Παρασκευή, 1 Φεβρουαρίου 2013

Διευκρινίσεις φιλελευθερισμού

Όσοι διαβάζουν το ΜπλεΜήλο είναι σίγουρο πως θα έχουν βρεθεί σε συζητήσεις όπου κάποιος συνομιλητής τους θα αναφέρει πως φιλελευθερισμός δεν είναι μόνο ο Friedman ή ο Nozick αλλά και ο Rawls ή ο Dworkin. Επομένως, υποστηρίζουν, οι διαφωνίες μεταξύ τους είναι εντός του ίδιου πολιτικού και φιλοσοφικού πλαισίου και δεν είναι αποκλειστικοί εκπρόσωποι του φιλελευθερισμού όσοι ασπάζονται τις απόψεις των πρώτων, υπονοώντας μάλιστα συχνά πως αυτοί είναι δογματικοί καθώς, υποτίθεται, μιλούν σαν να έχουν τα σκήπτρα του φιλελευθερισμού και να μοιράζουν τα αντίστοιχα πιστοποιητικά. Αυτή η επαναλαμβανόμενη σύγχυση πιστεύω πως εν πολλοίς είναι σκόπιμη και δεν πρόκειται παρά ενός απλού μασκαρέματος των σοσιαλδημοκρατικών εν γένει απόψεων όσων επιμένουν σε αυτή.

Κατ’ αρχήν, πρέπει να διευκρινήσουμε ότι σε καμία αγγλοσαξωνική χώρα δεν θεωρείται πως υπάρχει ένας φιλελευθερισμός που χωρίζεται στους liberal και στους libertarian(με βάσει την ορολογία Αμερικής). Αυτές οι δύο πολιτικές θεωρήσεις δεν είναι ένα ρεύμα με εσωτερικές διαφωνίες αλλά δύο διαφορετικά κι εν πολλοίς ασυμβίβαστα. Σε άλλες αξίες δίνει βάρος ο πρώτος και σε άλλες ο δεύτερος, όπως αντίστοιχα διαφορετικός είναι ο τρόπος που βλέπουν το άτομο μέσα στην κοινωνία αλλά και τον ρόλο του κράτους όσον αφορά την παρέμβαση στην προσωπική και οικονομική ζωή των ατόμων. Η παραπάνω ταξινόμηση γίνεται αποδεκτή από όλη την ακαδημαϊκή κοινότητα όταν, για παράδειγμα, παρουσιάζονται οι βασικές αρχές και η δομή του κάθε ρεύματος αλλά και από τον τρόπο που αντιλαμβάνονται οι εκπρόσωποί τους την θέση τους μέσα στα αντίστοιχα πολιτικά “στρατόπεδα”. Ο Nozick θεωρείται ένας από τους βασικούς αντιπάλους του Rawls(ο οποίος ουσιαστικά δεν απάντησε πότε στον πρώτο) όπως αντίστοιχα ο Friedman θεωρείτο αντίπαλος του Galbraith. Κανείς τους δεν αντιμετώπιζε τον άλλον ως κάποιον του ίδιου ρεύματος αλλά με εν μέρει διαφωνίες, όπως συμβαίνει πχ μεταξύ ωφελιμιστών φιλελεύθερων και φυσικοδικαιϊστών, ή όσων υποστηρίζουν ένα ελάχιστο κράτος ή τον αναρχοκαπιταλισμό. Αυτό είναι κάτι απολύτως θεμιτό προκειμένου να γίνονται ξεκάθαρες οι απόψεις και τα πιστεύω του καθενός και να συνεχίζεται γόνιμα ο διάλογος αντί να αναλωνόμαστε σε ατέρμονες εξηγήσεις κι επεξηγήσεις.

Αντίστοιχα, δεν έχω διαβάσει ποτέ σε συζητήσεις σε αμερικανικά sites, blogs, φιλοσοφικά κείμενα κλπ να λέγεται πως ο φιλελευθερισμός είναι "ένας" όπως συμβαίνει στην Ελλάδα. Το φαινόμενο αυτό οφείλεται (κατά την σπεκουλαδόρικη γνώμη μου) στο γεγονός πως έχουν απήχηση κάποιες φιλελεύθερες ιδέες σε άτομα που έχουν σπουδάσει και ζήσει στο εξωτερικό και δεν μπορούν να εκφρασθούν από την -εν γένει-γελοία και ελληναράδικη σοσιαλδημοκρατία κι επομένως θέλουν να διαφοροποιηθούν από αυτή(ενώ στην ουσία είναι το πολιτικό ευρωπαϊκό αντίστοιχο των liberals) χρησιμοποιώντας έναν διαφορετικό όρο. Αυτοί βέβαια δεν έχουν καμία σχέση με αυτό που τόσα χρόνια νοηματοδοτούμε ως φιλελευθερισμό στην Ελλάδα, όπως αντίστοιχα με τον ριζοσπαστικό κλασσικό φιλελευθερισμό του 19ου αιώνα και σχεδόν με όλους τους μεγάλους φιλελεύθερους στοχαστές του 20ου. Δεν συμφωνούν σε τίποτα(πέρα από τον αντικομμουνισμό) με τις αναλύσεις του Hayek, του Rothbard ή του Mises και σε καμία περίπτωση δεν εμπνέονται από την πάγια απαίτηση των φιλελευθέρων για την (σχεδόν) πλήρη απεμπλοκή του κράτους από την οικονομία και την προσωπική ζωή των πολιτών. Ενός φιλελευθερισμού που πιστεύει πως οι αγορές είναι το καλύτερο σύστημα κοινωνικής οργάνωσης, το μόνο που αποτυπώνει τις πραγματικές προτιμήσεις κι επιθυμίες των ατόμων και πως χάρη στις αμοιβαίως επωφελείς εθελοντικές συμβάσεις αυξάνεται η κοινωνική ωφέλεια. Κοινός παρανομαστής των απανταχού φιλελεύθερων είναι πως τα μόνα δικαιώματα που πρέπει να προστατεύονται είναι της ζωής, της ελευθερίας και της ιδιοκτησίας(κοινώς το δικαίωμα του self-ownership) και είναι πλήρως αντίθετοι στα κοινωνικά. Συμπερασματικά, μου φαίνεται εντελώς παράδοξη η επιμονή τους περί ένταξης στο ίδιο ρεύμα με τους παραπάνω, σε σημείο βέβαια που να αγγίζει τα όρια του ανεξήγητου.

Αυτοχαρακτηρίζονται μάλιστα ως φιλελεύθεροι, επιφανείς διανοούμενοι που θεωρούν πως όλες οι δημοκρατικές αποφάσεις είναι ηθικά νομιμοποιημένες αρκεί να μην "προσβάλλουν θεμελιώδη δικαιώματα". Αυτό που καταλαβαίνει κανείς είναι πως αυτοπροσδιορίζονται έτσι εξ αντιδιαστολής προς τους κομμουνιστές ή τους φασίστες, όσων δηλαδή βρίσκονται εκτός δημοκρατικού και συνταγματικού τόξου. Είναι απορίας άξιο βέβαια σε τι διαφέρουν, βάσει αυτού του ορισμού, από τους σοσιαλδημοκράτες, τους συντηρητικούς και τους οικολόγους.

Όπως ανέφερα και παραπάνω, η άποψή μου είναι πως πρόκειται περί ενός μασκαρέματος των απόψεών τους ώστε να διαφοροποιηθούν από την εγχώρια σοσιαλδημοκρατία αλλά και για να καπηλευθούν έναν ιστορικό όρο που έχει μια αυξανόμενη απήχηση τα τελευταία χρόνια στην πολιτική πραγματικότητα. Προσωπικά προτιμώ να χρησιμοποιείται στα ελληνικά ο όρος φιλελευθερισμός για να περιγράψει τα ρεύματα του κλασσικού φιλελευθερισμού και του σύγχρονου libertarianism ως ιστορικά και πολιτικά ορθότερος και με ενοχλεί αυτή η προσπάθεια καπήλευσής του. Δεν θα είχα πρόβλημα όμως να αποκαλούμαι νεοφιλελεύθερος, παλαιοφιλελεύθερος ή οτιδήποτε άλλο προκειμένου να πάψει να υπάρχει αυτή η ασυνεννονησία. Αυτό όμως που δεν μπορώ να δεχθώ είναι αυτή η εσκεμμένη πρόκληση σύγχυσης περί ενός κοινού πολιτικού και ιδεολογικού ρεύματος και η αντίστοιχη υπεράσπιση υποτιθέμενα φιλελεύθερων αξιών από κατ' ουσία σοσιαλδημοκράτες.

Συνέχεια

Δευτέρα, 28 Ιανουαρίου 2013

Ο πάντα μνημονιακός Αλέξης Τσίπρας


Την εβδομάδα που πέρασε πολλοί μίλησαν για “ρεαλιστική στροφή” του Αλέξη Τσίπρα, μια στροφή που υπογράμμιζαν γίνεται όλο και πιο αναγκαία όσο πλησιάζει στην εξουσία. Η αλήθεια είναι ότι ο Αλέξης Τσίπρας ήταν πάντοτε μνημονιακός.

Πολύ πριν η αριστερά γίνει η φωνή και το κίνημα της πιο αργόμισθης έκδοσης του δημοσίου τομέα, τα στελέχη και οι οπαδοί της είχαν σχέσεις με την παραγωγική διαδικασία. Εξάλλου η κεντρική ιδέα της τότε αριστεράς δεν ήταν ότι ο εργαζόμενος στον κομμουνισμό δεν θα εργάζεται, αλλά ότι ο καρπός της εργασίας του δεν θα ανήκει στον καπιταλιστή αλλά στο κοινωνικό σύνολο.

Η ιδέα της θεσμοθετημένης και κοινωνικά αποδεκτής αργομισθίας θα τρόμαζε τους ιδεολογικούς και πολιτικούς ηγέτες της αριστεράς. Ο Καρλ Μαρξ γράφοντας για το καθεστώς του Λουδοβίκου Βοναπάρτη, θα γράψει «Γι’ αυτό, μία από τις πρώτες οικονομικές πράξεις του, ήταν να ανεβάσει πάλι τις αποδοχές των υπαλλήλων στο παλιό τους επίπεδο και να δημιουργήσει καινούργιες αργομισθίες…». Αυτή η κοινωνική τάξη κατά τον Μαρξ ήταν ένα «φρικιαστικό παρασιτικό σώμα, που τυλίγεται σαν δίχτυ στο σώμα της …κοινωνίας και φράζει όλους τους πόρους της.»

Κάποτε στην ΚΝΕ ακουγόταν το σύνθημα «Πρώτοι στα μαθήματα και πρώτοι στον αγώνα». Οι καιροί όμως άλλαξαν και οι μετέπειτα φουρνιές αριστερών, όπως ο Αλέξης Τσίπρας, πέρασαν από τον Μαρξ στον Ανδρέα Παπανδρέου και την Ελλάδα της Αλλαγής. Την πάλη των τάξεων θα διαδεχθεί η παρεοκρατία των παρατάξεων.

Στο γνωστό βίντεο στο youtube με την συνέντευξη στην Άννα Παναγιωταρέα ο νεαρός Τσίπρας του 1990 μιλάει απταίστως την συνδικαλιστική του 80. Το να ενημερώνονται οι γονείς για τυχόν απουσία μαθητή από την τάξη συνιστά «υποβάθμιση της προσωπικότητας του μαθητή». Ο μαθητής λυκείου Τσίπρας θα πει τότε ότι «είναι δικαίωμα μας το να μπορούμε να κρίνουμε εμείς αν κάποια ώρα θα θελήσουμε να λείψουμε από το μάθημα.» Θα πρέπει να υποθέσουμε ότι ο μαθητής Τσίπρας καταχράστηκε αυτό το δικαίωμα, ιδιαίτερα δε όταν επρόκειτο για το μάθημα των Aγγλικών.

Αυτά τα λίγα δευτερόλεπτα του βίντεο συμπυκνώνουν με μια καταπληκτική σαφήνεια την φιλοσοφία μιας εποχής εξόχως παρακμιακής. Ο μαθητής περνά τις τάξεις λόγω ηλικίας. Μπαίνει στο πανεπιστήμιο με ή χωρίς την βάση του 10 και παίρνει το πτυχίο με την συντροφική συμπαράσταση της φοιτητικής παρατάξεως. Μετά λόγω των εργασιακών δικαιωμάτων που έχει κατοχυρώσει διορίζεται στον δημόσιο. Η μισθολογική εξέλιξη του εκεί κρίνεται από τις γνωριμίες του, την ηλικία του, το φύλο του, την οικογενειακή του κατάσταση και πολλά άλλα εκτός φυσικά από την παραγωγικότητα του.

Η πολιτική φιλοσοφία του σχολικού ακτιβιστή που έγινε φοιτητικός συνδικαλιστής και μετεξελίχθηκε σε κομματικό στέλεχος (ο βίος του Αλέξη Τσίπρα) συμπυκνώνεται με ιδιαίτερη καθαρότητα και ακρίβεια στο γνωστό σε όλους μας «λεφτά υπάρχουν». Λεφτά υπάρχουν γιατί τα δανειζόμαστε, γιατί μας τα δίνουν, γιατί τους τα παίρνουμε, υπάρχουν όπως υπάρχουν τα δέντρα και τα βουνά, ο ουρανός και η θάλασσα. Υπάρχουν γιατί τα θέλουμε και τα χρειαζόμαστε. Ο πλούτος δεν παράγεται, δεν δημιουργείται, υπάρχει ως φυσικό φαινόμενο και η καλύτερη απόδειξη αυτής της αλήθειας είναι ότι για τριάντα και πλέον χρόνια τον κατευθύνουμε σε διορισμούς, επιδοτήσεις, ενισχύσεις, πρόωρες και απρόοπτες συντάξεις και όλα τα σχετικά χωρίς ποτέ να χρειαστεί να αναρωτηθούμε που στο διάολο βρίσκουμε και τα πληρώνουμε.

Ο Αλέξης Τσίπρας δεν έκανε στροφή τις τελευταίες εβδομάδες, απλά ακολουθεί πιστά τα βήματα κάθε πολιτικού που θέλει να γίνει πρωθυπουργός. Θυμηθείτε μόνο τι έλεγε ο σημερινός ένοικος του Μαξίμου για το μνημόνιο σχετικά πρόσφατα. Ο κ. Τσίπρας ως καθαρός και περήφανος κρατιστής καταλαβαίνει ότι το μνημόνιο μέχρι στιγμής είναι ο αποκλειστικός και ο τελευταίος χρηματοδότης του «λεφτά υπάρχουν». Είναι τσιγκούνηδες οι δάνειες δυνάμεις; Ναι. Θα έπρεπε να μας δίνουν περισσότερα; Ασφαλώς ναι, από την άλλη αν είσαι ο Τσίπρας που μπορείς να βρεις καλύτερη στήριξη στο «λεφτά υπάρχουν» υπό τις υπάρχουσες συνθήκες;

Μετά από σχεδόν τρία χρόνια μνημονίου με ελάχιστες μεταρρυθμίσεις, λιγοστές ιδιωτικοποιήσεις και μηδέν απολύσεις στο δημόσιο, οι φόροι στα ακίνητα έχουν αυξηθεί κατά 422% και οι άνεργοι του ιδιωτικού τομέα έχουν τριπλασιαστεί. Ένας άνεργος του ιδιωτικού τομέα που στο παρελθόν απόκτησε ένα «ακίνητο 80 τ.μ. και ένα αυτοκίνητο 1.440 κυβικών, με μηδενικό εισόδημα το 2012, θα πληρώσει φόρο 2.000 ευρώ» για να μπορεί να συνδικαλίζεται αγρίως ο Σταματόπουλος στο Μετρό και ο Φωτόπουλος στη ΔΕΗ. Από τον Ιούνιο του 2013 κάθε Έλληνας πολίτης θα είναι και δια νόμου υποχρεωτικά “δωρητής” οργάνων. Ανήκουμε πλέον ψυχή τε και σώματι στο κράτος.

Αν είσαι κρατιστής όπως ο κ. Τσίπρας είναι αναπόφευκτο να γίνεις μνημονιακός, όχι τόσο λόγω σκοπιμότητας αλλά ξεκάθαρα για λόγους ιδεολογικής συνέπειας. Το μόνο που πρέπει να φοβάται ο κ. Τσίπρας όταν κάποια μέρα γίνει πρωθυπουργός είναι αν θα έχει μείνει τίποτα να το φορολογήσει μέχρις θανάτου για το καλό του «λεφτά υπάρχουν.»

Συνέχεια