπορεί να πει κάποιος ότι πολύ απλά η λαθρομετανάστευση δεν συμφέρει την Ελλάδα. Γιατί παράγει πολύ εγκληματικότητα. Γιατί εισάγει κάθε χρόνο 100.000 αγράμματους που είναι ένα τεράστιο κόστος για μια μοντέρνα οικονομία που δεν τους χρειάζεται (εξάλλου αυτή την «ανάγκη» την καλύπτει πλήρως η δημόσια εκπαίδευση). Γιατί οι ορδές των τριτοκοσμικών και δη μουσουλμάνων που εισβάλουν καθημερινά θέτουν σε κίνδυνο την πολιτιστική ταυτότητα της χώρας μας. Γιατί αυτά, τα πιο σημαντικά επιχειρήματα κατά της λαθρομετανάστευσης, είναι αυτά που ακούγονται λιγότερο αν όχι καθόλου;

Όπως στα θέμα της οικονομίας, έτσι και στο θέμα της λαθρομετανάστευσης, θα αρχίσουμε να σημειώνουμε πρόοδο μόνο όταν ξεπεράσουμε τις αριστερές μας αγκυλώσεις.
Συνέχεια

Δευτέρα, 9 Απριλίου 2012

Παιδικές πολιτικές ασθένειες


Οι …απροσδιόριστες εκλογές πλησιάζουν. Και η εφιαλτική προοπτική ενός αποτελέσματος που θα μας ρίξει στα Τάρταρα της ακυβερνησίας γίνεται κοντινότερο. Πως αντιδρά στην προοπτική αυτή ο πολιτικός κόσμος; Με βουτιές δυστυχώς στα παραδοσιακά πολιτικά παιχνίδια και με αδιαφορία για το πραγματικό μέλλον του τόπου.

Η γνωστή λαική ρήση «κάνε κι’ εσύ ένα κόμμα, μπορείς» βρίσκει θεαματική εφαρμογή στο σύγχρονο ελληνικό σκηνικό. Παίρνω σαν παράδειγμα την Δράση του Στέφανου Μάνου. Δίχως δυστυχώς να αποτελεί μοναδική περίπτωση. Ένα κόμμα ενδιαφερουσών προσωπικοτήτων με απόψεις αλλά με ελάχιστη λαική απήχηση κατεβαίνει αυτόνομα στις εκλογές με σκοπό ποιόν; Να καταγράψει δυνάμεις θα έλεγαν κάποιοι. Αλλά πού; Σε ένα σύστημα θνησιγενές που παραπαίει; Μια καταγραφή που θα οδηγήσει που ακριβώς και πότε;

Κάποιοι ισχυρίζονται πως τέτοιες πρωτοβουλίες βάζουν μελλοντικές υποθήκες που ενδεχόμενα να οδηγήσουν τους εμπνευστές τους σε κάποιους κυβερνητικούς θώκους να οι συνθήκες αποδειχθούν κατάλληλες. Είναι όμως σοβαρό αυτό το επιχείρημα; Όταν η προσπάθεια θα έχει οδηγήσει σε πενιχρότατα εκλογικά αποτελέσματα, ποιος θα τολμήσει να αξιοποιήσει ανθρώπους που δεν έχουν – εκλογικά αποδειγμένη - την παραμικρή απήχηση στην κοινωνία;

Σε τελευταία ανάλυση το ζητούμενο είναι ποιοι και πως θα μπορέσουν να παίξουν κάποιο ρόλο μελλοντικά στο πολιτικό παιχνίδι; Ανεξάρτητα αν με την στάση τους διευκόλυναν τις δυνάμεις του χάους και της ακυβερνησίας να κυριαρχήσουν εκλογικά και να μπλοκάρουν κάθε προοπτική επίλυσης προβλημάτων; Η περίπτωση της Δράσης με έχει στενοχωρήσει αφάνταστα. Γιατί μέχρι και την τελευταία στιγμή πίστευα πως θα επικρατούσε η λογική. Και θα πήγαιναν στην πάντα προσωπικές φιλοδοξίες, αντιπαλότητας ακόμη, γιατί όχι, και αντιπάθειες. Πρώτο ζητούμενο θα έπρεπε να είναι η κοινή σύμπραξη των δυνάμεων εκείνων που ομονοούν στις αρχές της ανοιχτής κοινωνίας και της οικονομίας της αγοράς. Και στην συνέχεια, αν αυτό είχε ευοδωθεί, να γινόταν προσπάθεια μιάς γενικότερης συνεργασίας του ευρύτερου κεντροδεξιού χώρου πάνω σε μια πλατφόρμα λογικής και ορθολογισμού. Αλλά κι αν αυτό δεν θα ήταν δυνατό, μια συνεργασία των λεγόμενων φιλελεύθερων δυνάμεων μόνο θα τους έδινε την δυνατότητα κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης. Με στόχο την παραπέρα παρέμβαση στα γενόμενα τον ελληνικό χώρο. Και με μια ισχυρή φωνή, που θα επέβαλε την λογική στα κυβερνητικά τερτίπια παραδοξότητας και ακατάσχετου κρατισμού.

Τώρα ξανακυλάμε στα παλιά. Δύο μεγάλα κόμματα - δίχως το μπόλιασμα από ιδέες διαφορετικές, δυναμικές και πρωτοποριακές - δεσμευμένα στο παραδοσιακό πελατειακό κύκλωμα θα αντιμάχονται στο πεδίο της πόλωσης για να εξασφαλίσουν όσο μεγαλύτερα ποσοστά είναι δυνατόν. Με απέναντι την Αριστερά και την Ακρα Δεξιά, που θα αφιονίζουν τον κόσμο με ιδέες εξωπραγματικές, επικίνδυνες κι ανεφάρμοστες. Και το μέτωπο της λογικής συρρικνωμένο θα βουλιάζει στον ελιτισμό του βλέποντας από μακριά – κι’ από υψηλού - τους μονομάχους της πολιτικής να αλληλοσφάζονται και να κραυγάζουν. Με αποτέλεσμα για τον τόπο το απόλυτο μηδενικό. Ανεξάρτητα αν κάποιος τελικά κατορθώσει – και με τι δύναμη - να μπεί στη Βουλή. Το συμπέρασμα θα είναι απογοήτευση, απόγνωση και οργή. Για όλους εκείνους που έβαλαν τις ατομικές τους δοξασίες πάνω από την ανάγκη διάσωσης του τόπου.

Δυστυχώς…
Συνέχεια

Κυριακή, 8 Απριλίου 2012

Όταν ο κ. Κανάκης καταδικάζει τη βία.


Όσο πιο έκρυθμη είναι η κατάσταση, όσο μεγαλύτερη η κοινωνική οργή, τόσο σπουδαιότερη είναι η ανάγκη απερίφραστης, κάθετης και ξεκάθαρης καταδίκης της βίας.
Από το Δεκέμβριο του 2008 ως τώρα έχουμε ακούσει πολλές δηλώσεις παρόμοιες με αυτές του κ. Κανάκη, δηλώσεις γεμάτες υποκρισία που ενώ τάχα καταδικάζουν την βία στην ουσία την χαϊδεύουν.

Όταν κάποιος επιθυμεί να καταδικάσει τη βία , δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει τη λέξη “αλλά” στην ίδια πρόταση. Καταδικάζει τη βία, τελεία και παύλα. Ρητά και κατηγορηματικά. Η λέξη “αλλά” είναι αντιθετικός σύνδεσμος και δηλώνει πως το περιεχόμενο που ακολουθεί είναι αντίθετο από εκείνο που προηγήθηκε. Και όσο περισσότερες είναι οι λέξεις που ακολουθούν τον αντιθετικό σύνδεσμο, τόσο περισσότερο εξασθενεί η σημασία των λέξεων που προηγήθηκαν.

Στο δημόσιο διάλογο υπάρχουν ιδιαίτερα βαρείς χαρακτηρισμοί να συνοδεύουν τις πολιτικές αποφάσεις που οδηγούν στη μείωση των συντάξεων και των μισθών, στην ανεργία και γενικότερα στην ύφεση. Όταν όμως αυτές οι άδικες πολιτικές αποφάσεις χαρακτηρίζονται ως πράξεις βίας , αυτό γίνεται μονάχα με πρόθεση να εμφανιστεί σε αντιδιαστολή οποιαδήποτε βίαιο περιστατικό ως δικαιολογημένο.

Παρακολουθώντας το βίντεο με τις απόψεις του κ. Κανάκη για τη βία (διάστημα 3:10-5:20), προφανώς να έχουν αντιληφθεί στην Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου ότι δεν ήταν ο κατάλληλος άνθρωπος για την προώθηση της πρόληψης και αντιμετώπισης της ενδοσχολικής βίας.


Συνέχεια

Περί χρήματος


Η περίφημη ομιλία του Φρανσίσκο ντ’ Ανκόνια περί χρήματος από το "Άτλας Επαναστάτησε" της Άυν Ράντ, Εκδόσεις Ωκεανίδα, μετάφραση Χριστιάννα Σαμαρά. Για την αντιγραφή, Μάκης Σπυράτος:

«Πιστεύετε στ’ αλήθεια ότι το χρήμα είναι η ρίζα όλων των κακών ;» ρώτησε ο Φρανσίσκο ντ’ Ανκόνια.

«Έχετε αναρωτηθεί ποτέ ποια είναι η ρίζα του χρήματος ; Το χρήμα αποτελεί ένα ανταλλακτικό εργαλείο, το οποίο για να υπάρχει θα πρέπει υπάρχουν αγαθά που να παράγονται και άνθρωποι ικανοί να τα παράγουν. Το χρήμα είναι η υλική έκφραση της αρχής πως οι άνθρωποι που επιθυμούν να συναλλάσσονται μεταξύ τους, θα πρέπει να συναλλάσσονται με βάση τη δίκαιη ανταλλαγή αγαθών και ν’ ανταλλάσουν αξία με αξία. Το χρήμα είναι η υλική έκφραση της αρχής πως οι άνθρωποι που επιθυμούν να συναλλάσονται μεταξύ τους, θα πρέπει να συναλλάσονται με βάση τη δίκαιη ανταλλαγή αγαθών και ν’ ανταλλάσουν αξία με αξία. Το χρήμα δεν είναι εργαλείο των ζητιάνων που επαιτούν τα αγαθά σας με τα δάκρυα, ούτε των αρπακτικών που τ’ αρπάζουν με τη βία. Το χρήμα υπάρχει μόνο χάρη στους ανθρώπους που παράγουν. Κι αυτό το θεωρείτε κακό;

»Το χρήμα που αποκτάτε ως ανταμοιβή για την προσπάθειά σας, είναι το μέσο που θα σας επιτρέψει ν’ αξιώσετε το προϊόν προσπάθειας κάποιου άλλου. Δεν είναι οι ζητιάνοι και τ’ αρπακτικά που δίνουν αξία στο χρήμα. Κανένας ωκεανός δακρύων ούτε όλα τα όπλα του κόσμου δεν μπορούν να μετατρέψουν αυτά τα χαρτιά που έχετε στο πορτοφόλι σας στο ψωμί που θα χρειαστείτε αύριο για την επιβίωσή σας. Αυτά τα χαρτιά που θα ’πρεπε να είναι χρυσός, αποτελούν ένα συμβόλαιο τιμής το οποίο σας επιτρέπει ν’ αξιώνετε την ενέργεια των ανθρώπων που παράγουν. Το πορτοφόλι σας είναι μια κατάθεση ελπίδας, είναι η πεποίθηση ότι κάπου στον κόσμο γύρω σας υπάρχουν άνθρωποι που δεν παραβλέπουν αυτή την ηθική αρχή, η οποία συνιστά και τη ρίζα του χρήματος. Κι αυτό το θεωρείτε κακό;

»Έχετε αναζητήσει ποτέ τη ρίζα της παραγωγής; Ρίξτε μια ματιά σε μια ηλεκτρική γεννήτρια και τολμήστε να ισχυριστείτε πως είναι προϊόν της μυϊκής δύναμης άξεστων αγρίων. Προσπαθήστε να φυτέψετε ένα σπόρο σταριού χωρίς τη γνώση που σας έχουν κληροδοτήσει οι άνθρωποι που ανακάλυψαν την καλλιέργεια του, προσπαθήστε να κερδίσετε το ψωμί σας χρησιμοποιώντας μόνο την κίνηση του σώματός σας – και θα καταλάβετε ότι ο νους του ανθρώπου είναι η ρίζα όλων των αγαθών που παράγονται κι όλου του πλούτου που έχει υπάρξει πάνω στη γη.

»Ισχυρίζεστε όμως ότι το χρήμα το κερδίζει ο δυνατός σε βάρος του αδύναμου; Για ποια δύναμη μιλάτε; Προφανώς όχι για τη δύναμη των όπλων και των μυών. Ο πλούτος αποτελεί προϊόν της διανοητικής ικανότητας του ανθρώπου. Είναι λοιπόν αλήθεια ότι αυτός που επινοεί έναν κινητήρα, κερδίσει χρήματα σε βάρος αυτού που δεν τον επινοεί; Ότι ο έξυπνος κερδίζει χρήματα σε βάρος του ανόητου; Ο ικανός σε βάρος του ανίκανου και ο φιλόδοξος σε βάρος του φυγόπονου; Το χρήμα κερδίζεται –προτού ακόμα γίνει αντικείμενο αρπαγής ή επαιτείας - με την προσπάθεια του κάθε έντιμου ανθρώπου, του καθενός σύμφωνα με τις ικανότητές του. Και έντιμος άνθρωπος είναι αυτός που ξέρει ότι δεν μπορεί να καταναλώσει περισσότερα απ’ όσα παράγει.

»Η συναλλαγή μέσω του χρήματος αποτελεί τη βάση του κώδικα αξιών των έντιμων κι αξιόπιστων ανθρώπων. Το χρήμα βασίζετε στο αξίωμα ότι κάθε άνθρωπος είναι κύριος του μυαλού του και των προσπαθειών του. Το χρήμα δεν επιτρέπει σε κανένα άλλο μέτρο να καθορίσει την αξία της προσπάθειάς σας, παρά μόνο στην ηθελημένη απόφαση του ανθρώπου που θα επιλέξει να εμπορευτεί μαζί σας τη δική του προσπάθεια. Το χρήμα σας επιτρέπει να λάβετε ως αντάλλαγμα για τα αγαθά και το μόχθο σας αυτό που πραγματικά αξίζουν, σύμφωνα με την κρίση των ανθρώπων που θα τ’ αγοράσουν. Το χρήμα δεν επιτρέπει παρά μόνο μία, απόλυτα ξεκάθαρη και έντιμη συναλλαγή, τη συναλλαγή που στηρίζεται στο αμοιβαίο όφελος κι ορίζεται από την αβίαστη κρίση των πλευρών που συναλλάσσονται. Το χρήμα προϋποθέτει την παραδοχή ότι ο άνθρωπος εργάζεται για το προσωπικό του όφελος κι όχι για να ζημιωθεί, ότι εργάζεται για το κέρδος κι όχι για την απώλεια, ότι ο εργαζόμενος άνθρωπος δεν είναι κτήνος ή υποζύγιο που γεννήθηκε για να κουβαλάει το βάρος της δικής σας μιζέριας, ότι ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στους ανθρώπους δεν είναι η ανταλλαγή πόνου αλλά η ανταλλαγή αγαθών. Το χρήμα απαιτεί από σας να πουλάτε - όχι την αδυναμία σας στην ηλιθιότητα των άλλων, αλλά το ταλέντο σας στη λογική τους• απαιτεί από σας ν’ αγοράζετε – όχι ό, τι πιο ελεεινό σας προσφέρουν, αλλά το καλύτερο που μπορείτε να εξασφαλίσετε. Κι όταν οι άνθρωποι ζουν με βάση την εμπορική συναλλαγή -και με ρυθμιστή όχι τον εξαναγκασμό αλλά τη λογική- , τότε είναι σίγουρο ότι κερδίζει το καλύτερο προϊόν, η καλύτερη επίδοση, ο άνθρωπος που διαθέτει την καλύτερη κρίση και τις πιο αναπτυγμένες ικανότητες, με αποτέλεσμα ο βαθμός της παραγωγικότητας του ανθρώπου να συνιστά και το μέτρο της ανταμοιβής του. Αυτός είναι ο κώδικας της ύπαρξης που εργαλείο και σύμβολό της είναι το χρήμα. Κι αυτό το θεωρείτε κακό;

»Όμως το χρήμα δεν είναι παρά ένα εργαλείο. Μπορεί να σας πάει όπου θέλετε, αλλά δεν μπορεί να σας αντικαταστήσει στη θέση του οδηγού. Μπορεί να σας προσφέρει τα μέσα για να ικανοποιήσετε τις επιθυμίες σας, αλλά δεν μπορεί να σας παρέχει επιθυμίες. Το χρήμα είναι η κατάρα των ανθρώπων που προσπαθούν να ανατρέψουν το νόμο της αιτιότητας - των ανθρώπων που θέλουν ν’ αντικαταστήσουν το νου με τα προϊόντα που παράγει ο νους. »Το χρήμα δεν μπορεί ν’ αγοράσει ευτυχία για κείνον που δεν ξέρει τι ζητάει από τη ζωή: δεν θα του παρέχει κώδικα αξιών αν ο ίδιος δεν θελήσει να δημιουργήσει αξίες, δεν θα του προσφέρει σκοπό αν ο ίδιος δεν θελήσει να δώσει σκοπό στη ζωή του. Το χρήμα δεν μπορεί ν΄αγοράσει εξυπνάδα για χάρη του ανόητου, δεν μπορεί ν’ αγοράσει θαυμασμό για χάρη του δειλού, ούτε σεβασμό για χάρη του ανίκανου. Αυτός που αντικαθιστά την ορθή κρίση με το χρήμα, προσπαθώντας να εξαγοράσει το μυαλό των ικανών ανθρώπων για να το θέσει στην υπηρεσία του, καταλήγει να γίνει θύμα των κατωτέρων του. Οι ευφυείς άνθρωποι τον εγκαταλείπουν, ενώ οι απατεώνες και οι λωποδύτες μαζεύονται γύρω του σπρωγμένοι από ένα νόμο που ο ίδιος δεν συνειδητοποιεί: ότι κανείς δεν μπορεί να κρυφτεί πίσω από το χρήμα του. Γι΄αυτό το λόγο θεωρείτε το χρήμα ρίζα του κακού;

» Ο μόνος άνθρωπος που αξίζει να κληρονομήσει πλούτο είναι ο άνθρωπος που δεν έχει ανάγκη τον κληρονομημένο πλούτο - ο άνθρωπος που θα έκανε περιουσία απ΄όπου κι αν ξεκινούσε. Όταν ένας κληρονόμος είναι αντάξιος των χρημάτων του, τότε το χρήμα τον υπηρετεί• διαφορετικά, τον καταστρέφει. Και τότε εσείς κοιτάζετε γύρω σας και ωρύεστε ότι το χρήμα τον διέφθειρε. Είναι όντως έτσι; Μήπως αυτός διέφθειρε το χρήμα; Ποτέ μη ζηλέψετε έναν ανάξιο κληρονόμο• ο πλούτος του δεν πρόκειται να φτάσει σ’ εσάς, δεν πρόκειται να σας προσφέρει τίποτα. Μη σκεφτείτε ότι ο πλούτος αυτός θα μπορούσε να μοιραστεί στους ανθρώπους. Το χρήμα αυτό είναι παράσιτο• κι όσα παράσιτα κι αν μοιράσεις στον κόσμο, δεν μπορείς να φέρεις πίσω τη νεκρή αρετή του χρήματος που κληρονόμησε κάποτε ένας ανάξιος άνθρωπος. Το χρήμα είναι μια ζωντανή δύναμη που χωρίς τη ρίζα του πεθαίνει. Το χρήμα δεν θα υπηρετήσει το μυαλό που δεν μπορεί να φανεί αντάξιό του. Γι΄αυτό το λόγο θεωρείτε το χρήμα ρίζα του κακού;

»Το χρήμα είναι το μέσο για τη διαβίωσή σας. Η ετυμηγορία σας γι΄αυτό που σας εξασφαλίζει τα προς το ζην ταυτίζεται με την ετυμηγορία σας για τη ζωή. Αν η ρίζα είναι σάπια, τότε έχετε καταδικάσει την ίδια σας την ύπαρξη. Πώς κερδίσατε το χρήμα σας; Με απάτη; Εκμεταλλευόμενοι τα βίτσια και την ηλιθιότητα των άλλων; Ικανοποιώντας τις ανάγκες των ανόητων με την ελπίδα ότι θα λάβετε περισσότερα απ΄ όσα αξίζουν οι ικανότητες σας; Με εκπτώσεις στις αρχές σας; Κάνοντας δουλειές που απεχθάνεστε για ανθρώπους που περιφρονείτε; Αν ναι, τότε το χρήμα που κερδίσατε δεν σας προσφέρει ούτε μια στιγμή, ούτε μια στάλα πραγματικής χαράς. Κι όλα τα πράγματα που θ’ αγοράζετε, δεν θα είναι τιμή αλλά όνειδος. Δεν θα είναι κατόρθωμα αλλά ενθύμιο ντροπής. Και τότε θ’ αρχίσετε να ουρλιάζετε ότι το χρήμα είναι κακό. Κακό επειδή δεν μπορεί να αντικαταστήσει το χαμένο αυτοσεβασμό σας; Κακό επειδή δεν σας αφήνει ν’ απολαύσετε την εξαχρείωσή σας; Μήπως αυτή είναι η ρίζα του μίσους σας για το χρήμα; »

»Το χρήμα θα μείνει για πάντα ένα αποτέλεσμα και δεν πρόκειται να υποκαταστήσει τον άνθρωπο ως αιτία. Το χρήμα είναι προϊόν της αρετής, αλλά δεν μπορεί να προσφέρει αρετή ούτε ν’ αντισταθμίσει τη φαυλότητα. Το χρήμα δεν θα σας δώσει αυτό που δεν έχετε κερδίσει, ούτε στο πνεύμα ούτε στην ύλη. Μήπως αυτή είναι η ρίζα του μίσους σας για το χρήμα;

» Ή μήπως εννοείτε πως η αγάπη για το χρήμα είναι η ρίζα όλων των κακών; Όταν αγαπάς κάτι, σημαίνει ότι γνωρίζεις κάτι αγαπάς τη βαθύτερη φύση του. Όταν αγαπάς τα χρήματα σημαίνει ότι γνωρίζεις κι αγαπάς το γεγονός ότι το χρήμα είναι η απτή έκφραση της καλύτερης δύναμης που έχεις μέσα σου, ότι είναι το κλειδί που θα σου επιτρέψει ν’ ανταλλάξεις την προσπάθειά σου με την καλύτερη προσπάθεια των άλλων. Ο άνθρωπος που μπορεί να πουλήσει την ψυχή του για μια δεκάρα, αυτός είναι που θα διακηρύξει με όλο του το σθένος το μίσος του για το χρήμα - και δεν μπορεί να κάνει αλλιώς. Οι εραστές του χρήματος είναι πάντα πρόθυμοι να εργαστούν για το χρήμα. Ξέρουν πως είναι ικανοί να το αξιώσουν.

» Επιτρέψτε μου να σας δώσω ένα στοιχείο που βοηθά στην αποκωδικοποίηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς: αυτός που καταριέται το χρήμα, το έχει αποκτήσει άτιμα• αυτός που το σέβεται, το έχει κερδίσει.

»Τρέξτε μακριά όποτε ακούτε κάποιον να σας λέει ότι το χρήμα είναι κακό. Η δήλωση αυτή σας χτυπάει καμπανάκι για το αρπακτικό που πλησιάζει. Όσο οι άνθρωποι ζουν πάνω στη γη και χρειάζονται κάποιο μέσο για τις συναλλαγές τους - το μόνο υποκατάστατο που έχουν στη διάθεσή τους αν εγκαταλείψουν το χρήμα είναι η κάννη του όπλου.

»Όμως το χρήμα απαιτεί από σας τις υψηλότερες αρετές, αν θέλετε να το κερδίσετε και να το διατηρήσετε. Οι άνθρωποι που δεν διαθέτουν τόλμη, υπερηφάνεια κι αυτοεκτίμηση, οι άνθρωποι που ξεχνούν ότι έχουν ηθικό δικαίωμα να προστατεύσουν και να υπερασπιστούν τα χρήματά τους όπως θα υπερασπίζονταν τη ζωή τους, οι άνθρωποι που απολογούνται για τον πλούτο τους - δεν θα παραμείνουν πλούσιοι για πολύ. Θα γίνουν τροφή για τις ορδές των αρπακτικών, που μπορεί να κρύβονται αιώνες στο χώμα, αλλά ξεμυτίζουν έρποντας μόλις αντιληφθούν την οσμή του ανθρώπου που ζητάει συγχώρεση για την αμαρτία του πλούτου του. Και δεν θ’ αργήσουν να τον απαλλάξουν από την αμαρτία – και από τη ζωή του, όπως άλλωστε του αξίζει.

»Και τότε θα δείτε την άνοδο των διπρόσωπων - των ανθρώπων που ζουν με αρχή τον εξαναγκασμό, απαιτώντας παράλληλα απ’ όσους ζουν με αξίωμα τη δίκαιη συναλλαγή να προσδώσουν αξία στο χρήμα που τους έχουν αρπάξει - των ανθρώπων που προσπαθούν να σφετεριστούν την αρετή. Σε μια ηθική κοινωνία, οι άνθρωποι αυτοί είναι εγκληματίες, και οι νόμοι θεσπίζονται για να σας προστατεύουν απ’ τη δράση τους. Όταν όμως μια κοινωνία κατοχυρώνει τους εγκληματίες βάσει δικαιώματος και τους άρπαγες βάσει νόμου, όταν κατοχυρώνει τους ανθρώπους που χρησιμοποιούν τον εξαναγκασμό για ν’ αρπάξουν το χρήμα άοπλων θυμάτων τότε το χρήμα γίνεται ο εκδικητής του δημιουργού του. Κι ενώ οι άρπαγες πιστεύουν πως είναι ασφαλές να ληστεύουν άοπλους μόλις ψηφίσουν ένα νόμο που θα τους αφοπλίσει, πολύ σύντομα θα δουν το λάφυρο τους να γίνεται μαγνήτης, προσελκύοντας άλλους άρπαγες, που θα τ’ αρπάξουν από τα χέρια τους όπως το άρπαξαν κι εκείνοι. Κι έτσι, αυτός που κερδίζει δεν είναι ο ικανότερος στην παραγωγή αλλά ο κορυφαίος στην κτηνωδία. Όταν ο εξαναγκασμός γίνεται αρχή, ο δολοφόνος κερδίζει πάντα τον πορτοφολά. Και τότε η κοινωνία διαλύεται, ρημάζει, γίνεται ένα απέραντο σφαγείο.

»Θέλετε να μάθετε πότε θα έρθει αυτή η μέρα; Κοιτάξτε το χρήμα. Το χρήμα είναι το βαρόμετρο της αρετής μιας κοινωνίας. Αν διαπιστώσετε ότι οι συναλλαγές σας δεν γίνονται με οδηγό την κοινή σύνεση αλλά τον καταναγκασμό - αν διαπιστώσετε ότι για να παράγετε χρειάζεστε την άδεια ανθρώπων που δεν παράγουν τίποτα - αν διαπιστώσετε ότι το χρήμα ρέει σε όσους εμπορεύονται χάρες κι όχι αγαθά -αν διαπιστώσετε ότι οι άνθρωποι πλουτίζουν περισσότερο με τη δωροδοκία και με την επιρροή παρά με τη εργασία κι ότι οι νόμοι δεν προστατεύουν εσάς αλλά τη διαπλοκή - αν διαπιστώσετε ότι η διαφθορά ανταμείβεται και η τιμιότητα έχει γίνει αυτοθυσία, τότε μπορείτε να συμπεράνετε πως η κοινωνία σας είναι καταδικασμένη. Το χρήμα είναι τόσο ευγενές μέσο, που δεν μπορεί να τα βάλει με τα όπλα και δεν συνθηκολογεί με την κτηνωδία. Δεν θα επιτρέψει ποτέ σε μια χώρα να επιβιώσει ως ιδιοκτησία και λάφυρο ταυτόχρονα.

»Το πρώτο πράγμα που αφανίζουν οι καταστροφείς μόλις εμφανιστούν σε μια ανθρώπινη κοινωνία, είναι το χρήμα. Γιατί το χρήμα είναι η προστασία του ανθρώπου και η βάση της ηθικής ύπαρξης. Οι καταστροφείς αρπάζουν το χρυσό κι αφήνουν στους ιδιοκτήτες του μια στοίβα κάλπικα χαρτιά, εκμηδενίζοντας έτσι κάθε αντικειμενικό κριτήριο και παραδίδοντας τους ανθρώπους στην αυθαίρετη εξουσία ενός αυθαίρετου ρυθμιστή αξιών. Ο χρυσός είναι μια αντικειμενική αξία, το αντίτιμο του παραγόμενου πλούτου. Τα χαρτιά είναι η εγγύηση ενός ανύπαρκτου πλούτου υπογεγραμμένη από ένα όπλο που στρέφει την κάννη του σ’ αυτούς από τους οποίους απαιτείται να τον παράγουν. Τα χαρτιά είναι μια επιταγή που εκδίδουν οι νόμιμοι άρπαγες από ένα λογαριασμό που δεν τους ανήκει: από την αρετή των θυμάτων τους. Και δεν θ’ αργήσει η μέρα που η επιταγή αυτή δεν θα έχει αντίκρισμα και θα σφραγιστεί με την επισήμανση: ’’Ακάλυπτος λογαριασμός’’.

»Όταν έχετε δαιμονοποιήσει το μέσο που εξασφαλίζει την επιβίωσή σας, μην περιμένετε από τους ανθρώπους να παραμείνουν ενάρετοι. Μην περιμένετε να ζουν με οδηγό την ηθική, προσφέροντας τη ζωή τους βορά στα δόντια της ανηθικότητας. Μην περιμένετε να παράγουν, όταν η παραγωγή τιμωρείται και η αρπαγή ανταμείβεται. Μη ρωτήσετε ‘’ποιος καταστρέφει τον κόσμο;’’. Εσείς τον καταστρέφετε.

»Στέκεστε ανάμεσα στα λαμπρότερα επιτεύγματα του λαμπρότερου παραγωγικού πολιτισμού κι αναρωτιέστε γιατί τον βλέπετε να καταρρέει, την ώρα που εσείς οι ίδιοι καταριέστε το ζωογόνο αίμα του - το χρήμα. Αντιμετωπίζετε το χρήμα σαν άγριοι μιας άλλης εποχής κι αναρωτιέστε γιατί η ζούγκλα πλησιάζει έρποντας στις πόλεις σας. Σ’ όλη την πορεία της ανθρώπινης ιστορίας, το χρήμα έπεφτε πάντα στα χέρια των άπληστων αρπακτικών, που μπορεί τ’ όνομά τους να διέφερε, αλλά η τακτική τους παρέμενε η ίδια: άρπαζαν τον πλούτο με τη βία, κρατώντας τους παραγωγούς δεμένους χειροπόδαρα, στερώντας τους κάθε κύρος, τιμή και υπόληψη. Η έκφραση ’το χρήμα είναι η ρίζα του κακού’, που τόσο αψήφιστα διατυπώνετε ως ηθικοπλαστική αλήθεια, ανήκει σε μια εποχή όπου τον πλούτο παρήγε ο μόχθος των δούλων-των ανθρώπων που επαναλάμβαναν για αιώνες τις ίδιες, απαράλλαχτες μηχανικές κινήσεις τις οποίες επινόησε κάποτε κάποιος ανθρώπινος νους. Όσο η παραγωγή υπάκουε στον εξαναγκασμό κι ο πλούτος ήταν προϊόν κατάκτησης, οι άνθρωποι δεν είχαν και πολλά να κατακτήσουν. Κι όμως, όλους αυτούς τους αιώνες της εξαθλίωσης και του τέλματος, οι άνθρωποι ανήγαγαν τους άρπαγες σε αριστοκρατία του ξίφους, σε αριστοκρατία του αίματος ή της Αυλής, και καταφρονούσαν τους παραγωγούς, θεωρώντας τους απλώς δούλους, εμπόρους, μαγαζάτορες-βιομήχανους.

»Όμως προς τιμή και δόξα ολόκληρης της ανθρωπότητας, εμφανίστηκε για πρώτη και μοναδική φορά στην ιστορία μια χώρα ικανή να αξιώσει τον τίτλο της χώρας του χρήματος, μια χώρα που προκρίνει τη λογική, τη δικαιοσύνη, την ελευθερία, την παραγωγή και το επίτευγμα - και γι’ αυτό δεν μπορώ παρά να υποκλιθώ μπροστά στο μεγαλείο της Αμερικής. Για πρώτη φορά ο ανθρώπινος νους και το χρήμα λύθηκαν από τα δεσμά τους, για πρώτη φορά ο πλούτος αποκόπηκε από την κατάκτηση και συνδέθηκε με την εργασία, αντικαθιστώντας τον ευγενή του ξίφους από τον πραγματικό δημιουργό του πλούτου, με τον ελεύθερο εργαζόμενο άνθρωπο, με την ανώτερη μορφή της ανθρώπινης - τον αυτοδημιούργητο άνθρωπο - τον Αμερικανό βιομήχανο.

»Αν μου ζητούσατε να ονομάσω το πιο λαμπρό επίτευγμα των Αμερικανών, θα έλεγα-επειδή αυτό περικλείει κι όλα τα υπόλοιπα - πως είναι η επινόηση της έκφρασης κάνω λεφτά. Καμία χώρα, κανένα έθνος δεν είχε ξαναχρησιμοποιήσει αυτές τις λέξεις• οι άνθρωποι αντιλαμβάνονταν πάντα τον πλούτο ως μια στατική ποσότητα - προϊόν αρπαγής, επαιτείας, κληρονομιάς, μοιρασιάς, κλεψιάς ή εκδούλευσης. Οι Αμερικανοί ήταν οι πρώτοι που κατάλαβαν ότι ο πλούτος πρέπει να δημιουργηθεί. Οι λέξεις ‘’κάνω λεφτά’’ περικλείουν την ουσία της ανθρώπινης ηθικής.

»Κι όμως, γι’ αυτές ακριβώς τις λέξεις αποκήρυξαν τους Αμερικανούς οι διεφθαρμένες κοινωνίες των αρπακτικών γύρω τους. Και τώρα, αυτά που πρεσβεύουν οι άρπαγες σας έχουν κάνει να θεωρείτε τα λαμπρά επιτεύγματά σας σήμα κατατεθέν της ντροπής, σας έχουν κάνει ν’ αντιμετωπίζετε την ευημερία σας σαν ενοχή, τους σπουδαίους βιομήχανούς σας σαν παλιανθρώπους και τα υπέροχα εργοστάσιά σας σαν προϊόν ιδιοκτησίας του μυϊκού μόχθου, του ίδιου μόχθου των αλυσοδεμένων σκλάβων που έχτισαν υπό το φόβο του μαστιγίου τις πυραμίδες της Αιγύπτου. Όποιος αχρείος χαζογελάει, ισχυριζόμενος ότι δεν βλέπει καμιά διαφορά ανάμεσα στη δύναμη του δολαρίου και τη δύναμη του μαστιγίου, θα καταλάβει σίγουρα τη διαφορά όταν τη νοιώσει στο πετσί του - κι αργά ή γρήγορα θα τη νοιώσει.

»Όσο αδυνατείτε να συνειδητοποιήσετε ότι το χρήμα είναι πηγή όλων των καλών, πάτε γυρεύοντας να καταστραφείτε. Όταν το χρήμα παύει να είναι εργαλείο συναλλαγής μεταξύ των ανθρώπων, τότε εργαλείο γίνονται οι ίδιοι οι άνθρωποι. Ή αίμα, μαστίγια και όπλα - ή δολάρια. Η επιλογή είναι δική σας-δεν έχετε άλλη διέξοδο-και η ώρα κοντεύει να σημάνει».
Συνέχεια