Σάββατο, 26 Μαΐου 2012

Η στρατηγική μπροστά στις κάλπες.

Το άρθρο του Γιαννακίδη στο Protagon σήμερα (26/05/12) θέτει τα πράγματα όπως είναι. Κανείς δεν εξυφαίνει συνωμοσίες κατά της Ελλάδας. Κανείς δεν θέλει να μας τιμωρήσει και να μας εκδικηθεί γιατί είμαστε ωραίοι και μάγκες. Είναι απλό. Δανειστήκαμε πέρα από τις δυνατότητες μας και δεν έχουμε να τα ξεπληρώσουμε. Κι αυτό γιατί καταστρέψαμε τις όποιες παραγωγικές μας δυνατότητες. Χωρίς λοιπόν ριζική αναδιάρθρωση του Δημόσιου Τομέα, αλλά και απλοποίηση των διαδικασιών (εργασιακά, ασφαλιστικό, ίδρυση και λειτουργία επιχειρήσεων) συνολικά στον ιδιωτικό τομέα, δεν πρόκειται να τα καταφέρουμε. Για να τα κάνουμε όμως αυτά, χωρίς να πεθάνουμε προσπαθώντας, χρειαζόμαστε φτηνό χρήμα. Αυτό μόνο η δανειακή σύμβαση μπορεί να μας το δώσει. Αν συνεχίσουμε να θεωρούμε ότι αυτό το φτηνό χρήμα, ότι περισσεύει από την πληρωμή τόκων, πρέπει να πηγαίνει στην κατανάλωση, στους μισθούς ΔΥ και στο κράτος πρόνοιας την έχουμε πατήσει.

Η πλειοψηφία του ελληνικού λαού όμως, νομίζει πως ο άλλος κόσμος ο εφικτός είναι ακριβώς αυτό. Κάπου, κάπως υπάρχει η δυνατότητα να συντηρούμε ένα επίπεδο ζωής, ένα κράτος πρόνοιας τεράστιο και μια προστασία προς τον πολίτη σε κάθε πλευρά της ζωής του, χωρίς υποχρεώσεις και χωρίς παραγωγή. Το χρήμα (που δεν φέρνει την ευτυχία) από κάπου θα έρχεται μαγικά. Ε λοιπόν αυτός ο κόσμος όχι μόνο είναι εφικτός, αλλά υπήρξε και υπάρχει. Για 70 χρόνια σε μια χώρα που λεγόταν ΕΣΣΔ, για 50 χρόνια στην ανατολική Ευρώπη, και υπάρχει ακόμα στην Βόρεια Κορέα. Μόνο που απέτυχε και αποτυγχάνει συνεχώς.

Μπορείς βέβαια να πιστεύεις πως εσύ θα τα καταφέρεις όταν το προσπαθήσεις δεύτερη ή τρίτη φορά. Όλη η αριστερά στην Ελλάδα, και επί του προκειμένου ο ΣΥΡΙΖΑ, αυτό πιστεύει. Δυστυχώς έχουν πείσει και την πλειοψηφία του ελληνικού λαού. Δυστυχώς κάθε φωνή που προσπαθεί να αρθρώσει έναν λόγο διαφορετικό, είτε αυτός είναι πρακτικός και τεχνοκρατικός, ή λίγο ως πολύ φιλελεύθερος, αντιμετωπίζεται ως παράλογη. Ο σουρεαλισμός σε όλο του το μεγαλείο. Ο αποδεδειγμένα παράλογος και αποτυχημένος να θεωρεί (και να κάνει μια κοινωνία να το πιστεύει) πως κάθε διαφορετικός λόγος είναι απάνθρωπος και καταστροφικός για τον άνθρωπο. Παρουσιάζεται δε ως απολύτως λογικός και ρεαλιστικός ένας τρόπος οργάνωσης της κοινωνίας και οικονομίας που, όπου εφαρμόστηκε (συμπεριλαμβανομένης της χώρας μας εν μέρει), αποδεδειγμένα οδήγησε στην καταστροφή και στον όλεθρο για τον άνθρωπο.

Πως λοιπόν να αλλάξεις την αντίληψη του απλού κόσμου για τα πράγματα; Πως να δώσεις σε αυτόν που υφίσταται την κρίση να καταλάβει πως δεν υπάρχουν θαύματα που θα του δώσουν την λύση; Ακόμα περισσότερο, πως είναι δυνατόν να τον πείσεις πως αυτό που υπόσχεται ο ΣΥΡΙΖΑ είναι απείρως χειρότερο από ότι βιώνει και μπορεί να φαντασθεί. Πολλοί έχουν αμφιβολίες μέσα και έξω από την κεντροδεξιά παράταξη για την στρατηγική μετωπικής αντιπαράθεσης με τον ΣΥΡΙΖΑ. Λένε πως αυτή η στρατηγική τον φέρνει στο προσκήνιο να καθορίζει την ατζέντα. Εν πολλοίς έχουν δίκιο. Ποιός είναι όμως ο άλλος δρόμος; Η άλλη στρατηγική; Ρεαλιστικά υπάρχει ένας τεράστιος κίνδυνος. Να κάνουν κυβέρνηση οι κομμουνιστές. Το λέω απλά και καθαρά γιατί έτσι είναι. Δεν έχει νόημα να μπαίνουμε στους θεωρητικούς δαιδάλους του κομμουνιστικού κινήματος. Οι άνθρωποι είναι κομμουνιστές και δεν το κρύβουν. Όσο πιό γρήγορα γίνει αντιληπτό, τόσο το καλύτερο για όλους.

Ποιά θα ήταν η άλλη στρατηγική; Να εξηγήσεις στον κόσμο πως ο δρόμος της θυσίας, της εργασίας και της προσπάθειας θα τον βγάλει από την κρίση. Πως να πείσεις έναν κόσμο που έχει μεγαλώσει στην ευκολία και την ήσσονα προσπάθεια; Πως να τον κάνεις λογικό ξαφνικά; Εδώ και μεσοαστοί ρεαλιστές και λογικοί νοσταλγούν την αστακομακαρονάδα και την ρόκα παρμεζάνα στην Μύκονο. Και πιστεύουν πως εύκολα θα τα ξαναβρούν.

Ή μήπως να το παίξεις ήρεμη τεχνοκρατική δύναμη που μαζί με το ΠΑΣΟΚ θα βγάλεις την χώρα από την κρίση; Μόνο που ο κόσμος που πήγε στον ΣΥΡΙΖΑ και συνεχίζει να πηγαίνει δεν θέλει τον σοβαρό διαχειριστή της εξουσίας. Τον ψήφιζε τόσα χρόνια με αντάλλαγμα πλασματική ευημερία, διορισμούς στο δημόσιο και δουλειές αεράτες πάλι με το δημόσιο. Τώρα οι διαχειριστές της εξουσίας δεν έχουν να δώσουν τίποτα και ο κόσμος το ξέρει. Πάει λοιπόν από εξαρτημένα αντανακλαστικά σε αυτόν που υπόσχεται τα πάντα στους πάντες. Έτσι τον μάθανε. Τι Ανδρέας, τι Κώστας, τι Γιώργος! Και τελικά νάτος ο Αλέξης που λέει όλα τα ωραία.

Ο μόνος τρόπος που βλέπω είναι το εκβιαστικό δίλημμα. Αν ψηφίσεις ΣΥΡΙΖΑ θα διακινδυνεύσεις όλα αυτά που αξιολογείς ως ιδιαιτέρως σημαντικά κεκτημένα: το ευρώ, το ευρωπαϊκό διαβατήριο, την περιουσία σου και την ελευθερία να καθορίζεις το μέλλον σου και των παιδιών σου. Αξιολογούνται αυτά όμως ως σημαντικά από τον άνθρωπο που έχει δει την περιουσία του και τα εισοδήματα του να έχουν μειωθεί από 30-50% τα δύο τελευταία χρόνια; Δεν ξέρω. Αλλά δεν βλέπω κι άλλο τρόπο πέρα από την συσπείρωση όλων αυτών που τα θεωρούν σημαντικά. Πρέπει δε να βοηθήσουμε να πειστούν όσο το δυνατόν περισσότεροι για το διακύβευμα του να ψηφίσουν ΣΥΡΙΖΑ ή άλλα παλαβά κόμματα. Γιατί το να ψηφίζεις Καμμένο ή να φεύγεις από τον Καμμένο και να πηγαίνεις στον ΣΥΡΙΖΑ δεν αλλάζει τίποτα.

Υπάρχει βέβαια και μια άλλη άποψη που λέει πως πρέπει να αλλάξει η κεντροδεξιά, να βγουν καινούργια πρόσωπα, να ξυπνήσει η μεσαία τάξη (που σε μεγάλο ποσοστό συμπεριφέρεται παλαβά), να αναδειχθούν οι καινούργιες ελίτ. Κι όλα αυτά έστω και μέσα από την καταστροφή της εξόδου από το ευρώ ίσως. Συγγνώμη, αλλά δεν έχουμε χρόνο. Τρεις βδομάδες μείνανε. Το δίλημμα είναι σαφές: συνεχίζουμε την πορεία προς την Δύση ή στρίβουμε για τον άλλο κόσμο (ειρωνεία λεκτική!), τον εφικτό, τον κομμουνιστικό;
Συνέχεια

Πέμπτη, 24 Μαΐου 2012

Οι μεγάλοι ηγέτες που λείπουν

Γίνεται μεγάλη κουβέντα στην χώρα μας για τους μεγάλους ηγέτες που λείπουν. Ιδίως αυτόν τον καιρό της κρίσης πολλοί αναφέρονται υποτιμητικά στον Σαμαρά κυρίως, στον Βενιζέλο δευτερευόντως, αλλά και στους περισσοτέρους των δύο πρώην μεγάλων κομμάτων. Από τον Ανδριανόπουλο μέχρι τον Παπαχελά κι από κάποιους συνεργάτες του ΜΜ μέχρι πολύ απλό κόσμο υποστηρίζεται η ανάγκη για την ανάδειξη των ηγετών που θα μας βγάλουν από την κρίση. Κάποιοι μάλιστα πιστεύουν πως όσο βαθαίνει η κρίση, κι αν ακόμα πτωχεύσουμε, τότε θα αναδειχθούν οι ηγέτες και θα ξυπνήσει ο λαός και θα αρχίσει να δουλεύει και να δημιουργεί. Είναι οι γνωστές αστείρευτες δυνάμεις του Έλληνα που πάντα στο τέλος μεγαλουργεί.

Έχω υποστηρίξει και σε άλλη μου ανάρτηση στο ΜΜ πως η σημερινή εποχή μοιάζει πολύ με την δεκαετία του 40, από το 1944-1952. Για πολλούς λόγους. Πρώτον, για την δυναμική της αριστεράς που έφτασε κοντά στην κατάληψη της εξουσίας. Δεύτερον, για τον ρόλο του ξένου παράγοντα. Τρίτον για το ασταθές πολιτικό σκηνικό και την κατάρρευση των παλιών κομμάτων. Τέταρτον, για την βαθιά κρίση που μάστιζε την ελληνική κοινωνία και οικονομία. Τότε φυσικά τα πράγματα ήταν πολύ χειρότερα γιατί υπήρχε εμφύλιος πόλεμος, αλλά και μεγάλα προβλήματα επιβίωσης για ολόκληρα στρώματα του πληθυσμού, συνεχείς υποτιμήσεις της δραχμής ώστε νόμισμα συναλλαγών είναι η χρυσή λίρα.

Ποιοί κυβερνούσαν όμως την χώρα σε αυτή την δύσκολη περίοδο; Δεκατρείς πρωθυπουργοί (κυβερνήσεις) σε οχτώ χρόνια. Κανείς δεν κυβέρνησε για πάνω από χρόνο συνεχώς. Κάποιοι ένα μήνα, ή λίγους μήνες. Ποιοί ήταν; Σοφούλης, Πλαστήρας, Τσαλδάρης, Βενιζέλος Σοφοκλής, Βούλγαρης, Μάξιμος, Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός, Γ. Παπανδρέου, Διομήδης, Θεοτόκης. Αλλά και Παν. Κανελλόπουλος, Πουλίτσας, Κιουσόπουλος από ένα μήνα. Μέχρι που το 1952 εξελέγη ο Παπάγος και μετά κυρίως ο Καραμανλής και μπήκαμε σε καινούργια περίοδο. Αυτές οι κυβερνήσεις διεξήγαγαν τον αντικομμουνιστικό αγώνα και τον πόλεμο, διαχειρίστηκαν το σχέδιο Μάρσαλ και ανασυγκρότησαν την χώρα που βγήκε βαθιά τραυματισμένη από τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η χώρα δε βρισκόταν υπό επιτροπεία στην αρχή των Βρετανών και μετά των Αμερικανών. Αυτά μέχρι το 1955 που εκλέγεται ο Καραμανλής. Μέχρι δηλαδή να εμφανιστεί ο μέγαλος ηγέτης την χώρα διηύθυναν ανεπαρκείς ηγέτες με κάποιους ικανούς υπουργούς, όπως οι Καρτάλης και Μαρκεζίνης, αλλά και εξωθεσμικούς παράγοντες όπως οι Gregory και Costanzo (Άγγλος και Αμερικανός εκπρόσωπος αντίστοιχα στην Νομισματική Επιτροπή) και ο Δημ. Λαμπράκης.

Με απλά λόγια, αυτούς τους παίχτες είχαμε και με αυτούς κατεβαίναμε στον αγώνα. Και τα βγάλαμε πέρα με την βοήθεια των ξένων. Εδώ για επίλογο να παραθέσω από πρόσφατο άρθρο του Πρετεντέρη το εξής.

"Εκεί όμως είναι η διαφορά μας με την Τσέλσι. Αυτοί δεν μπήκαν για να χάσουν όρθιοι. Αλλά για να κερδίσουν ακόμη και ξαπλωμένοι. Και αφού καθάρισαν με δέκα παίκτες τους φλωρούμπες στη Βαρκελώνη, τελείωσαν με μισή ομάδα και τους Γερμανούς στ...ο Μόναχο. Αυτό είναι μαγκιά, αδέλφια. Οχι να βγάζεις λόγους στο καφενείο και να κάνεις συνελεύσεις στην πλατεία. Αλλά να κυνηγάς τον άλλο σε όλο το γήπεδο, να μην τον αφήνεις να ανασάνει, να παλεύεις με ό,τι σου έχει απομείνει, να πέφτουν σύννεφο οι κλωτσιές και εσύ να μένεις όρθιος."

Το ερώτημα λοιπόν είναι το εξής: έχουμε την διάθεση να αγωνιστούμε με ότι όπλα έχουμε; μπορούμε να δουλέψουμε χωρίς να περιμένουμε το περίφημο ξύπνημα της μεσαίας τάξης ή την τέλεια κεντροδεξιά που θα δημιουργηθεί και θα αντιμετωπίσει την άνοδο του ΣΥΡΙΖΑ, ή τον μεγάλο ηγέτη που θα βγει ξαφνικά από τα ερείπια; Αυτοί είμαστε. Κουτσοί, στραβοί, σαχλαμάρες, αυτοί είμαστε. Θα συσπειρωθούμε για να μην αφήσουμε τον Τσίπρα να κυβερνήσει ή όχι; Θα αφήσουμε την αφ' υψηλού κριτική και την αναμονή των επαϊόντων και τις παρακλήσεις για τον μεγάλο ηγέτη, ώστε να αντιμετωπίσουμε αυτούς που οραματίζονται τον άλλο κόσμο, τον εφικτό, τον κομμουνιστικό; Θα βγούμε στον κόσμο να του εξηγήσουμε ποιό είναι το διακύβευμα; Κάποτε τα καταφέραμε, θα μπορέσουμε και τώρα;
Συνέχεια

Τετάρτη, 23 Μαΐου 2012

Το παρελθόν δεν αναβιώνει


Περίεργα πράγματα συμβαίνουν. Ο αέρας είναι πλέον γεμάτος με λόγια. Το κακό όμως είναι πως και τα λόγια είναι γεμάτα αέρα. Κατά περίεργο τρόπο βρίσκω να διαφωνώ με τα περισσότερα που ακούω. Εκτιμώ πως δεν έπρεπε να μπούμε στο Μνημόνιο. Μπορούσαμε να είχαμε απειλήσει η να κάναμε στάση πληρωμών (default) πριν να ενταχθούμε στο όπoιο σύστημα διάσωσης (bailout). Οι φορτωμένες ελληνικά ομόλογα Γαλλο-Γερμανικές Τράπεζες θα κινούσαν γή και ουρανό για την πιο ανώδυνη σωτηρία μας. Και πιθανότατα θα γλυτώναμε και την έξοδο από το ευρώ.

Τώρα όμως η συμφωνία έχει κλείσει. Οι ευρωπαικές Τράπεζες έχουν ξεφορτωθεί τα ελληνικά σκουπιδο-ομόλογα. Με το PSI πιστωτές και τράπεζες έχουν οριοθετήσει τις ζημιές τους και μέσω του EFSF ελπίζουν σε παραπέρα ενισχύσεις. Μια ελληνική άτακτη χρεοκοπία έχει προεξοφληθεί από τις αγορές και κανείς ουσιαστικά δεν την φοβάται. Κάθε κίνηση ενάντια στους δανειστές σήμερα θα οδηγήσει σε έλλειψη πόρων, κατάρρευση Τραπεζών, εισαγωγών και ντόπιων αγορών. Κοντολογής, η χώρα θα μείνει από καύσιμα, τρόφιμα και φάρμακα – ανάμεσα σε αρκετά άλλα.

Εν τούτοις αυτά ελάχιστοι τα πιστεύουν. Η αξιοπιστία του φιλο-ευρωπαικού χώρου στην Ελλάδα έχει κατακρημνισθεί. Εξ αιτίας της συμπεριφοράς και των κυβερνήσεών μας αλλά και των δανειστών. Ενώ δεν την ζητούσε το Μνημόνιο, το ελληνικό κράτος επιδόθηκε σε μια άνευ προηγουμένου φορο-επιδρομή. Ακόμα και Υπουργοί κατηγορούσαν την Ευρωπαική Ενωση για υπονομευτική πολιτική ενώ οι Γερμανοί – κατ’ εξοχήν κοινωνιστές – καταγγέλλονταν σαν νεοφιλελεύθεροι!! Αλλά και οι δανειστές καταρράκωσαν το κύρος τους όταν πιεζόμενοι από τα πράγματα (να προλάβουν να σώσουν τι τράπεζες δηλ.) έκαναν διακηρύξεις που δεν τηρούσαν. Πόσες φορές δεν απείλησαν με κόψιμο δόσεων αν δεν προωθούνταν κάποιες μεταρρυθμίσεις… Τελικά, καμία μεταρρύθμιση δεν έγινε (λ.χ. άνοιγμα επαγγελμάτων, ιδιωτικοποιήσεις, εκποίηση περιουσίας του κράτους) ενώ οι δόσεις του δανείου καταβάλλονταν κανονικά.

Το αποτέλεσμα σήμερα είναι πως οι φιλο-ευρωπαικές φωνές δεν γίνονται πιστευτές, ενώ η υποσχεσιολογία της ριζοσπαστικής Αριστεράς και μέρους της λαικής και κρατικοδίαιτης δεξιάς συγκινούν τον κόσμο. Γι αυτό και τα κηρύγματα για ενότητα του κόσμου του ρεαλισμού και της λογικής (ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, Δράση, ΔημΣυμ) δύσκολα θα συγκινήσουν το εκλογικό σώμα. Τα παραδοσιακά κόμματα εξουσίας – ιδιαίτερα η ΝΔ που εδώ μας ενδιαφέρει – πληρώνει τώρα την αδιαφορία της για τις ιδέες και την συγκεκριμενοποίηση της πολιτικής της ταυτότητας. Όλα τα πελατειακά κυκλώματα του τόπου, πελάτες για δεκαετίες των δύο μεγάλων κομμάτων εξουσίας, αποχωρούν από αυτά με άγριο ποδοβολητό. Και στρέφονται στον ΣΥΡΙΖΑ που εκφράζει την νέα ελπίδα πως το πάρτυ των παροχών θα συνεχισθεί. Οι «οργισμένοι» εκλογείς από το ευνουχισμένο από δυνατότητες παροχών σύστημα προσέρχονται εκεί ακριβώς που τους υπόσχεται κάτι από τα ίδια!!

Η ΝΔ σαν εμπορεύσιμο πολιτικό προιόν δεν πουλάει πιά. Χρειάζεται κάτι καινούργιο. Μια ομπρέλα κομματικής ένταξης δηλ. που να λέει διαφορετικά πράγματα, με άλλη γλώσσα και με νέα – και στην ηλικία –πρόσωπα. Κάτι παρόμοιο ισχύει και για τις διάφορες μεταρρυθμιστικές ομάδες. Η ευκαιρία της ενότητας και της ισχύος χάθηκε ανόητα στις τελευταίες εκλογές. Τώρα χρειάζεται συνένωση όλου του χώρου - μαζί και με την ΝΔ. Αλλά με διαφορετική ετικέτα κι αλλιώτικο αισθητά περιεχόμενο. Η ρουσφετολογία δεν ξαναγυρνά. Εμφαση στον δυναμισμό, την απελευθέρωση και την δημιουργία.

Ο ΣΥΡΙΖΑ αναπόφευκτα θα κυριαρχήσει. Για την ώρα της απογοήτευσης και της απελπισίας που γρήγορα θα έρθουν, ο άλλος πόλος οφείλει έγκαιρα να έχει διαμορφωθεί.
Συνέχεια

Τρίτη, 22 Μαΐου 2012

National Lampoon: Coalition of the Radical Left Edition




Του Διονυσίου Βαγγελάτου


Για να καταλάβουμε την αλλοπρόσαλλη συμπεριφορά τουΤσίπρα εδώ είναι σημαντικό να καταλάβουμε το εξής: Λεφτά δεν υπάρχουν, και κανείς, ειδικά οι Γάλλοι, έχουν την πολυτέλεια να κάνουν διαρκή bail-out της πτωχής πλην τίμιας Ελλάδας μας. Όλο το μεσσιανικό σοσιαλδημοκρατικό θέατρο σκιών με μιας "καλή" προοδευτική Ευρώπη εναντίον της "δαιμονικής" συντηρητικής Μέρκελ είναι καλό ως political anecdote, αλλά δεν ισχύει στην πραγματικότητα. Για την ακρίβεια ο Ολάντ συμπεριφέρθηκε τον Τσίπρα, όπως κάθε σοβαρός πολιτικός, θα έκανε στην θέση του: Δεν πιάνουμε σοβαρές κουβέντες με πολιτικά βρέφη και ηγέτες δεκαπενταμελούς. So Far So Good.


  Αλλά το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αφορά την (αναμενόμενη) στάση του Hollande απέναντι στον Τσίπρα, αλλά την (γελοία) απάντηση του Τσίπρα. Η κοινή λογική μας λέει πως αυτή η στάση είναι τελείως άλογη για κόμμα που έχει δυναμική μέχρι και κυβέρνηση να γίνει. Μήπως όμως τρέχει κάτι άλλο; Η απάντηση βρίσκεται σε δυο παράγοντες: Πρώτον, στον διαχωρισμό Μνημονίου-Αντιμνημονίου, και δεύτερον, στην στην ίδια την θέληση του ΣΥΡΙΖΑ να γίνει κυβέρνηση.


  Το μάτς Μνημ. ενάντια σε αντι-Μνημ. ήταν στον χώρο των Ιδεών, περισσότερο ένας culture war παρά μια απλή διαφωνία βάση σε μία πολιτική (έστω ζωτική) πρόταση. Η διαμάχη αυτή θυμίζει, σε μεγάλο βαθμό, τους culture wars των ΗΠΑ (μετάξυ 'λαϊκών-conservatives' και 'ελίτ-liberals'). Και επίσης αυτή η διαμάχη αυτή στην ουσία αποκάλυψε πως ο μόνος τρόπος που λειτουργούσε η Ελληνική Κοινωνία ήταν μέσω ενός spoils system, όπου όλοι έμεναν ευχαριστημένοι αρκεί να 'Λεφτά Υπάρχουν'. Για αυτό και τόσο το ορθολογικό κέντρο που έχει κάνει το Μνημόνιο Λάβαρο, όσο και η λαϊκή αντιπολίτευση που έχει κάνει το Τέλος του Μνημονίου δικό της Λάβαρο, διαρκώς αναφέρονται σε ευρωομόλογα (οι πιο "λογικοί"), σε κεφάλαια από Κίνα, Ρωσία (οι πιο "λαϊκοι"). Κοινώς το "Λεφτά Υπάρχουν" σήμερα είναι "Λεφτά Δεν Υπάρχουν Εδώ, αλλά Υπάρχουν Αλλού". Το όνειρο του Τσίπρα, όπως και όλων των "λογικών και μη δυνάμεων" είναι ένας σοσιαλκαπιταλισμός επιδοτούμενος από "Κάπου Αλλού". Κοινώς η αντίφαση "Μνημ. Vs. Αντι-Μνημ" είναι ψευδεπίγραφη. Ποτέ το μνημόνιο δεν εξασφάλισε πως μεταρρυθμίσεις θα γίνουν ή έστω να τις διευκολύνει όπως φαίνεται. Και αν δούμε τις χώρες που το ευαγές ΔΝΤ επισκέφτηκε, πουθενά δεν υπάρχει μια Libertarian Ουτοπία. Όλη η συζήτηση αυτή είναι καθαρά στάχτη στα τα μάτια του κόσμου, που ακούσια προωθείται και από τις δύο πλευρές.

  Ας γυρίσουμε όμως στο φίλο μας τον Αλέξη Τ. του όποιου το Λάβαρο είναι το Αντι-Μνημ. Η στάση αυτή κρύβει πως η Αριστερά δεν θέλει ούτε αυτή να πέσει το σύστημα που τόσο 'μισει'. Αντίθετα εύχεται να έρθει μια προοδευτική (sic) Ευρώπη που να μας λούζει με "Σχέδια Μάρσαλ". Σε περίπτωση που δεν το καταφέρνει και ΔΕΝ θα το καταφέρει, κάνει ηλιθιότητες για να μην βγει κυβέρνηση, τα μασάει στο θέμα του Ευρώ και τέλος βρίζει τον "Σωτήρα-Μεσσία" της. Αυτό μόνο με έναν τρόπο μπορεί να εξηγηθεί: Η Αριστερά ΔΕΝ ΘΕΛΕΙ να ΓΙΝΕΙ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ, αλλά να έχει τα ΚΛΕΙΔΙΑ ΤΗΣ Κρατικής μηχανής και να διατηρήσει την ιδεολογική ΗΓΕΜΟΝΙΑ της. Όμως αυτή στρατηγική έχει και αρνητικά. Ο Δυσαρεστημένος από το μνημόνιο πολίτης θα ψηφίσει ένα μικρό αντι-μνημονιάκο κόμμα. Όταν ο δικομματισμός καταρρέει, το μεγαλύτερο μέρος των ψήφων του θα πάνε αριστερότερα σε ΔΗΜΑΡ και ΣΥΡΙΖΑ. Ενώ τα ποσοστά του κόμματος φουσκώνουν, τόσο πιο γρήγορα φτάνει στην "ηλεκτρονική καρέκλα" της εξουσίας ή της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Γιατί άλλο ο ψήφος της ΕΛΠΙΔΑΣ στο ΣΥΡΙΖΑ όταν ήταν 8% και άλλο ο ψήφος της ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑΣ του 16% ώστε να γίνει κυβέρνηση, όπου ο πολίτης έχει σοβαρές απαιτήσεις από τον ΣΥΡΙΖΑ και κάθε Σύριζα. Για αυτό και οι χαζομάρες του τελευταίου καιρού που πάνε να ξεφουσκώνουν τα ποσοστά τους, ώστε να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος κυβέρνησης.

 Η συμπεριφορά του ΣΥΡΙΖΑ βασίζεται στο εξής πλάνο: Κατακτούμε την ύπαιθρο (κράτος) και αφήνουμε τους κυβερνήτες στο κάστρο (εκτελεστική εξουσία)  χωρίς εφόδια να τρέμουν τους Ούννους του Αντι-Μνημονίου. Το τι θα αποδώσει αυτή η στρατηγική, αναμένουμε να δούμε.
Συνέχεια

Οι ανοχές που ετοιμάζονται να γίνουν ενοχές


Καλό θα είναι να αρχίσουμε να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους. Και να αντικρίζουμε την πραγματικότητα. Αναπόφευκτα σε λίγες εβδομάδες ο ΣΥΡΙΖΑ, η κάποιο σχήμα υπό η με βασική συνιστώσα τον ΣΥΡΙΖΑ, θα σχηματίσει κυβέρνηση. Και η χώρα θα ακολουθήσει μια σημαντικά διαφορετική οικονομική και εξωτερική πολιτική. Αντί για κραυγές πανικού, υστερίες και κινδυνολογίες το συνετότερο είναι η αποδοχή και ανάλυση του φαινομένου και η επικέντρωση το ενδιαφέροντος σε προτάσεις για την αντιμετώπισή του.

Φτάσαμε εδώ γιατί η ελληνική κοινωνία ξέφυγε από χρόνια από τον ίσιο δρόμο της λογικής και της μετριοπάθειας κι’ επέλεξε την τακτική των εντυπωσιασμών και του θεάματος δίχως ουσία. Πολιτικές ηγεσίες δίχως κύρος, θεσμικά όργανα αναξιόπιστα που κανένας σχεδόν «ισχυρός» δεν σέβεται, πολιτικές παρατάξεις στα λόγια των οποίων δεν πιστεύει κανείς μια και παίρνουν αυστηρές υποτίθεται αποφάσεις κλείνοντας όμως το μάτι στους θιγόμενους για την τελική μη εφαρμογή τους και, τέλος, ένα σύστημα παροχών από δανεικά, που όμως ουδείς αισθάνεται ενσυνείδητα πως από κάπου τα πήραμε και κάπου τα χρωστάμε. Η αντίληψη της κοινωνίας περί φίλων και συμμάχων είναι πως οφείλουν να μας συντηρούν δίχως ποτέ να μας ζητούν τα χωστούμενα η να απαιτούν αλλαγή συμπεριφορών. Εμείς δηλ έχουμε μόνο δικαιώματα. Και οι άλλοι μόνο υποχρεώσεις.

Αφού ανεχθήκαμε την κατάσταση αυτή για δεκαετίες γιατί μας κακοφαίνεται τώρα το ξεβόλεμα και η αναπάντεχη αποδοχή και άνοδος των κάποιων ακροτήτων που εκφράζει ο ΣΥΡΙΖΑ; Ο Αλέξης Τσίπρας και οι περίεργες για πολλούς ιδεολογικές συνιστώσες του κόμματος που ηγείται είναι δικά μας δημιουργήματα. Γιατί λοιπόν η εξέλιξη αυτή μας εντυπωσιάζει και πολλούς ανησυχεί; Όπως έλεγε ο ουσιαστικός ιδρυτής της περιβόητης Σχολής του Σικάγο, Μίλτον Φρήντμαν: «Δεν υπάρχει τσάμπα γεύμα». Ό,τι ανεχόσουν, η με ό,τι ενδεχόμενα διασκέδαζες, θα έρθει η στιγμή που θα αναγκασθείς να το χρεωθείς.

Φοιτητές έχτιζαν τα γραφεία των καθηγητών τους – καμιά φορά και με αυτούς μέσα. Και το βρίσκαμε γραφικό!! Πολιτικοί η άλλοι, «ενοχλητικοί» για κάποιων τα αυτιά, ομιλητές προπηλακίζονταν και φυλακίζονταν για λίγο στα Πανεπιστήμια. Και η κοινή γνώμη χαμογελούσε, ξεπερνώντας ανάλαφρα το φαινόμενο. Εργαζόμενοι, που έχουν ψηφίσει κατά πλειοψηφία ενάντια στην απεργία στην επιχείρηση που δουλεύουν, εμποδίζονται βίαια η απειλούνται προσερχόμενοι στη δουλειά τους. Ουδείς αντιδρά στην πράξη και οι πάντες απλά «καταναλώνουν» ανεκτικά την σχετική πληροφόρηση. Ανθρωποι δολοφονούνται εν ψυχρώ απλά και μόνο επειδή έτυχε η δουλειά τους να είναι δίπλα στην δρόμο που ακλουθεί κάποια πορεία διαμαρτυρίας. Και ουδείς συλλαμβάνεται η τιμωρείται. Δημόσια πρόσωπα ξυλοφορτώνονται η προπηλακίζονται απλά και μόνο επειδή κάπου εμφανίζονται. Και η σχετική ενέργεια σχεδόν δεν αντιμετωπίζεται σαν αδίκημα. Ο παράνομος ακτιβισμός έχει από καιρό γίνει αποδεκτός σαν μέθοδος προώθησης πολιτικών αιτημάτων η συμβολισμών - ακόμα κι’ αν γίνεται επικίνδυνος για την ζωή άλλων συμπολιτών μας.

Ηρθε λοιπόν η ώρα οι Ανοχές μας να μετατραπούν σε κυβερνητική πρόταση. Και να αρχίσουν, σαν Ενοχές, πλέον να μας πνίγουν. Κακώς όμως κάποιοι κινδυνολογούν. Αυτό ανεχόταν ο κόσμος, αυτό τώρα θα πρέπει να γευθεί σαν μόρφωμα πολιτικής εξουσίας. Και πιθανώς να μην είναι για κακό. Θα είναι η πρώτη φορά που ένα γνήσιο πολιτικό προιόν της Αριστεράς θα καταλάβει την εξουσία. Και ο λαός θα δοκιμάσει την γεύση κυβερνητικής πολιτικής της μόνιμα στριμωγμένης στην γωνία επικριτικής Αριστεράς. Δεν είναι τυχαίο πως τα ΚΚΕ τρέμει αυτή την προοπτική. Γιατί θα αναγκασθεί να καταναλώσει κι’ αυτό μέρος των συνεπειών.

Ούτε είναι αναπόφευκτο πως τα πράγματα θα οδηγηθούν στα άκρα και στην διάλυση. Υπάρχουν και στον ΣΥΡΙΖΑ συνετοί άνθρωποι. Που όταν αντικρίσουν τα πράγματα από μέσα (διαδικασίες, νούμερα, νόμους και πραγματικότητες) θα σταματήσουν τον χορό των σημερινών υπερβολών. Εκτός αν κυριαρχήσουν ανισόρροποι. Που εύχομαι να το αποφύγουν. Γιατί το βούλιαγμα τότε θα το υποστούν και αυτοί. Κι εκείνοι θα αντιμετωπίσουν πρώτοι τις συνέπειες της λαικής οργής.

Ζούμε σε μια δημοκρατία. Ο λαός εκφράζεται ελεύθερα. Και θα εισπράξει το προιόν των επιλογών του. Δεν είναι δίκαιο κάποιοι να επιχειρούν να τον προστατέψουν από τον εαυτό του. Όπως λέει και η λαική θυμοσοφία «αν δεν πάθεις, δεν θα μάθεις».

Διακινδυνεύω πάντως την πρόβλεψη κάποιων πρώτων αναδιπλώσεων. Το Μνημόνιο δεν πρόκειται να καταγγελθεί. Η Ευρώπη, αν το θέλει πολύ, μπορεί να μας βγάλει από την ευρωζώνη επικαλούμενη πλαστά στοιχεία για την αρχική μας ένταξη. Αλλά και εύκολα να μας υποχρεώσει να βγούμε μόνοι μας με βέτο κρατών σε χρηματοδοτήσεις προς την Ελλάδα καθώς και σε διακοπή των δόσεων τη δανειακής σύμβασης. Σε τρείς περίπου μήνες οφείλουμε να έχουμε πάρει τα waivers από την Ευρώπη για τα 6 δις των μη κουρεμένων ομολόγων. Διαφορετικά, σε αδυναμία πληρωμής θα γίνουν απαιτητά τα πάντα. Και τα καινούργια – κρατικά αυτή την φορά – δανεικά. Και θα μας καταγγέλλουν, όχι εμείς, αλλά αυτοί!!

Τα περί λογιστικού ελέγχου του χρέους είναι προεκλογικό αστείο. Επαχθές είναι μόνο το χρέος που συνομολογεί δικτατορικό καθεστώς. Τέτοιο πράγμα δεν υπάρχει στην περίπτωση της Ελλάδας. Δίχως πόρους λοιπόν η αριστερή κυβέρνηση πιθανότατα να τολμήσει όσα έτρεμε και να σκεφθεί ακόμη η Δεξιά (ΝΔ) καθώς και η γιαλαντζί Αριστερά (ΠΑΣΟΚ). Να κάνει δηλ ιδιωτικοποιήσεις, να απελευθερώσει τις αγορές και να μειώσει το κράτος. Στο όνομα της κοινωνικής ευαισθησίας πάντα και για να χτυπηθούν οι καπιταλιστικοί καρχαρίες. Δεν θα τσακωθούμε για τα λόγια τώρα… Η τάξη θα επιστρέψει πιθανότατα στη χώρα. Γιατί τους «μπαχαλάκηδες» αυτοί τους ξέρουν ποιοι είναι. Και εύκολα, αν τολμήσουν να κινηθούν, θα τους τσακίσουν. Η Αριστερά γενικά, αφού θα δοκιμασθεί, θα τελειώσει. Και η πολιτική ισορροπία θα επιστρέψει στη χώρα.

Δεν είναι λοιπόν όλες οι προοπτικές εφιαλτικές. Φτάνει βέβαια στην σύγκρουση δογματισμού και λογικής –που αναπόφευκτα σύντομα θα επισυμβεί – να επικρατήσει η τελευταία. Διαφορετικά, θα είμαστε άξιοι της τύχης μας…
Συνέχεια

Κυριακή, 20 Μαΐου 2012

Η «βουλγαροποίηση της ελληνικής οικονομίας» και το οικονομικό δίλημμα των εκλογών: μπρος γκρεμός και πίσω ρεύμα



 




Το διακύβευμα των εκλογών παρουσιάζεται από μέρος των media ως διλημματική επιλογή ανάμεσα στο σίγουρο δρόμο του ευρώ και τον πειραματισμό με την αριστερά. Ασφαλώς οι ακροβασίες του ΣΥΡΙΖΑ, η έλλειψη συγκεκριμένου οικονομικού προγράμματος και η εχθρική του τοποθέτηση για την οικονομία της αγοράς δικαιολογούν την ανησυχία πολλών για το ενδεχόμενο ο ΣΥΡΙΖΑ να βρεθεί στο τιμόνι της διακυβέρνησης της χώρας. Αλλά η πορεία της χώρας με τη συνεργασία των μνημονιακών κομμάτων είναι εξίσου ανησυχητική και εν πολλοίς προδιαγεγραμμένη. 


Με τις δεσμεύσεις που ανέλαβαν οι ηγέτες των μνημονιακών κόμματων πριν τις εκλογές ως συμμετέχοντες στη κυβέρνηση Παπαδήμου, τα περιθώρια επαναδιαπραγμάτευσης του Μνημονίου από αυτούς είναι ελάχιστα. Η κυρία Μέρκελ και οι ομοϊδεάτες της θα τους υπενθυμίσουν ότι η εκλογή τους στην κυβέρνηση είναι πολιτική επιβράβευση του προγράμματος στο οποίο  οι ίδιοι έδωσαν τη συγκατάθεσή τους λίγους μήνες πριν. Καθώς περιθώρια για αλλαγές σε Ευρωπαϊκό επίπεδο δε διαφαίνονται, θα συνεχιστεί ένα επικίνδυνο πείραμα: η εφαρμογή μιας οικονομική συνταγής για πρώτη φορά σε μια αναπτυγμένη χώρα που βρίσκεται σε πορεία «από-ανάπτυξης», που χάνει δηλαδή τη θέση της ανάμεσα στις πιο αναπτυγμένες οικονομίες. 

Η συζήτηση επομένως για «επαναδιαπραγμάτευση» ή και κατάργηση του Μνημονίου απέχει από το να δείξει ένα βιώσιμο δρόμο εξόδου από την πορεία αυτή. Θα φέρω εδώ ως παράδειγμα τις αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις και την επερχόμενη μεγάλη μείωση του κόστους εργασίας. 

Από τη μια, η διατήρηση υψηλής προστασίας των εργαζομένων και του κατώτατου μισθού που προτείνει ο ΣΥΡΙΖΑ ισοδυναμεί με τη διατήρηση ενός φανταστικού κόσμου σε μια χειμαζόμενη αγορά εργασίας που αποκτά ευέλικτες μορφές με «μπλοκάκι» και μερική απασχόληση.  Η μη ρεαλιστική νομοθεσία είναι ανεφάρμοστη. Είτε δημιουργεί μια μαύρη ελαστική αγορά εργασίας είτε απαιτεί ένα μηχανισμό καταστολής που θα κάνει τους εργοδότες πιο διστακτικούς να προσλάβουν νέο προσωπικό και να επενδύσουν.

Από την άλλη,  μια απελευθέρωση που δε γίνεται υπό ομαλές οικονομικές συνθήκες αλλά σε συνθήκες οικονομικής κατρακύλας έχει σοβαρές ανεπιθύμητες οικονομικές και κοινωνικές παρενέργειες. Σε συνθήκες κατάρρευσης, η απότομη συμπίεση των μισθών σε επίπεδα 300 και 200 ευρώ θα τινάξει στον αέρα τον οικογενειακό προγραμματισμό εκατοντάδων χιλιάδων εργαζομένων, την εσωτερική ζήτηση που ήδη πλήττεται από την υπερφορολόγηση και τη λιτότητα, καθώς και το τραπεζικό σύστημα αναφορικά με την εξυπηρέτηση δανείων που αναλήφθηκαν από δανειολήπτες σε εποχές όπου το μέσο επίπεδο μισθών ήταν υψηλότερο. 

Η απότομη αυτή αλλαγή δε θα επιφέρει ως δια μαγείας και σε εύληπτο χρονικό ορίζοντα την αναδιάρθρωση της ελληνικής οικονομίας σε μια εξαγωγική παραγωγική βάση. Μια τέτοια διαδικασία παίρνει χρόνια και απαιτεί πρώτα από όλα ένα κλίμα εργασιακής ειρήνης και οικονομικής ασφάλειας που η παρούσα κοινωνική και οικονομική κρίση δεν παρέχει σε πιθανούς επενδυτές.  

Εδώ θα μπορούσε κανείς να αντιτάξει ότι μια σοβαρή κυβέρνηση οφείλει να προτείνει μια ηπιότερη και μεγαλύτερη περίοδο προσαρμογής. Εντούτοις, έστω και με παράταση και χαλάρωση του προγράμματος, τόσο τα κόμματα του Μνημονίου όσο και ο ΣΥΡΙΖΑ, δε μπορούν να μας εξηγήσουν πώς η ελληνική οικονομία, με τη δεδομένη οικονομική της βάση, θα αποφύγει να «κλειδώσει» ως χώρα χαμηλού κόστους εργασίας. Ο ΣΥΡΙΖΑ από την άλλη δεν έχει αναπτύξει ένα πειστικό πρόγραμμα που να εξηγεί πώς με τη συγκράτηση ενός κατώτερου μισθού θα μπορέσει να μειωθεί η ανεργία και να πάρει μπρος η ελληνική οικονομία υπό τις παρούσες συνθήκες. Το Μνημόνιο δεν η αιτία της βουλγαροποίησης της Ελλάδας, είναι απλώς η επισημοποίησή της ως συνειδητή επιλογή πορείας που παραβλέπει (;) τις όποιες οικονομικές και κοινωνικές παρενέργειες που περιέγραψα προηγουμένως, μεγαλύτερη εκ των οποίων θα είναι η αδυναμία της Ελλάδας να μαζέψει τα δημοσιονομικά της εν μέσω εσωτερικής υποτίμησης και να αποπληρώσει το χρέος της. 

Λύσεις τύπου «ευρωομόλογα» και ΕΣΠΑ, απλώς αγοράζουν χρόνο.  Βραχυπρόθεσμα ίσως κάνουν ηπιότερη την ήδη δρομολογημένη πορεία προς ένα σαφώς χαμηλότερο βιοτικό επίπεδο, με ένα πιθανότατο νέο κούρεμα τους χρέους στη πορεία και με παρατεταμένη τη φιλολογία για ενδεχόμενη έξοδο από το ευρώ. Όπως και τα κοινοτικά κονδύλια, θα χρηματοδοτήσουν δημόσια έργα που θα απασχολήσουν προσωρινά εργαζόμενους και θα κινήσουν κάπως την εσωτερική ζήτηση χωρίς όμως να αφήνουν μια μόνιμη παραγωγική βάση. Χρηματοδοτώντας ευκαιριακές δουλειές με το δημόσιο, τα κοινοτικά κονδύλια θα δώσουν τεχνητή αναπνοή στο κρατικοδίαιτο μοντέλο καπιταλισμού που ακολούθησε η Ελλάδα και θα είναι βέβαια βούτυρο στο ψωμί του κομματικού-πελατειακού μηχανισμού που τώρα έχει ξεμείνει από ευκαιρίες και συνασπίζεται για να διατηρήσει τη πρόσβαση του στην εξουσία. 

Η εισροή όμως κοινοτικών πόρων ως μάννα εξ ουρανού ενδεχομένως να εκτρέψει επενδύσεις σε τομείς που η Ελλάδα θα μπορούσε να αναπτύξει συγκριτικά πλεονεκτήματα ώστε να αποφύγει τη βουλγαροποίηση. Για μια χώρα του μεγέθους της Ελλάδας  η ανάπτυξη μέσω ιδιωτικών επενδύσεων τριών ή τεσσάρων δυναμικών οικονομικών ειδικεύσεων μπορούν να την κρατήσουν στο επίπεδο αναπτυγμένης οικονομίας. Η περίπτωση του Ισραήλ μπορεί να μας διδάξει πολλά. Χωρίς Κοινή Αγροτική Πολιτική, χωρίς Ταμείο Συνοχής και Διαρθρωτικά Κονδύλια, η Ισραηλινή οικονομία αναπτύχθηκε μακριά από το θερμοκήπιο της ΕΕ και ειδικεύτηκε σε τομείς που την κρατούν στο status της αναπτυγμένης χώρας παρά τα γεωπολιτικά της προβλήματα. 

Στην Ελλάδα, με αποσαθρωμένη παραγωγική βάση εξαιτίας ενός διανεμητικού και προσοδοθηρικού μοντέλου καπιταλισμού, χρηματοδοτημένου από την ΕΕ, η πορεία βουλγαροποίησης της Ελλάδας δεν είναι μόνο η συνέπεια της εφαρμογής  του Μνημονίου. Για το Μνημόνιο είναι βέβαια μια συνειδητή επιλογή για την Ελλάδα. Η πορεία αυτή, ωστόσο, είναι μια δυναμική μη αναστρέψιμη από τις αντιμνημονιακές δυνάμεις και επιφέρει την οικονομική και κοινωνική αποσάθρωση  της χώρας με ή χωρίς Μνημόνιο, αυξάνοντας τις ανησυχίες αλλά και τις ενδείξεις ότι η χώρα θα αναγκαστεί να βγει από το ευρώ. 

Το ατού του Τσίπρα είναι (ή θα ήταν) η δυνατότητά του να θέσει στο τραπέζι την πορεία της Ελλάδας ως γενικότερο πρόβλημα και προάγγελλος για άλλες Ευρωπαικες χώρες. Το κόμμα του δεν έχει τα βαρίδια των κομμάτων της μεταπολίτευσης, τις δεσμεύσεις τους και τους «σκελετούς» τους, καθώς δεν κυβέρνησε κατά την αμαρτωλή περίοδο της μεταπολίτευσης. Έχει το ηθικό περιθώριο για να μιλήσει στους πολίτες για τις απαιτούμενες προσαρμογές και θυσίες. Δυστυχώς όμως, το κόμμα του πιστεύει στις λάθος ιδέες: στην αυξημένη κρατική παρέμβαση στην οικονομία και στην κρατική ιδιοκτησία. Με λίγα λόγια ο Τσίπρας δεν είναι Τζήμερος. 

Από την άλλη, η νίκη των μνημονιακών κομμάτων δε θα καταλαγιάσει την κοινωνική και πολιτική αστάθεια και δε θα απομακρύνει την επόμενη εκλογική αναμέτρηση. Η αίσθηση οικονομικής ασφάλειας για τους δεξιούς ψηφοφόρους θα εξαφανιστεί σε λίγα εικοσιτετράωρα μετά τις εκλογές. Σε αντίθεση δε με το ΣΥΡΙΖΑ, μια κυβέρνηση Σαμαρά δε μπορεί να διαχειριστεί την κοινωνική αναταραχή. Με λερωμένο παρελθόν τα παλαιά κόμματα θα κάνουν «μία από τα ίδια», ρίχνοντας τα βάρη στην παραγωγική οικονομία, στους καταναλωτές και στους εργαζόμενους για να διασώσουν το σκληρό πυρήνα της κομματικής τους πελατείας που τους έμεινε πιστός.  Πολύ σύντομα κοινωνικές αντιδράσεις και συγκρούσεις θα προκαλέσουν τριγμούς στην ετερόκλητη «κεντροδεξιά συμμαχία», η οποία– ειρήσθω εν παροδω – έχει μαζέψει αρκετούς οπορτουνιστές.
Συνέχεια